Кіріспе

Медициналық лицензия – медициналық практиканы заңды түрде жүзеге асыруға рұқсат беретін кәсіби лицензия. Көптеген елдерде медицинамен айналысу үшін, белгілі бір үкіметтік бекітілген кәсіби ұйым немесе мемлекеттік орган берген медициналық лицензия болуы тиіс. Лицензиялар медициналық білімі бар барлық адамдарға автоматты түрде берілмейді. Медициналық институтты бітірген адам, заңды түрде дәрігер деп аталуы үшін медициналық практиканы жүзеге асыруға лицензия алуы керек. Әдетте, бұл процеске медициналық комиссия арқылы тестілеу кіреді. Медициналық лицензия – белгілі бір аумақта медициналық практиканы жүзеге асыруға берілген құқықты куәландыратын құжат. Медициналық көмекші, дәрігердің көмекшісі немесе клиникалық офицер ретінде медициналық практиканы жүзеге асыру үшін, тиісті заңнамамен рұқсат етілген аймақтарда қолданыстағы лицензия да қажет. Кәсіби маманның лицензиясы, егер ол практика жүргізуге қабілетсіз деп табылса, мысалы, қабілетсіздік, денсаулық мәселелері немесе этикалық нормаларды бұзу салдарынан алынып тасталуы мүмкін. Лицензия маманның практикалық қызметін шектейді.

Канада

Канада талапкерлердің Дүниежүзілік Медициналық мектептер тізілімінде тіркелген мектепті бітіргенін және Канаданың Медициналық Кеңесінің біліктілік емтиханына қатысуға өтініш бергенін талап етеді. Лицензиялар провинциялық органдармен беріледі. Онтарио және Квебек штаттарындағы медициналық лицензиялаудың қысқаша тарихы, сондай-ақ 1867 жылға дейін лицензия алған дәрігерлердің тізімі Дэвид Кроуфордтың веб-сайтында қолжетімді.

Сын

2013 жылғы мақалада Канадада лицензия алу жолы туралы: «Иммиграция, тұруға оқыту, лицензия алу және жұмысқа орналасу процесі қиын болып қала береді» делінген, сондай-ақ денсаулық сақтауға қазіргі және болашақтағы қажеттіліктің артуын атап көрсетеді. Бұл дәрігерлердің мамандық бойынша жұмыс істеуге тырысқанда көптеген кедергілерге кездесетінін, бірақ дәрігерлерге деген сұраныстың өте жоғары екенін көрсетеді.

Қытай

Қытайдағы медицина қызметкерлері алғаш рет 1998 жылғы 26 маусымда Қытай Халық Республикасының «Медициналық дәрігерлер туралы» заңы қабылданған кезде лицензиялана бастады. 1999 жылғы 1 мамырда күшіне енген заңға сәйкес, жаңадан медициналық білім алған студенттер Ұлттық медициналық емтихан орталығы басқаратын Ұлттық медициналық лицензиялық емтиханды тапсырып, содан кейін жергілікті реттеуші органға тіркелуі керек. Екі бөлімнен тұратын емтиханға Клиникалық дағды (КД) сынағы және Жалпы жазбаша (ЖЖ) сынағы кіреді. Үміткерлер ЖЖ сынағын тапсыру үшін КД сынағын тапсыруы тиіс. Әр жыл сайын КД сынағы шілдеде, ал ЖЖ сынағы қыркүйекте өткізіледі. Заң күшіне енгенге дейін медициналық біліктіліктің бірінші деңгейін (яғни, медицина бакалавры) алған, жұмыс істеп жүрген медицина қызметкерлері емтихан тапсырудан босатылып, тікелей лицензия ала алады.

Колумбия

Колумбияның жоғары білім беруді дамыту институты (ICFES) және Білім министрлігі медициналық білім беруге лицензиясы бар медициналық мектептерді реттейді. Медициналық диплом алу үшін барлық мектеп талаптары орындалғаннан кейін дәрігерлер "міндетті әлеуметтік қызмет" өткеруге міндетті (ауылдық жерлерде, зерттеулерде, халық денсаулығы саласында немесе ерекше топтармен жұмыс істеу, мысалы, жетім балалармен), бұл әдетте бір жылға созылады. Әлеуметтік қызметті аяқтағаннан кейін дәрігер міндетті қызмет өткерген облыстың (провинция/штат) әкімшілігінде (Gobernación) "медициналық тіркеу" алады. Бұл тіркеу басқа елдердегі лицензиямен тең және дәрігерге елінің кез келген жерінде медициналық практика жүргізуге құқық береді. Дегенмен, басқа облыстарда жұмыс істеу үшін сол облыста тіркелу қажет. АҚШ-тан өзгеше, Колумбияда медициналық бітірушілер үшін арнайы лицензиялық емтихан қарастырылмаған, себебі бұл жауапкершілік медициналық диплом беруге құқықтары бар медициналық мектептерге жүктелген.

Германия

Германияда дәрігерлерді лицензиялау ("Қабылдау") – мемлекеттік басқару органдарының құзыретінде. Лицензия алған дәрігерлер міндетті түрде "Ärztekammern" (сөзбе-сөз: "Дәрігерлер палаталары") мүшелері болып табылады, бұл – мемлекеттік деңгейде ұйымдастырылған медициналық бірлестіктер. Дәрігерлерді лицензиялау критерийлері федералды заңның бір бөлігі болып табылатын Approbationsordnung für Ärzte ережесінде реттеледі. Лицензиялау ережелеріне сәйкес, дәрігер медициналық білімін сәтті аяқтауы және (қорытынды) емтиханды тапсыруы керек. Ол өзінің кәсіби жарамдылығына күмән тудыратын жағымсыз әрекеттерге (мысалы, қылмыстық құқық бұзушылық жасау) жол бермеуі тиіс. Сонымен қатар, дәрігер денсаулық талаптарына сай болуы және кәсібін атқару үшін жеткілікті неміс тілі біліміне ие болуы керек. Германияда медициналық білімін алған жоқ дәрігерлер, басқалармен қатар, тіл білімін неміс тіліндегі B2 сертификаты және сәтті тапсырылған Fachsprachprüfung арқылы растауы керек. Бұған қоса, Еуроодақ, Еуропалық экономикалық кеңістік немесе Швейцарияда оқымаған дәрігерлер өз білімдерінің эквивалентті екенін дәлелдеуі керек. Осы мақсатта, олар көбінесе Kenntnisprüfung (білімділікті тексеру сынағы) тапсыруы тиіс.

Үндістан

Үндістанда сертификаттау үшін медициналық мектепті бітірген түлек MBBS емтиханының соңғы кезеңін сәтті тапсырып, Ұлттық медициналық комиссия (бұрынғы Үндістан медициналық кеңесі) мойындаған ауруханада бір жылдық интернатурадан өтуі тиіс. Шетелде білім алған медицина түлектері Ұлттық емтихандар кеңесі (NBE) өткізетін Шетелдік медицина түлектері емтиханынан (FMGE) өтуі керек. Олар 1956 жылғы «Үндістан медициналық кеңесі» заңына сәйкес сертификат алғаннан кейін елдің кез келген жерінде медициналық практика жүргізе алады. Кез келген штаттың медициналық кеңесіне тіркелген дәрігерлер автоматты түрде Үндістанның медициналық тізіліміне енгізіледі және осылайша Үндістанның кез келген жерінде медицинамен айналысуға құқылы. 2004 жылдың 2 қыркүйегінде өткен Медициналық Кеңес этика комитетінің мәжілісінде былай делінген: «Кез келген дәрігер, кез келген штаттың медициналық кеңесінде тіркелген болса, ол автоматты түрде Үндістанның медициналық тізіліміне тіркеледі және 1956 жылғы ИМК Заңының 27-бабына сәйкес, аты ҮМІ-ге енгізілген адам Үндістанның кез келген жерінде практика жасай алады, сондықтан бірнеше штаттың медициналық кеңесінде тіркелудің қажеті жоқ». 2019 жылға дейін түрлі штаттардың медициналық кеңестерінде тіркелген дәрігерлер туралы мәліметтерді Үндістанның Медициналық Кеңесінің ресми веб-сайтындағы Үндістанның медициналық тізілімінен тексеруге болады.

Ұлыбритания

"Медициналық лицензия" термині АҚШ-қа тән терминология. Ұлыбританияда және басқа да Ұлт Достастығы елдерінде осыған сәйкес келетін құжат тіркеу деп аталады; яғни, тізілімде болу немесе тізілімнен алыну (тізілімнен шығарылу). Жалпы медициналық кеңес – Ұлыбританияда дәрігерлердің лицензиялауын реттейтін орган. Қазіргі уақытта негізгі тіркеудің екі түрі бар: "Провизорлық тіркеу" және "Толық тіркеу", ал мамандық бойынша тіркеудің екі түрі бар: "Мамандық тіркеуі" және "Жалпы тәжірибелік дәрігер тіркеуі". 2009 жылдың қараша айында GMC «дәрігерлік практикаға лицензияны» енгізді, және заң бойынша Ұлыбританияда медициналық практикамен айналысу үшін барлық дәрігерлер тіркелуі және дәрігерлік практикаға лицензиясы болуы тиіс. Ұлыбританияда лицензиясы бар барлық дәрігерлер туралы тіркеу ақпараты GMC веб-сайтында онлайн режимінде қолжетімді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та медициналық лицензияны әдетте жеке штаттар береді. Әлемдік медициналық мектептер тізілімінде тіркелген мектептерден медициналық білім алғандар ғана медициналық лицензия алуға құқылы. Басқарма сертификаттауы – жеке процесс. Федералдық үкімет лицензия бермейді. Федералдық мекемеде, федералдық түрмеде, АҚШ әскерінде және/немесе үндістердің резервациясында тәжірибе тартатын дәрігердің тұрғылықты жеріне қарамастан, кез келген штатының лицензиясы болуы мүмкін. "Телемедицина" практикасы дәрігерлерге қашықтан алынған суреттер мен ақпаратты қарауға және түсіндіруге мүмкіндік береді. Кейбір штаттар мұндай қызметке арнайы лицензия қарастырады. Көптеген дәрігерлер үшін лицензия алу процесі үш және алты ай арасында созылады, себебі бұл кең ауқымды тексерулерді, білім беруді, оқытуды және бастапқы дереккөздерді растауды қамтиды.

Тарих

Конституцияға 10-шы түзету бүкіл медициналық лицензия беру жүйесінің негізі болды. Бірнеше жылдық талқылаулар мен пікірталастардан кейін, штаттар бұл түзетуді Құқықтар Жарғысының бір бөлігі ретінде ратификациялады, және 1791 жылдың 15 желтоқсанында ратификация процесі аяқталды. Ол федералды үкіметке берілмеген, сондай-ақ Конституция бойынша штаттарға тыйым салынбаған билікті нақты айқындады. Оныншы түзету штаттардың құқықтарын бекітетін негізгі құжат болып табылады және бүгінге дейін штаттық медициналық кеңестер өз штаттарының заң шығарушы органдарынан алған өкілеттіктерін негіздеу үшін оны жиі сілтейді. 1847 жылы құрылған Америка медициналық қауымдастығы медицинаны штат деңгейінде реттеуді ұсынды (әрбір медицина мектебінің жеке реттеуінің орнына). Хоровиц бұл ұсынысты медициналық білім беруді жақсырақ бақылауға алу мақсатымен жасалғанын айтады. Көптеген дәрігерлер американдық медицина мектептерінде медицина ғылымының докторы (M.D.) дәрежесін алған. Ал қалғандары көбінесе гомеопаттар немесе эклектиктер болды. Гомеопаттар Самуэль Ганеманн жасаған гомеопатия деп аталатын ғылыми емес жүйеде білім алды. Эклектик дәрігерлер де медициналық мектептерде оқыды, бірақ олардың тәжірибесі дәстүрлі медицинаны Томсондықпен, яғни емдік шөптерді қолдану жүйесімен үйлестірді. Осы топтардың әрқайсысы АҚШ-та ұлттық және штаттық медициналық қоғамдарға бірікті. 1889 жылы «Дент против Батыс Вирджиния» ісінде АҚШ Жоғарғы Соты алғаш рет штаттың дәрігерлерді лицензиялау заңын қолдады. Медициналық лицензия алуға жеткіліксіз білімі болған дәрігер Батыс Вирджиния штатына 14-ші түзетудегі тең процеске сәйкес келетін құқықтарын бұзғанын айтып шағымданды. Жоғарғы Сот заңды қолдап, әрбір азаматтың кез келген заңды кәсіпті таңдауға құқығы бар екенін, бірақ олар штаттың ақылға қонымды шектеулеріне бағынуға тиіс екенін мәлімдеді. Дәрігерлік білімнің күрделілігі, қажетті білімнің көптігі және дәрігерлердің өмір мен өлімге қатысты жағдайларда жұмыс істеуіне байланысты, пациенттер дәрігерлердің ең төменгі талаптарға сай екенін қамтамасыз ететін лицензияға сенуі керек. 1956 жылы Штаттық медициналық кеңестер федерациясы «Қазіргі заманғы медициналық практика заңының негізгі қағидаларына арналған нұсқаулықты» жариялады. Бұл есеп медициналық практиканың анықтамасы, лицензия алуға жарамдылық стандарттары, лицензиялық емтихандар, лицензияны растау және лицензияны тоқтату, күшін жою немесе сынаққа алу негіздері сияқты бес негізгі салаға қатысты ұсынымдарды жинақтады. Бүгінде дәрігерлер ең көп реттелетін мамандықтардың бірі болып табылады, және әр штаттың медициналық кеңестері лицензиялау үшін егжей-тегжейлі критерийлерді белгілейді. Алайда, соңғы жылдары штаттық медициналық кеңестердің дәрігерлердің қате әрекеттеріне қатысты шешім қабылдаудағы икемділіктің жетіспеуі, тұтынушылардың көптеген алаңдаушылықтары мен шағымдарына қарамастан, дәрігерлерді жазаламауы сынға ұшырады.

Сын

1979 жылы «Либертариандық зерттеулер журналында» жарияланған мақалада айтылғандай, 1800-жылдардың соңында АҚШ штаттарының медициналық лицензиялау заңдарын қабылдаудың басты мақсаты бәсекенің төмендеуіне және дәрігерлерге көбірек табыс табуға мүмкіндік беру болды. Қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің қосымша артықшылығы, лицензиялауды шектеуші заңдарды дәрігерлер мен заң шығарушылар үшін де тартымды етті. Әдебиетте сирек айтылатын мәселе – дәрігерлердің санын азайту арқылы қамтамасыз етілетін «қоғамдық қауіпсіздік» тек медициналық көмек алатын пациенттерге ғана қатысты. Осылайша, жалпы нәтиже – аз пациенттерге арналған, бірақ қымбат әрі сапалы медициналық көмек. Кәсіби лицензиялаудың шығындарды арттыратыны және сапаны жақсартпайтыны туралы жалпы сыннан басқа, медициналық мамандықтардағы лицензиялау, олардың міндеттеріне кіретін стандартты тәжірибелерді сақтауға жеткіліксіздігі үшін де сынға ұшырады. 1986 жылы АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің Бас инспекторы медициналық кеңестердің дәрігерлердің бұзушылықтары үшін «өте аз тәртіптік шаралар» қолданғанын мәлімдеді. Пациенттердің қазасына байланысты бірнеше жағдайлар болды, онда дәрігерлердің лицензиялары бірнеше науқастың қазасынан кейін бірнеше жыл өткен соң ғана алынып тасталды. Штаттық медициналық кеңестер 1980-жылдардан бері дәрігерлерге қатысты тәртіптік шаралардың санын арттырды. Сонымен қатар, соңғы онжылдықтарда ауруханаларға заңдық жауапкершілік артып, олар өз дәрігерлерінің біліктілігіне көбірек мән беруге бейімделді. Осылайша, дәрігерлерді штаттық медициналық кеңес тексеру және лицензиялау процесі кейбір бағалаулардың қайталануына әкеледі. Дәрігер лицензиялау процесінде және ауруханада емделушіге медициналық куәлік беру және ауруханалық құқықтар беру мақсатымен қайтадан бағаланады. Кейбір штаттардың заңдары пациент орналасқан штаттың лицензиясы болмаса, штаттар аралық телемедицинаны шектеуде. Бұл емделуге қолжетімділікті азайтады.

Науқастарды қорғау

Мемлекеттік медициналық кеңестер жоғары сапалы күтімге кепілдік бере алмайды, олар дәрігерлерді жүйелі түрде тексермейді, сондай-ақ медициналық көмек көрсету кезіндегі мамандарды бағаламайды. Тұтынушыларды қорғайтын бақылауды қамтамасыз ететін – қызметкерлердің жауапкершілігі, бірақ ол да толық емес. Қызметкерлер жеке дәрігерлерді жұмысқа алу немесе олармен байланыс жасау алдында, аттестаттау және құқық беру арқылы, тиісті міндеттерді орындау үшін қажетті білім, тәжірибе және дағдыларын растайды. Олар барлық санкциялар мен медициналық қателіктер туралы шағымдарды қарастырады. Федералдық ережелермен дәрігердің жауапкершілігінен айырылған жағдайлар бар, бұл жағымсыз салдарға әкеледі, мысалы, үндік резервациясында. Медициналық кәсіби жауапкершілік сақтандыру компаниялары мәселелі дәрігерлерге медициналық сақтандырудан бас тартады немесе олардың қызметін шектейді.