Кіріспе

Құс түрі Сібір құмқұйрығы (Anarhynchus mongolus) – құмқұйрықтар тұқымдасына жататын шағын құс. Халықаралық орнитологтар одағы Тибет құмқұйрығын кіші құмқұйрықтан бөліп, оның атауын Сібір құмқұйрығы деп өзгертті. *Mongolus* деген сөз латын тілінен алынған және Моңғолияға сілтеме жасайды, бұл атау берілген кезде қазіргі мемлекеттен гөрі кеңірек аумақты білдірген.

Таксономия

Сібір құмқұмыры мен Тибет құмқұмыры бұрын "кіші құмқұмыр" деп аталатын бір түрге жатады деп есептелген, және бұл түр кешенінде бес тұқымдық топтар болған. Бірақ, 2022 жылы жарияланған зерттеуде "монгол" тобы (қазіргі уақытта Сібір құмқұмыры деп белгіленеді) кіші құмқұмырдың ішінде үлкен құмқұмырдың туыс топ екені анықталды. Сонымен қатар, "атрифрон" тобы (Тибет құмқұмырын көрсетеді) "монгол" тобы мен үлкен құмқұмырдың құрамындағы монофилетикалық топтың туыс тобы болып табылады. Бұл кіші құмқұмырдың парафилетикалық екенін көрсетеді. Сондықтан таксономиялық түзету қажет болды. Авторлар оларға жаңа ғылыми және ағылшын тіліндегі атауларды ұсынды. Қазіргі уақытта Шығыс Азияның ірі формалары – монгол және стегманни түрлері Сібір құмқұмыры, Anarhynchus mongolus ретінде белгіленеді; ал Тибет таулы аймағының түрі енді Тибет құмқұмыры, Anarhynchus atrifrons деп аталады, оған atrifrons, pamirensis және schaeferi үш тұқымдық тобы кіреді. IOU 2023 жылы кіші құмқұмырдың бөлінуін және атауын жаңартқанды қабылдады.

Сипаттама

Бұл ірі қараның аяқтары ұзын, тұмсығы созыңқы. Жұптасқан еркектерінің арқасы сұр, астыңғы жағы ақ. Кеудесі, маңдайы және мойны қызыл қоңыр, ал көздерінің үстінде қара маска бар. Ұрғашысының түсі ақсүйек, ал қысқы және жас құстарда қызыл қоңыр түс жоқ, тек басында аздап қызыл рең бар. Аяқтары қара, тұмсығы қара. Барлық түстес түрлерінде бұл түр үлкен құмқұйрыққа (Charadrius leschenaultii) өте ұқсас. Түрлерді Үндістан жағалауында қыстайтын аралас үйірлерде оңай ажыратуға болады, онда мөлшері мен құрылымындағы айырмашылық анық көрінеді. Бірақ Батыс Еуропаға жалғыз келген құсты анықтау қиынырақ, себебі екі түр де онда сирек кездеседі. Бұл мәселені күрделендіретіні, Таяу Шығыс үлкен құмқұйрығының түрі кішірек құмқұйрыққа ең көп ұқсайды. Кіші құмқұйрықтың аяқтары көбінесе қара, маңдайы ақ, ал қанаттарындағы ақ жолақ біркелкі болады.

Тарату

Ол Солтүстік-Шығыс Сібірдегі ашық жағалау жазықтарында аралап-тарала көбейеді, ареалдың шығыс бөлігінде моңғол шұбар тауларымен бірге; сондай-ақ Аляскада да көбейеді. Ол жерге ойық жасап ұя салады, үш жұмыртқа туады. Бұл түр қысқа көшпелі, қыстау үшін Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияның құмды жағалауларына ұшып барады.

Экология

Сібір құмқұмыры жәндіктермен, қабықшалылармен және аннелид құрттарымен қоректенеді, оларды тұрақты зерттеудің орнына жүгіру және тоқтау әдісімен табады. Бұл түр тамақтану кезінде үлкен құмқұйрықтан гөрі аз қадам басып, қысқарақ үзіліс жасайды. Ұшу кезіндегі дауысы – қатты дірілдеу. Сібір құмқұмыры Африка-Еуразиялық көшпелі су құстарын сақтау жөніндегі келісімге (AEWA) қатысатын түрлердің бірі.

Сәйкестендіру

Мөлшері – Сібір құмқұйрығын үлкен құмқұйрықтан ажырататын факторлардың бірі, Сібір құмқұйрығы шамалы кішірек болады. Дегенмен, әсіресе жеке қарағанда, мөлшерге ғана сүйену қиын. Мұңның ұзындығы да ерекшелендіретін белгі, Сібір құмқұйрығының мұңы көбінесе үлкен құмқұйрығына қарағанда қысқарақ болады. Сібір құмқұйрығының аяқтарының түсі көбінесе қарадан сұрға дейін ауысады, ал үлкен құмқұйрығының аяқтары сұрдан сарыға дейін болады.