1988 жылғы Брисбенде өткен Әлемдік көрмесі

Кіріспе

1988 жылы Австралияның Брисбен қаласында өткен дүниежүзілік көрмесі World Expo 88, сонымен қатар Expo 88 деп аталды, бұл Австралияның Квинсленд штатының астанасы Брисбенде 1988 жылдың 30 сәуірінен 1988 жылдың 30 қазанына дейін алты ай бойы өткізілген мамандырылған көрме. Көрменің тақырыбы "Технология дәуіріндегі демалыс" болды, ал көрменің талисманы – австралиялық платипус, Expo Oz аталды. 625 миллион австралиялық долларына бағаланған бұл көрме, 1988 жылы Сидней портына Бірінші флоттың келгенінің екі жүз жылдығын тойлау шараларының ең ірі оқиғасы болды. Expo 88 көрмесіне 15 760 000-нан астам адам келді және олар 175 миллион австралиялық долларына билеттер сатып алды. Көрме алаңының негізгі бөлігі – халықаралық павильондар. Көрменің көптеген мүсіндері мен ғимараттары штаттың әртүрлі мекемелерімен сақталды және олар әлі күнге дейін пайдаланылуда немесе көрсетілуде.

Шығу тегі

Брисбендегі дүниежүзілік көрменің алғашқы ойлары Джеймс Маккормикке, Австралия павильонының сәулетшісі Expo '67, Expo '70 және Expo '74 көрмелерінде, 70-ші жылдардың басында Кенгуру Пойнт үшін қалалық жаңару зерттеуін жүргізуге тапсырылғаннан кейін көп ұзамай басталды. Маккормикке көрменің мұндай жаңару үшін идеалды катализатор болатыны ойға келді, кейін ол Квинслендтің белгілі бизнес өкілдерімен және үкімет өкілдерімен кездесіп, бұл идеяны талқылады. 1988 жылы Австралияның екі жүз жылдық мерейтойы жақындағанда, басқа австралиялық астаналар да осы мерекелік шараны атап өту жолдарын іздестірді, соның ішінде Дүниежүзілік көрмені немесе Жазғы Олимпиада ойындарын өткізуді қарастырды. Сидней мен Мельбурн екеуі де 1988 жылғы екі жүз жылдық мерейтойға арналған Дүниежүзілік көрменің қаржыландырылуы үшін федералды үкіметтен долларға доллар теңдестіруді ұсынды, бірақ сол жылы ашылатын Канберрадағы жаңа Парламент үйінің құнына байланысты, бұл ұсыныстар қабылданбады. Бірақ 12 жыл өткен соң 2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары Сиднейде өткізілді, ал Брисбен 2032 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қабылдаушы қаласы болды. Брисбен, премьер-министр сэр Джо Бжелке Петерсеннің басшылығымен, Маккормиктің бұрынғы халықаралық деңгейдегі көрме өткізу туралы ұсынысын дамытты, бірақ бұл Австралиялық салық төлеушіге ешқандай шығын келтірмейтін, әлемдегі алғашқы «еркін кәсіпорын» Дүниежүзілік көрмесі болды, және бұл ұсыныс федералды үкімет тарапынан мақұлданды. 1983 жылғы желтоқсандағы Bureau International des Expositions (BIE) Бас ассамблеясында Брисбен 1988 жылғы Дүниежүзілік көрмені мамандандырылған халықаралық көрме ретінде өткізу құқығын жеңіп алды. Сонымен бірге, Брисбен Көрмесі және Оңтүстік жағалауды жаңарту басқармасы құрылды, оның төрағасы штат премьер-министрінің орынбасары сэр Льюэллин Эдвардс болды. Кейіннен Маккормик Экспоның бірлескен бас сәулетшісі болып тағайындалды, ол Bligh Maccormick 88 сәулет фирмасының құрамында жұмыс істеді.

Құрылыс

World Expo 88 аралас пайдаланылатын 40 гектар (98.8 акр) жер учаскесін, Брисбен өзенінің оңтүстік жағалауында, қаланың орталық бизнес ауданына қарама-қарсы орналастырды. Бұл жер бұрын негізінен өнеркәсіптік аймақ болып, көп жылдар бойы тоқырап келген еді. Стенли көшесі Мельбурн және Vulture көшелері арасында толығымен жойылды, ал Грей көшесі көрме алаңы бұзылғаннан кейін қайта жаңартылды. Экспоның құрылысы, сондай-ақ Квинсленд мәдени орталығының салынуы, аймақты қайта жандандыруға септігін тигізді. Құрылыс жұмыстарын Брисбенде орналасқан Thiess Contractors Pty Ltd компаниясы үйлестірді.

World Expo 88 үшін 25 миллион долларға шамамен 100 мүсін жасалған, сатып алынған немесе уақытша алынған. Квинслендтің ыстық климатынан қорғану үшін алаңға үлкен күн желкендер орнатылды. Бұл желкендер Экспоның символына айналып, Экспоның күн желкендері логотипінің бөлігі болды. Алаң құрылысы кезінде екі мың шақырым телекоммуникациялық сым төселді.

Көрме

Көрмеге билетпен сол жерде орналасқан Дүниежүзілік Экспо паркі ойын-сауық паркіне кіруге рұқсат берілді. Бастапқыда тұрақты нысан ретінде жоспарланғанмен, парк Экспо жабылып бір жыл ғана ашық болды. Көрме күн сайын сағат 10:00-ден 22:00-ге дейін жұмыс істеді. Мұнда Экспо күншатырлары мен Экспо мұнарасының "Түнгі серігі", сондай-ақ монорельсті анық көруге болады. Артқы жағында Дүниежүзілік Экспо паркінің кейбір аттракциондары көрініс тапқан. Алдыңғы планға "кубистік флотилия" көрінеді. 1988 жылғы 30 сәуірде Королева Елизавета II көп шумен 88-ші Дүниежүзілік Экспоны ашты. Көрмеге 18 миллионнан астам адам келді, оның ішінде қызметкерлер мен арнайы қонақтар бар, бұл күтілген 7,8 миллионнан екі еседен астам. Бұл 1982 жылы Достастық ойындарын сәтті өткізген Брисбен қаласының тарихындағы маңызды кезең деп есептелді. Экспо 88 Квинслендті солтүстік аймақтан Австралияның "ең прогрессивті штатына" айналдырды. Ең танымал павильон Жаңа Зеландия болды, оның анимациялық "Footrot Flats" шоуы мен шамдармен жарқыраған құрттардың үңгірі, одан кейін Австралия, оның ерекше эффектілермен "Dreamtime Theatre" театры; Квинсленд, оның 180 метрлік адам тасымалдағышы қазіргі және болашақ Квинслендтің көрінісімен; Жапония, оның Жапон тоғаны мен бағы және жоғары технологиялық көрмелері; Швейцария, оның жасанды қардан жасалған шаңғы трассасы мен канат жолы; және Непал, оның 3 деңгейлі қолмен жасалған Непал Бейбітшілік Пагодасымен ерекшеленді.

Сәулет

Көбінесе павильондар көрме органымен алдын ала дайындалған құрылымдарда орналасты, тек Непалдың Бейбітшілік Пагодасы (Непалдан) және Таиланд Корольдігінің павильонының кейбір бөлімдері басқаша болды. Австралия және Квинсленд павильондары қатар орналасқан, Австралия павильонының сыртқы пішіні ерекше түрде Улуру (Айерс Тауы) пішіні мен түстерінде жасалған. Квинсленд павильонының дизайнын Робин Гибсон жасаған. Бұл павильондар ЭКСПО көрмесін өткізуге дейін және оның кезеңдерінде ЭКСПО-ны насихаттау үшін маңызды орын болды және ЭКСПО-ның қызығушылығын қамтамасыз етті. Австралия павильонының жарқын тақырыбы, Австралия ЭКСПО-ны қабылдаған ел ретінде танымал болды. Оның дизайнын көрнекті австралиялық суретші Кен Доун жасады, кіру және шығу аймақтарында «Australia» деген сөзді құрайтын үлкен, түрлі-түсті әріптер орналастырылған. Кіру аймағындағы әріптер 3x3 өлшемде, әрқайсысы 2,1 метр биіктікте тоғыз қабаттан тұрды, ал шығу аймағындағы әріптер 5,6 метр биіктікте тоғыз қатарға орналастырылған. Бұл әріптер ЭКСПО-да суретке түсу үшін танымал орынға айналды, сондай-ақ Австралия павильонының жарқын түсті киімдерінде де осы тақырып қолданылды. Оңтүстік Брисбендегі бес мұражай ғимараты ЭКСПО-88 үшін қайта жөнделіп, жаңа мақсатқа бағытталды. Олар жабылудан кейін сақталды және бүгін де көруге болады: Plough Inn, Ship Inn, Central House, Collin's Place Spaghetti House және South Brisbane Municipal Library. Сидон көшесіндегі «Клуб 88» және әкімшілік кеңселер орналасқан Экспо Хаус ғимараты қазіргі Гриффит университетінің Оңтүстік жағалау кампусының бір бөлігіне айналды. Дүниежүзілік ЭКСПО-88-дің жабылу салтанатында River Stage сахнасында ЭКСПО-ға қатысқан барлық артистер ән шырқап, би биледі. Концерт австралиялық поп-фолк тобы The Seekers-тің «The Carnival Is Over» әнімен аяқталды, бұл Австралиядағы дәстүрге айналды. Джудит Дурхам ЭКСПО-88-дің жабылу салтанатында өнер көрсетуден бас тартқандықтан (аборигендерге жасалған қатыгездікке байланысты), оның орнына австралиялық сопрано Джули Энтони жетекші вокалист ретінде қосылды. ЭКСПО-ның жабылу салтанатында «Түнгі серіктің» жарық сәулесі тоқтатылды. Сэр Льюэллин Эдвардс ЭКСПО-ны мына сөздермен аяқтады: «Премьер-министр, Премьер-министр мырза, менің Лорд-мэрім, құрметті қонақтар және мырзалар мен ханымдар – Премьер-министр атап өткендей, карнавал аяқталды, ЭКСПО-88 өз мәресіне жетті. Барлық үлес қосқандарыңызға рахмет, және Дүниежүзілік ЭКСПО-88-дің нұры ешқашан сөнбесін». Осы уақытта Австралиядағы ең ұзын фейерверк көрсетілісі өтті, он алты фейерверкке тапсырыс берілді, ал қалғандары қарызға алынды. Сонымен қатар, күнделікті өмірдегі адамдардың қимыл-қозғалысын бейнелейтін 88 ақ шыны талшықтан жасалған «Адам факторы» мүсіндері жеке сатуға шығарылды, олардың көп бөлігі сауда орталықтары мен галереяларға сатылды. Сатуға қойылған кейбір туындыларды Брисбен қалалық кеңесі сатып алып, қазір қаланың әртүрлі жерлерінде көрсетеді, ең танымалдары – Гидон Грейцтің Брисбен аркадасындағы «Мираж» және американдық мүсінші Джон Барлоу Хадсонның қалалық ботаникалық бақта орналасқан «Таңғы жұлдыз II» туындылары. Джон Барлоу Хадсонның «Парадигма» атты туындысының макеті Квинсленд штатының мемлекеттік кітапханасының алдында орналасқан. Celebrate 88-дегі World Expo 88 Art Heritage trail бағдарламасы аясында осы туындыларды көруге және мұралық саяхаттауға болады.

For the most part, pavilions were housed in pre fabricated units constructed by the expo authority, with the exception of the Nepalese Peace Pagoda, of Nepal, and aspects of the Kingdom of Thailand Pavilion, amongst others. The Australia Pavilion and Queensland Pavilion, side by side, were also custom made, with the exterior of the Australia Pavilion notably in the shape and colours of Uluru (Ayers Rock). The Queensland Pavilion was designed by Robin Gibson. was also an important rallying point in promoting the Expo in the lead up to and during phases of the fair, and captured a sense of the excitement of the Expo. The colourful theme for the Australia Pavilion, which became synonymous with the hosting of the Expo with Australia as host nation, was designed by prominent Australian artist Ken Done, and featured huge playful colourful letters making up the word Australia in an Australia Pavilion Entrance set, and Exit set, with the entrance set a stack of nine, 3x3, some 2.1 metres high each, and the exit set, in a line of nine letters, some 5.6 metres high each. These letters became a very popular photo opportunity for the Expo, and the theme was also found on the brightly coloured Australia Pavilion uniforms also. 5 heritage listed buildings in South Brisbane were refurbished and repurposed for Expo 88. They were retained after its closure and can still be seen today: Plough Inn, Ship Inn, Central House, Collin's Place Spaghetti House, and South Brisbane Municipal Library. The Expo House building on Sidon Street, which housed 'Club 88' and administrative offices, has been incorporated into today's Griffith University South Bank Campus. At the closing ceremony of World Expo 88 at the River Stage, a concert showcased all the Expo's entertainers singing and dancing. The concert finished up with the Australian pop folk band, The Seekers, singing one of their songs "The Carnival Is Over" at the very end of the celebrations, in what has become an Australian tradition. As Judith Durham refused perform for the Expo '88 Closing Ceremony celebrations (due to her sentiments of what happened to the aborigines), Australian soprano Julie Anthony joined the group as the lead vocalist in her stead. During the events of the Expo's closing ceremony, the Night Companion's light beam was stilled. Sir Llewellyn Edwards concluded the Expo with the words "With the Prime Minister, Mr Premier, my Lord Mayor, distinguished guests, and ladies and gentlemen – as the Prime Minister indicated, the carnival is now over, Expo '88 has come to a close Thank you for all that have contributed and may the light of World Expo 88 never really fade." A massive fireworks display, the longest in Australia at the time, Sixteen pieces were commissioned for the event, while others were on loan. Also the 88 strong white fibreglass 'Human Factor' sculpture series which captured the whimsy of persons in day to day life, were also put up for private sale, with many of them being purchased for shopping centres and arcades. Some of the works that were for sale have been purchased by the Brisbane City Council and are on display at various places in the city today, most notably Gidon Graetz's work Mirage in the Brisbane Arcade and American sculptor Jon Barlow Hudson's work Morning Star II located in the City Botanic Gardens. A sectional model or maquette of Jon Barlow Hudson's artwork Paradigm is on display outside State Library of Queensland. One can view and take part in a Heritage Walk of some of the major works at the World Expo 88 Art Heritage trail at Celebrate 88.

Жапон көлдігі мен бақшасы

Жапон үкіметі павильонынан Жапон тоғаны мен бағы Брисбен қаласына Экспо аяқталған соң сыйға берілді және Маунт Кутта ботаникалық бақшасына орналастырылды.

Австралия Павильон хаттары

Австралиялық суретші Кен Дойн жобалаған түрлі-түсті, ірі "Австралия павильоны" әріптері Экспоның сәттілігімен тығыз байланысты болды. Экспо аяқталған соң, Шафтсбери Азаматтық кампусы оларды Бүрпенгари кампусы үшін сатып алды. Эксподан 2008 жылға дейін осы әріптерді Брюс тас жолы бойында, Брисбен қаласына жақындағанда, Бүрпенгари маңында көруге болады, олар 1988 жылғы Дүниежүзілік көрменің табысты рөлін еске салды. 2018 жылы әріптер қайта жаңартылып, Кабультур тарихи ауылына орналастырылды.

Дүниежүзілік Экспо паркі Брисбендегі Конгресс және көрме орталығы

Дүниежүзілік Экспо паркі, Экспо алаңының жанында орналасқан Экспоның ойын-сауық паркі, Экспо аяқталғаннан кейін оның тұрақты мұрасы болуы тиіс еді. Бірақ, келушілердің жетіспеуіне байланысты, Экспо есіктерін жапқаннан бір жыл өткен соң ол да жабылды. Дүниежүзілік Экспо паркінің орнында Брисбен конгресс және көрме орталығы салынды.

Квинсленд павильоны

Квинсленд павильоны Gateway Baptist Church шіркеуі сатып алды және қазір олардың Маккензидегі жер учаскесінде орналасқан.

Викториялық павильон

Викториялық павильон жеке сатып алынып, 77 Шор-Сент-Уэст, Кливлендке көшірілді, және ол Редленд сауда орталығы деп белгілі.

Қор

2004 жылдың 30 сәуірінде, World Expo 88 ресми ашылғаннан кейін он алты жыл өткен соң, Expo 88 көрмесін еске алуға арналған коммерциялық емес, үкіметтік емес ұйым құрылды, ол Foundation Expo '88 деп аталды және foundationexpo88.org сайтында орналасқан. Ұйым өз қызметін Эксподағы Непал Бейбітшілік Пагодасында жүргізді, оның ішінде "Жексенбі күндері Пагода" атты апталық экскурсиялар бағдарламасын ұйымдастырды, сондай-ақ Пагоданың бірінші қабатында Эксподан қалған естеліктерді көрсететін еске алу музейін ашты, ол бүгінге дейін сақталып келеді. 2014 жылы Foundation Expo '88 ұйымының 10 жылдығына орай, ұйым жаңа брендке ие болды – "Celebrate 88!", және http://www.celebrate88.com/ сайтында орналасқан. Пагодаға сұраныс бойынша тегін экскурсиялар ұсынылады. Қонақтар мен сұрақтарыңызды күтеміз.

Экспо алтын

"Экспо-88" көрмесінің тақырыбы ретінде "Алтын пенда" (Xanthostemon chrysanthus) ағашы таңдалды. Солтүстік Квинслендке тән ағаштың қалемшелері Брисбендегі бақтағы ең жақсы нұсқасынан алынып, Брисбенде гүлге отырғызылып, "Алтын теңіз" құрылды. Күздің соңында бұл ағашты гүлдеген күйінде бақтарда және Брисбен қаласының көшелерінде көруге болады. Сонымен қатар, бұл ағаш Кэрнс қаласының гүлдік символы болып табылады.

Q150 таңбашасы

2009 жылы Q150 мерекелік шаралары аясында Expo 88 "Ерекше сәт" рөлі үшін Квинслендтің Q150 иконасы ретінде жарияланды.

Мерейтойлар

20 жылдығына арналған мерекелік шаралар 2008 жылдың мамыр айында Оңтүстік жағалау саябағында өткізілді. Мерекелік шаралардың ішінде 9 мамырда Брисбен конгресс және көрме орталығының Үлкен залында өткен қайырымдылық кешкі ас және 10 мамырдағы қоғамдық мереке күні болды. Шарада ЭКСПО-дан әртүрлі ойын-сауықтар, фейерверктер, түсіндіру стендтері мен тақырыптық экскурсиялар, сондай-ақ Suncorp Spirit of Expo қызметкерлерінің таңғы асы ұйымдастырылды, онда Брисбеннің сол кездегі мэрі Саллианн Аткинсон мен ЭКСПО төрағасы және бас директоры сэр Льюэллин Эдвардс та қатысты. 2013 жылы Дүниежүзілік ЭКСПО-88-ге арналған "Light Fantastic: Expo 88 Rewired" атты еске алу көрмесі және бұрынғы ЭКСПО-88 орнында, Оңтүстік жағалау саябағында отбасылық демалыс күні ұйымдастырылды, сондай-ақ арнайы тақта ашылды. Брисбен қалалық кеңесі 30 жылдық мерекелік шаралар аясында бірнеше жобаны іске қосты. 2018 жылдың 28 қазанында Кэбултур тарихи ауылында арнайы жабылу салтанаты өтті, онда толыққанды қалпына келтірілген Кен Дон Австралия павильонының табельдері ашылды.