Кіріспе

Тоскананың ұлы герцогы 1824 жылдан 1859 жылға дейін Леопольд II (3 қазан 1797 – 29 қаңтар 1870) – Тоскананың ұлы герцогы 1824 жылдан 1859 жылға дейін. Ол екі рет үйленді; біріншісі – Саксониялық Мария Анна, ал оның 1832 жылы қайтыс болғаннан кейін – Екі Сицилиялық Мария Антония. Соңғысы оның болашақ мұрагері Фердинандтың анасы болды. Леопольд замандастары тарапынан либералды монарх ретінде танылды, ол 1848 жылғы Тоскана конституциясын бекітіп, баспасөз бостандығына белгілі бір деңгейде мүмкіндік берді. 1849 жылы уақытша үкімет ұлы герцогты қысқа мерзімге құлатты, бірақ сол жылы Австрия әскерлерінің көмегімен ол қайта орнатылды, олар 1855 жылға дейін мемлекетті басып алды. Леопольд Екінші итальяндық тәуелсіздік соғысында бейтараптық саясатын ұстанбақ болды, бірақ соғыс басталмас бұрын, 1859 жылдың 27 сәуірінде қан төгілмейтін төңкеріспен қуылды. Ұлы герцогтар отбасы Вена конгресінен бері папалық аймақ болған Болоньяға кетті. Тоскананың аумағын сардиниялық Виктор Эммануэль II әскерлері соғыс бойы басып алды. 11 шілдеде Францияның Наполеон III және Австрияның Франц Иосиф I арасында жасалған Виллафранка келісімі Лоррендердің Флоренцияға оралуын қарастырды, бірақ Леопольдтің өзі қабылдауға тым жағымпаз емес деп есептелді және 1859 жылдың 21 шілдесінде ол тақтан ұлы Фердинандтың пайдасына бас тартты. Алайда Фердинанд Флоренцияны бақылап отырған революционерлерге де ұнамады, сондықтан оның таққа отыруы жарияланбады. Оның орнына уақытша үкімет Габсбургтер әулетін құлатуды (16 тамыз) жариялады.

Өмірбаян

Флоренцияда туған Леопольд II Тоскананың Ұлы герцогы Фердинанд III және Екі Сицилияның ханшайымы Луиза Мария Амелия Терезаның ұлы болды. Оның анасының ата-аналары Фердинанд I және Мария Каролина болды. 1824 жылғы 18 маусымда ол әкесінен мұрагерлікке ие болды. Билік құрған алғашқы жиырма жылында ол мемлекеттің ішкі дамуына өзін арнады. Ол сол кездегі итальян деспотизмдерінің арасында ең жұмсақ және ең аз реакциялық болды, және әрқашан Австрияның ықпалында болса да, австриялық басқару әдістерін қабылдаудан бас тартты, баспасөзге лайықты еркіндік берді және басқа мемлекеттерден қуғынға ұшыраған көптеген саяси қашқынға Тосканада тыныш өмір сүруге мүмкіндік берді. Бірақ 1840 жылдардың басында бүлік Италияның барлық аймақтарына тараған кезде, тіпті Тосканада да конституция және басқа саяси реформалар талап етілді; 1845 және 1846 жылдары елдің әртүрлі аймақтарында көтерілістер болды, Леопольд бірқатар әкімшілік реформаларды жүзеге асырды. Бірақ Австрияның ықпалы оған одан да көп нәрсе жасауға кедергі келтірді, тіпті ол оны қаласа да. Папа Пий IX-тың сайлануы либерализмге жаңаша серпіліс берді, ал 1847 жылғы 4 қыркүйекте Леопольд конституцияға дайындық ретінде Ұлттық гвардияны құрды; көп ұзамай маркиз Козимо Ридольфи (1794–1865) премьер-министр болып тағайындалды. Неаполитандық және Пьемонт конституциясы қабылданғаннан кейін (17 ақпан 1848 ж.), Милан мен Венадағы көтерілістер Тосканада патриоттық сезімдерді оятып, Австрияға қарсы соғыс талабын күшейтті; Леопольд халықтың қысымына көніп, Ломбардиядағы науқанға Пьемонтпен бірігіп күш жөнелтті. Олардың аттанысы туралы айтқан сөзінде ол ешқандай келісімге келмейтін итальяндық және либералдық көзқарасын білдірді. "Әскерлер, – деді ол, – Италияның бостандығы үшін қасиетті күрес бүгін Ломбардия далаларында шешіледі. Миландықтар өз бостандықтарын қандарымен сатып алды, және тарихта сирек кездесетін ерлік көрсетті. Италияның қаруларына құрмет! Италияның тәуелсіздігі мәңгі болсын!" Тоскана жасағы Куртатоне мен Монтанара шайқастарында батыл күресті, бірақ жеңіліске ұшырады. 26 маусымда алғашқы Тоскана парламенті жиналды, бірақ Ломбардиядағы науқанның сәтсіздігінен туған тәртіпсіздік Ридольфи министрлігінің отставкасына әкелді, оның орнына Джино Каппони келді. Көтерілістер жалғасты, әсіресе Ливорнода, ол азаматтық соғыстың ошағына айналды, ал Франческо Доменико Герацци мен Джузеппе Монтанелли басқарған демократиялық партия күннен-күнге ықпалды болып бара жатты. Каппони отставкаға кетті, Леопольд Montanelli Guerrazzi министрлігіне қарсылық танытты, ол өз кезегінде радикалды республикалық партиямен күресуге мәжбүр болды. 1848 жылдың күзінде өткен жаңа сайлаулар конституциялық көпшілікті қайтарумен аяқталды, бірақ ол конституциялық жиналыс құруға дауыс берді. Леопольдтің басшылығымен орталық Италия патшалығын құру туралы әңгімелер тарады, ол үлкен итальяндық федерацияның бір бөлігі болуы керек еді, бірақ осы уақытта Тосканадағы революциялық және республикалық қозғалыстардан қорқып, австриялық әскерлердің табысынан жігерленген ұлы герцог, Монтанеллидің сөзіне сүйенсек, фельдмаршал Радецкиймен және енді либералдық көзқарасынан бас тартып, Гаетаға қашқан Пий IX-пен келіссөздер жүргізді. Леопольд Флоренциядан Сиенаға, содан кейін Порто-Санто-Стефаноға кетті, Герацциге хат қалдырды, онда папаның наразылығына байланысты ол ұсынылған конституциялық жиналысқа келісе алмайтынын мәлімдеді. Флоренция мен Тоскананың басқа аймақтарында үлкен шатасу орын алды. 1849 жылғы 18 ақпанда республика жарияланды, сондай-ақ Леопольд сол күні Гаетаға аттанды. Үшінші парламент сайланды, Герацци диктатор болып тағайындалды. Бірақ үлкен наразылық болды, ал Новарада Карл Альберттің жеңілісі либералдар арасында үрей тудырды. Көпшілігі австриялық басқыншылықтан қорқып, ешқашан танымал болмаған ұлы герцогтың қайта оралуын қалады, ал 1849 жылдың сәуірінде қалалық кеңес жиналыстың өкілеттігін тартып алып, оны "бізді халықтық институттармен қоршалған конституциялық монархияны қалпына келтіру арқылы шетелдік басқыншылықтың ұяттарынан және құлдырауынан құтқару үшін" қайтаруға шақырды. Леопольд шетелдік басқыншылық туралы ештеңе айтпағанымен, келісті және 1 мамырда граф Луиджи Серристориді Тосканаға толық өкілеттікпен жіберді. Бірақ сол уақытта австриялықтар Лукка мен Ливорноны басып алды, және Леопольд олардың әрекетіне таңғалғандай болғанымен, ол уақыттан бері австриялық генерал д'Аспре мәлімдегендей, австриялық араласу ұлы герцогтың өтінішіне байланысты болды. 24 мамырда соңғысы Г. Балдассерониді премьер-министр етіп тағайындады, 25-і күні австриялықтар Флоренцияға кірді, ал 28 шілдеде Леопольд өзі қайтып келді. 1850 жылдың сәуірінде ол Австриямен 10 000 әскермен австриялық оккупацияны белгісіз мерзімге тоқтату туралы келісімге келді, қыркүйекте парламентті таратып, келесі жылы шіркеумен өте консервативті сипаттағы конкордатқа қол қойды. Ол конституцияны сақтауға Австриядан рұхсат сұрады, ал австриялық премьер-министрі, князь Феликс Шварценберг оған папа, Неаполь королі және Парма мен Модена герцогтарымен кеңесуге кеңес берді. Олардың кеңесімен ол конституцияны ресми түрде жойды (1852 ж.). Саяси сот процестері өтті, Герацци және басқалар ұзақ мерзімге түрмеге жабылды, және 1855 жылы австриялық әскерлер Тосканадан кетіп қалғанымен, Леопольдтың беделі құлдырады. Бірақ кейбір либералдар конституциялық ұлы герцогтың осы мүмкіндігіне сенді, оны Австрияға қарсы соғыста екінші рет Пьемонтқа қосылуға көндіруге болады, ал Фердинандо Бартоломмей мен Джузеппе Дольфи басқарған халықтық партия ұлы герцогты қуғыннан құтқару ғана ұлттық мүдделерді іске асыра алатынын түсінді. 1859 жылы Франция мен Пьемонт Австрияға соғыс жариялағанда, Леопольдтың үкіметі көптеген жас тоскандық еріктілердің франко-пьемонт әскерлеріне қосылуына кедергі келтіре алмады. Соңында аристократиялық конституционалисттер мен халықтық партия арасында келісімге келді, нәтижесінде ұлы герцогтың соғысқа қатысуы ресми түрде талап етілді. Леопольд бастапқыда мойынсұнып, Дон Нери Корсиниге министрлік құруды тапсырды. Корсини ұсынған талаптар Леопольдтің ұлының пайдасына тақтан бас тартуы, Пьемонтпен одақтасу және Италияның соңғы және нақты қайта ұйымдастырылуына сәйкес Тоскананы қайта ұйымдастыру болды. Леопольд тартынды және ақырында ұсыныстарды өзінің қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін деп жобалады. 27 сәуірде Флоренцияда үлкен қызығушылық оянды, итальяндық түстер барлық жерде пайда болды, бірақ тәртіп сақталды, ал ұлы герцог пен оның отбасы бөгетсіз Болоньяға кетті. Осылайша революция қан төгілмей аяқталды, ал уақытша үкіметтен кейін Тоскана Италия Корольдығына қосылды. 21 шілдеде Леопольд ұлы Фердинанд IV-ке тақтан бас тартып, ол ешқашан билік құрмады, бірақ Дрезденнен (1860 жылғы 26 наурыз) наразылық білдірді.

Бағалау

Тосканалық Леопольд ізгі ниетті, жамандыққа ұмтылмаған адам еді, және ол басқа итальяндық деспоттарға қарағанда өзінің поддандыларын көбірек жақсы көретін, бірақ ол әлсіз болды, және отбасылық байланыстармен және Габсбург дәстүрлерімен тығыз байланысты болғандықтан ешқашан нағыз либерал бола алмады. Егер ол Гаетадағы автократтардың кеңесіне қосылмаса және, ең бастысы, 1849 жылы Австриядан көмек шақырмаса, сонымен қатар мұны жасағанын мойындамаса, ол тағын сақтап қалуы мүмкін еді, тіпті Италия тарихының бағытын өзгерте алатын еді. Сонымен қатар, оның билігі қатал болмаса да, моральдық құлдырауға алып келді. Әйелімен бірге ол L'Istituto Statale della Ss. Annunziata мекемесінің негізін қалаушы демеушісі болды, бұл Флоренциядағы аристократтар мен ақсүйектердің қыздарына арналған алғашқы пансиондық мектеп еді. Леопольд Арно өзенінің астынан Ла-Ботте су өткізгішін салуды бұйырды, бұл бұрын Тоскананың ең ірі көлі болған Лаго-ди-Биентинаны кептіруге мүмкіндік берді. 1859 жылы аяқталған Ла-Ботте Тоскана су шаруашылығы жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады. Ол өмірінің соңғы жылдарын Австрияда өткізді және 1870 жылдың 29 қаңтарында Римде қайтыс болды.