Кіріспе
Кариб теңізіндегі ағылшын диалектілері Кариб теңізіндегі ағылшын тілі (CE, CarE) – Кариб теңізінде және Орталық Америка мен Оңтүстік Американың Кариб теңізі жағалауындағы көптеген елдерде таралған ағылшын тілінің диалектілер жиынтығы. Кариб ағылшын тілі аймақтағы креол тілдерінің әсеріне түскенмен, олардан ерекшеленеді. Кариб ағылшын тілінің диалектілері аймақ бойынша құрылымдық және фонетикалық тұрғыдан әртүрлі болғанымен, барлығының негізі британдық ағылшын және Батыс Африка тілдеріне қайнас алады. Тринидад және Тобаго, Гайана сияқты үнді халқы басым елдерде Кариб ағылшын тіліне хиндустани және басқа Оңтүстік Азия тілдері де ықпал еткен.
Caribbean English (CE, CarE) is a set of dialects of the English language which are spoken in the Caribbean and most countries on the Caribbean coasts of Central America and South America. Caribbean English is influenced by but is distinct to the English based creole languages spoken in the region. Though dialects of Caribbean English vary structurally and phonetically across the region, all are primarily derived from British English and West African languages. In countries with a plurality Indian population, such as Trinidad and Tobago and Guyana, Caribbean English has further been influenced by Hindustani and other South Asian languages.
Диалектілері
Кариб ағылшын тілінің құрамына кіретін бірінші дәрежелі диалекттер ғылыми әдебиетте әртүрлі қарастырылады. Мысалы, Оксфорд ағылшын сөздігі фонетикалық транскрипцияларды жасау үшін тек "Ямайка, Тринидад және Тобаго, Гайана, Белиз, Багам аралдары және Барбадос, сондай-ақ кейбір кішігірім Шығыс Кариб елдерінде сөйленетін ағылшын тілінің түрлерін" ғана қамтиды. "Кариб ағылшын тілінің қолданыс сөздігі" Бермуда, Кайман аралдары, Виргин аралдары, Нидерланд Антиль аралдары, Суринам және Тюркс және Кайкос аралдарының диалекттерін қосымша қамтиды. Кариб ағылшын тіліне негізделген креол тілдері көбінесе (халық әдебиетінде) немесе кейде (ғылыми әдебиетте) Кариб ағылшын тілінің диалекттері деп есептеледі.
Тарих
Кариб ағылшын тілінің дамуы Елизавета заманының теңіз сарқындарының Батыс Үндістандағы ерліктерімен байланысты, олар Англияға жаңадан табылған флора мен фаунаның атауларын әкелді, мысалы, 1589 жылғы Хаклюйттің «Негізгі саяхаттары» және 1596 жылғы Ралидің «Гвиана империясын ашуы» арқылы. Ағылшын қоныстары одан көп ұзамай құрылғандықтан, Кариб ағылшын тілі «осы тілдің британдық отанынан тасымалданған ең көне нұсқасы» деп есептеледі. Он жетінші ғасырдағы Вест-Индияға келген ағылшын тілінде сөйлейтін иммигранттардың екі түрі әдебиетте сипатталған: біріншісі – негізінен Оңтүстік-Батыс Англиядан келген, келісімшарт бойынша жұмыс істеушілер мен қоныс аударушылар, олар негізінен ағылшын тілінің стандартты емес диалектілерінде сөйлейтін; екіншісі – негізінен колониялық әкімшілер, миссионерлер және педагогтар, олар негізінен тілдің стандартты формаларын қолданды. Біріншісі, африкалық құлдармен бірге, [стандартты емес] ағылшын тілінен туындаған креол тілдерін дамыту мен таратуға ықпал етті, ал екіншілері мұндай сөйлеуді жиі қынжырлап мазақтап, сынаған.
Ерекшеліктері
Кариб ағылшын тілінің акценті мен айтылуы субдиалектілер ішінде де, олардың арасында да өзгеріп отырады. Мысалы, Барбадос ағылшын тілі толық ротикалық, ал Ямайка ағылшын тілі – емес. Сонымен қатар, ямайкалық ағылшын тілінде кейбір әлеуметтік топтарда "h" әрпінің түсірілуі жиі кездеседі, ал басқаларында сирек. Ағылшын тілінен туындаған креол тілдері бар аймақтарда ағылшын тілі мен креол тілі арасындағы фонетикалық айырмашылық дискретті емес, үздіксіз деп саналады, креол тілінің акролектісі ағылшын тілінен "маргіналды ғана" ерекшеленеді. Дегенмен, "Батыс Үнді акценті" әлемнің кез келген жерінде осы ретте танылатын жалпы түсінік бар деп есептеледі. Бұған себеп болатын факторлар ретінде "Кариб ағылшын тілінің [CE] дауыстыларының жалпы сапасы, дифтонгтық дыбыстардың санының күрт азаюы және, ең ерекше белгісі – фразеологиялық интонация [және] CE-дегі буындық ырғақ пен стрестің ажыратылуы" сипатталады. Жалпы алғанда, Кариб ағылшын тілінің ортаңғы тіркесінде Received Pronunciation-ге қарағанда сегіз фонемаға аз болады деп саналады. Кариб ағылшын тілінің лексикасы, белгілі бір деңгейде, субдиалектілер арасында да, ішінде де әртүрлі. Алайда, "сөздіктің көп бөлігі" аймақ бойынша "бірдей" деп сипатталған. Сонымен қатар, ағылшын тілінен туындаған креол тілдері бар аймақтарда ағылшын тілі мен креол тілінің лексикалық айырмашылығы дискретті емес, үздіксіз болып саналады, сондықтан "құрылымдық тұрғыдан олардың арасында нақты шекара жүргізу мүмкін емес".
Кестелер
+ Кариб ағылшын тілінің төменгі және жоғарғы регистрлеріндегі фонетикалық ерекшеліктерінің үлгісі, кем дегенде кейбір аумақтарда қолданылған. Ерекшелік Түсіндірме Ескертулер th тоқтату /θ/ дыбысы /t/ ретінде айтылады (мысалы, /tiŋk/ (ойлау) немесе /tri/ (үш)); /ð/ дыбысы /d/ ретінде айтылады (мысалы, /dɪs/ (осы) немесе /dæt/ (сол)) сыныпқа байланысты; салыстыр. h тастау Бастапқы /h/ дыбысы алынып тасталады (мысалы, /æpi/ (бақытты) немесе /aʊs/ (үй)) сыныпқа байланысты; CarE-де өзгеруі мүмкін; салыстыр. қосымша дауыстық топтамасын қысқарту Дауыстық топтамалар оңайлатылады, әсіресе соңғы буында (мысалы, /bɛst/ > /bɛs/ (ең жақсы), /ɹɪ. spɛkt/ > /ɹɪ. spɛk/ (respect), немесе /lænd/ > /læn/ (жер)) сыныпқа қарай өзгереді; салыстыр. rhoticity <Vr> /ɹ/ дыбысымен айтылады (мысалы, /ɑɹd/ (қатты) немесе /kɔɹn/ (жүгері)) CarE ішінде өзгеруі мүмкін; салыстыр. әлсіз буындардағы дауыстының толық айтылуы Басылмаған буындардағы дауысты дыбыстар қысқартылмайды, мысалы, /a/ шамамен немесе бекон сөзінде, немесе /of/ көп жұмыс істегенде немесе /a/ бірнеше күн ішінде сыныпқа қарай өзгереді; салыстыр. FACE дауыстысы Ерекше фонема, мысалы, ойын, табақ, қарапайым, ұлы сөздерінде сыныпқа қарай өзгереді; салыстыр. GOAT дауыстысы Ерекше фонема, мысалы, үйде, шоу, қайықта, есік сөздерінде сыныпқа қарай өзгереді; салыстыр. L дауыстысы Ерекше /l/ фонемасы, мысалы, сүт сөзінде салыстыр. W дауыстысы Ерекше /w/ фонемасы, мысалы, апта немесе ылғал сөздерінде салыстыр. дифтонгтық топтаманы қысқарту /wh/ тіркесіндегі /h/ дыбысы айтылмайды, мысалы, сыңғырлау сөзінде сыныпқа қарай өзгеруі мүмкін; салыстыр. стресс өзгерісі Сөздердің ерекше просодиясы, мысалы, rea LISE, ce le BRATE, a gri CUL ture сөздерінде салыстыр. фразалық просодия Фразалардың ерекше просодиясы, мысалы, is BORROW ол қарыз алды сөйлемінде салыстыр.
+ Sample of grammatical features distinctive of lower to upper register Caribbean English as used in at least some territories. Feature Gloss Notes zero indefinite article indefinite articles [occasionally] omitted e. g. in in couple of days cf zero past tense marker verbs left unmarked for tense e. g. in I work a few months cf zero plural marker nouns left unmarked for plurality e. g. in my relative were cf functional shift part of speech and sense of words shifted e. g. noun to verb shift of rice in to rice somebody cf zero subject–verb inversion subject verb order not inverted in questions e. g. in You going back? cf reduplication emphatic repetition of words or phrases e. g. in fool fool, big big big cf
+ Lexical sets of upper register Caribbean English as used in select territories. Set CarE BrE AmE Notes kit – – – dress – – – trap – – – + – – – + – – – – – – – – – – – / – / – / – / – + + – / / – / / – / + / – – – + – + – – happy – – – – – – – – – – – – + –
+ Consonant phonemes of upper register Caribbean English as used in select territories. Unit CarE BrE AmE Notes × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – – × – –
+ Кариб ағылшын тілінің төменгі және жоғарғы регистрлеріндегі грамматикалық ерекшеліктерінің үлгісі, кем дегенде кейбір аумақтарда қолданылған. Ерекшелік Түсіндірме Ескертулер белгісіздікті білдіретін сөздің жоқтығы Белгісіздік туралы сөздер [кейде] жіберіліп қалады, мысалы, бірнеше күн ішінде сөйлемінде салыстыр. өткен шақ көрсеткішінің жоқтығы Етістіктер шақ бойынша белгіленбейді, мысалы, мен бірнеше ай жұмыс істедім сөйлемінде салыстыр. көпше түр көрсеткішінің жоқтығы Зат есімдер көпше түрде белгіленбейді, мысалы, менің туысым болды сөйлемінде салыстыр. функционалдық ауысу Сөздердің сөз табы мен мағынасы өзгертіледі, мысалы, күріш сөзінің күріш біреуге сөйлемде етістікке ауысуы салыстыр. субъект-етістік инверсиясының жоқтығы Сұрақтарда сөздердің тәртібі өзгермейді, мысалы, сен қайта барасың ба? сөйлемінде салыстыр. қайталау Сөздердің немесе сөз тіркестерінің күшейтілген қайталауы, мысалы, ақымақ ақымақ, үлкен үлкен үлкен сөйлемдерінде салыстыр.
+ Sample of grammatical features distinctive of lower to upper register Caribbean English as used in at least some territories. Feature Gloss Notes zero indefinite article indefinite articles [occasionally] omitted e. g. in in couple of days cf zero past tense marker verbs left unmarked for tense e. g. in I work a few months cf zero plural marker nouns left unmarked for plurality e. g. in my relative were cf functional shift part of speech and sense of words shifted e. g. noun to verb shift of rice in to rice somebody cf zero subject–verb inversion subject verb order not inverted in questions e. g. in You going back? cf reduplication emphatic repetition of words or phrases e. g. in fool fool, big big big cf
+ Lexical sets of upper register Caribbean English as used in select territories. Set CarE BrE AmE Notes kit – – – dress – – – trap – – – + – – – + – – – – – – – – – – – / – / – / – / – + + – / / – / / – / + / – – – + – + – – happy – – – – – – – – – – – – + –
+ Consonant phonemes of upper register Caribbean English as used in select territories. Unit CarE BrE AmE Notes × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – – × – –
+ Жоғары регистрдің лексикалық жиынтығы Кариб ағылшын тілі таңдалған аумақтарда қолданылғандай. Жиынтық CarE BrE AmE Ескертулер kit – – – dress – – – trap – – – + + – – – + – – – – – – – – / – / – / – / – + + – / / – / / – / + / – – – + – + – – – happy – – – – – – – – – – – + –
+ Sample of grammatical features distinctive of lower to upper register Caribbean English as used in at least some territories. Feature Gloss Notes zero indefinite article indefinite articles [occasionally] omitted e. g. in in couple of days cf zero past tense marker verbs left unmarked for tense e. g. in I work a few months cf zero plural marker nouns left unmarked for plurality e. g. in my relative were cf functional shift part of speech and sense of words shifted e. g. noun to verb shift of rice in to rice somebody cf zero subject–verb inversion subject verb order not inverted in questions e. g. in You going back? cf reduplication emphatic repetition of words or phrases e. g. in fool fool, big big big cf
+ Lexical sets of upper register Caribbean English as used in select territories. Set CarE BrE AmE Notes kit – – – dress – – – trap – – – + – – – + – – – – – – – – – – – / – / – / – / – + + – / / – / / – / + / – – – + – + – – happy – – – – – – – – – – – – + –
+ Consonant phonemes of upper register Caribbean English as used in select territories. Unit CarE BrE AmE Notes × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – – × – –
+ Жоғары регистрдің дауыссыз дыбыстары Кариб ағылшын тілі таңдалған аумақтарда қолданылғандай. Бөлім CarE BrE AmE Ескертулер × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – – × – –
+ Sample of grammatical features distinctive of lower to upper register Caribbean English as used in at least some territories. Feature Gloss Notes zero indefinite article indefinite articles [occasionally] omitted e. g. in in couple of days cf zero past tense marker verbs left unmarked for tense e. g. in I work a few months cf zero plural marker nouns left unmarked for plurality e. g. in my relative were cf functional shift part of speech and sense of words shifted e. g. noun to verb shift of rice in to rice somebody cf zero subject–verb inversion subject verb order not inverted in questions e. g. in You going back? cf reduplication emphatic repetition of words or phrases e. g. in fool fool, big big big cf
+ Lexical sets of upper register Caribbean English as used in select territories. Set CarE BrE AmE Notes kit – – – dress – – – trap – – – + – – – + – – – – – – – – – – – / – / – / – / – + + – / / – / / – / + / – – – + – + – – happy – – – – – – – – – – – – + –
+ Consonant phonemes of upper register Caribbean English as used in select territories. Unit CarE BrE AmE Notes × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – × × × – × × × – × × × – × × × – – × × – – × – –
Стандарттау
Кариб ағылшын тілінің стандартталуы 1833 жылы Батыс Үндістанда мемлекеттік қаржыландырылатын білім берудің енгізілуімен басталды деп саналады. Ерекше айта кетерлігі, алғашқы мемлекеттік мұғалімдер, стандартты Кариб ағылшын тілін дамытқандары үшін танымал, 'Британиядан тікелей импортталған немесе аралдардағы "аспаздық" тобынан, аралас тегінің арқасында білімнің негіздерін алған' адамдар еді. Дегенмен, тілдік тұрғыдан алғанда, аталған стандартты тіркелімде мемлекеттік білім берудің дамуы 'практикалық екі тілділік' тудырды, ол диглоссияның классикалық мысалы ретінде сипатталады. ХХ ғасырдың соңында көптеген аумақтар тәуелсіздікке ие болып, ағылшын тілін ресми тіл ретінде қабылдағанда, 'Кариб ағылшын тілінің қоғамдық, ресми салаларда, әсіресе емтихан орталарында қолданылу нормаларын анықтауға күш салысты'. Бұл күш-жігер 1996 жылы жарық көрген «Кариб ағылшын тілінің қолданыс сөздігі» жариялануымен аяқталды деп есептеледі, ол Кариб ағылшын тілінің стандартты түріне қатысты авторитет болып саналады, бұл сөздікте бұл тіл '[Карибтік емес] стандартты ағылшын тілінің формаларымен ортақ синтаксис және морфологияның ортақ ядросына байланысты аймақтық лексика мен қолданыстың толық жиынтығы' деп анықталады, бірақ белгілі бір фонетикалық ерекшеліктерімен ерекшеленетін жеке тип ретінде дыбыстық жағынан да ерекшеленеді.
Зерттеу
Кариб ағылшын тілінің ең алғашқы ғылыми сөздігі 1967 жылы жарық көрген "Ямайка ағылшын тілінің сөздігі" деп саналады. Сол жылдың Пасхасында Кариб мектеп директорларының қауымдастығы –
Аталған қаулы дереу Ричард Оллсоппқа жіберілді, ол 1967 жылдың ортасына қарай 'бірнеше ондаған аяқ киім қорабына, әрқайсысында шамамен 1000 6 × 4 өлшемді карточкадан, сондай-ақ көптеген тіркелмеген кесінділер, жазбалар және басқа материалдар [Гайанадан, Кіші Антиль аралдарынан, Белизден, Ямайкадан және Тринидадтан] жинаған еді'. 1971 жылы Оллсоп Кариб лексикографиялық жобасын "Батыс Үндістан тілдік континуумының орта және жоғарғы деңгейлеріндегі [ағылшын тілінің] қолданысын зерттеу" деп ұсынды. Бұл Кариб ағылшын тілінің қолданысын түсіндіретін маңызды сөздіктің жарық көруіне негіз салды, ол алғаш рет 1996 жылы басылып шықты.
Said resolution was promptly forwarded to Richard Allsopp, who by mid 1967 'already had some ten shoe boxes each of about 1,000 6 × 4 cards and many loose unfiled cuttings, notes and other material [from Guyana, the Lesser Antilles, Belize, Jamaica, and Trinidad].' In 1971, Allsopp introduced the Caribbean Lexicography Project as 'a survey of [English] usage in the intermediate and upper ranges of the West Indian speech continuum.' This set the stage for the seminal Dictionary of Caribbean English Usage, first published 1996.