Кіріспе

Жануарлардың ет жейтін түрлері, Elton John әні

Сұр теңіз түлені әртүрлі балық түрлерін жейді, көбінесе 70 метр (230 фут) немесе одан да тереңде ауланған, негізінен түбінде немесе судың ортаңғы қабатында тіршілік ететін балықтарды. Көптеген жерлерде құмшабақтар (Ammodytes spp) оның тамақтануында маңызды рөл атқарады. Треска және басқа гадидтер, тік балықтар, сельдь, еріскектер және шағалалар да жергілікті жерлерде маңызды. Дегенмен, сұр теңіз түлені қол жеткізілгеннің бәрін жейтіні анық, оның ішінде сиырша және лобстерлер де бар. Орташа тәуліктік тамақ мөлшері 5 кг (11 фунт) деп есептеледі, бірақ түлен әр күн сайын тамақтанбайды және көбейту маусымында ашаршылыққа шыдайды. Шотландия, Нидерланды және Германияда жүргізілген жаңа байқаулар мен зерттеулер сұр теңіз түлендерінің порт түлендері мен порт дельфиндері сияқты ірі жануарларды да аулайтынын және жейтінін көрсетті. 2014 жылы Солтүстік теңіздегі бір еркек сұр теңіз түлені бір апта ішінде өз түлінің 11 шағаласын өлтіріп, жегені куәландырылды және бейнеге түсірілді. Осы аймақтағы басқа жерлерден табылған шағалалардың денелеріндегі ұқсас жарақаттар сұр теңіз түлендерінде адам жеушілік пен шағала өлтірудің сирек еместігін көрсетеді. Еркек сұр теңіз түлендері мұндай мінез-құлықты, мүмкін, көбеюге қатысудағы табысты арттыру үшін, жеңіл олжаға қол жеткізу арқылы, басты аумақтан шықпай-ақ жасай алады.

Байланыс

Теңіз сүтқоректілері дауыстап қана қарым-қатынас жасайды деп бұрын ойластырылған. Бірақ Монаш университетінің зерттеушілері жүргізген жаңа зерттеулер сұр ителкелердің қанаттарын соғып қарым-қатынас құратынын көрсетті. Олар жыртқыштардың шабуылдауынан қорғану үшін су астында қанаттарын соғады. Жұптасу маусымында бұл әрекет әлеуетті серікті табуға көмектеседі. Монаш университетінің зерттеушілері ителкелердің қол шапалақтауы жиі кездесетінін, сондықтан мұндай мінез-құлықтың таңқаларлық емес екенін айтады. Бірақ бізге белгілі қол шапалақтау көбінесе тұтқындық жағдайда байқалады. Қол шапалақтаған ителкелер аквариумдар мен зообақтармен байланысты, бірақ олардың бұл әрекеті табиғатта ешқашан тіркелмеген. Зерттеушілер осы теңіз сүтқоректілерінің су астында қаншалықты қатты қол шапалақтай алатынына таңырқады, бірақ олардың мұндай іс-әрекеттерінің себебі түсінікті.

Көбею

Сұр теңіз түлендері көбеюге дайындығымен ерекшеленеді; олар май жинақтап, оны балаларын өсіру және сүттен айыру кезінде пайдаланады, себебі олар осы уақытта азық іздемейді. Олар жыл сайын бір ғана бала туады, аналықтарының өрбу кезеңі 4 жастан бастап 30 жасқа дейін созылады. Ата-аналық күтімді толығымен аналық түлен қамтамасыз етеді. Көбею маусымында еркек түлендер бала күтіміне қатыспайды, бірақ басқа еркектерден аналықтарды ұрып-соғу арқылы қорғайды. Бұзаулар шамамен 14 кг салмақта туады. Олар күз айларында (қыркүйектен желтоқсанға дейін) Атлантика мұхитының шығысында және қыс айларында (қаңтардан ақпанға дейін) батысында, тығыз, жұмсақ, жібектей ақ түкпен туады. Кішкентай болғандарымен, аналарының өте майлы сүтінен тез бой өсіреді. Сүттің құрамында 60%-ға дейін май болуы мүмкін. Шамамен бір айдан кейін олар балалық түктерін төгеді, су өткізбейтін қалың түк өсіріп, өздері балық аулауды үйрену үшін теңізге кетеді. Соңғы жылдары батыста түлендердің саны артып келеді, ал АҚШ және Канадада түлендерді қыру туралы талаптар көтерілуде. Түлен бұзауларының бірінші жылғы тірі қалу көрсеткіші 80-85%-дан, жағдайлар мен орналасқан жеріне байланысты 50%-дан төменге дейін ауыспалы болады. Тамақ табудағы қиындықтарға байланысты аштықтан өлу – бұзаулардың өлімінің басты себебі. Конгресс 1972 жылғы Теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заңды қабылдап, түлендерге зиян келтіруге немесе оларды мазалауға тыйым салғаннан кейін бір жыл өткен соң, Мэн штатының жағалауында жасалған зерттеуде бар болғаны 30 сұр түлен табылды. 2009 жылға қарай мыңдаған сұр түлендер Кейп-Кодтың жағажайларында немесе олардың жанында қоныстанды, нәтижесінде түлендерді аулау үшін жағаға жақындаған үлкен ақ акулалардың көрінуі жиі болды. 2011 жылы Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметі Массачусетс штатының оңтүстік-шығыс жағалауындағы суларда 15 756 сұр түленді санады. Сұр түлендер Нью-Йорк және Нью-Джерси суларында көбірек кездеседі, және олардың оңтүстікке қарай колониялар құруы күтілуде. Адамның тудырған шуы теңіз жануарларының байланысына әсер етеді, бірақ теңізді қорғау жұмысындағы жеткіліксіз зерттелген мәселе болып қалады. Жақында түлендердің қол шапалақтау арқылы байланыс құратыны анықталды, бұл адам шуының теріс әсерін көрсетеді.

Тұтқындық

Грей түлендері тұтқындық өмірге жақсы бейімделгендігі дәлелденді және олардың туған жерлерінде, әсіресе Еуропадағы зообақтарда жиі кездеседі. Бұрын олар циркте танымал жануарлар болып есептелген және көбінесе тепе-теңдік сақтау, әртүрлі қойылымдар мен көрсетулерде пайдаланылған.