Кіріспе
Қоғамдар гомосексуализмге қалай қарап, оны қалай stigmatize етеді немесе бағалайды. Гомосексуализмге қатысты қоғамдық көзқарастар әртүрлі мәдениеттер мен тарихи кезеңдерде, сондай-ақ жалпы жыныстық құштарлық, белсенділік және қарым-қатынастарға қатысты көзқарастар да әртүрлі болады. Барлық мәдениеттердің орынды және орынсыз деп саналатын жыныстық қатынасқа қатысты өз құндылықтары бар; кейбіреулері бір жынысты махаббат пен жыныстық қатынасты қабылдайды, ал басқалары мұндай әрекеттерді жартылай мақұлдамайды. Гетеросексуалдық мінез-құлық сияқты, әр адамға оның жынысына, жасына, әлеуметтік статусына немесе әлеуметтік тобына байланысты әртүрлі талаптар мен тыйымдар қойылуы мүмкін. Әлемнің көптеген мәдениеттерінде бұрыннан бері мойындалған қарым-қатынас шеңберіндегі ұрпақ тудыру жыныстық норма саналды – кейде ғана, кейде бір жынысты махаббат нормаларымен қатар, құштар, жақын немесе жыныстық сипатта. Кейбір діндердегі кейбір секталар, әсіресе Ыбырайымдық дәстүрге ықпал еткендер, гомосексуалдық әрекеттер мен қарым-қатынастарды әр түрлі уақытта айыптаған, кейде қатаң жазаларды қолданған. Қоғамдағы гомофобия ЛГБТ-ға қарсы дискриминация, ЛГБТ құқықтарына қарсылық, ЛГБТ-ға қарсы жеккөрушілік сөздер және ЛГБТ-ға қарсы зорлық-зомбылық түрінде көрініс табуы мүмкін. 1970 жылдардан бері әлемнің көп бөлігі гомосексуалдық әрекеттер мен қарым-қатынастарға көбірек қабылдаушылық танытты. Қабылдаудағы ұлттық айырмашылықтарды үш фактормен түсіндіруге болады: демократиялық институттардың күші, экономикалық даму деңгейі және адамдар тұратын жерлердің діни контексті. Pew Research Center 2013 жылы жүргізген зерттеуде «Солтүстік Америка, Еуропалық Одақ және Латын Америкасының көп бөлігінде гомосексуализм кеңінен қабылдалса, мұсылман елдері мен Африка, Азия және Ресейдің кейбір аймақтарында оған қарсылық тарайды» делінген. Сондай-ақ, зерттеуде «Дін адамдардың өмірінде аз орын алатын елдерде гомосексуализмді қабылдау кеңінен таралған. Бұл елдер әлемдегі ең бай елдердің қатарына жатады. Ал кедей елдерде діни сенімдердің деңгейі жоғары болғандықтан, гомосексуализмді қоғам қабылдауы керек деп санайтындар аз. Бірнеше елде жас ерекшеліктері де байқалады, жас респонденттер егдеулерге қарағанда көбірек төзімділік көрсетеді. Жыныстық айырмашылықтар кеңінен таралмағанмен, олар бар елдерде әйелдер гомосексуализмді ерлерге қарағанда көбірек қабылдайды».
Societal attitudes toward homosexuality vary greatly across different cultures and historical periods, as do attitudes toward sexual desire, activity and relationships in general. All cultures have their own values regarding appropriate and inappropriate sexuality; some sanction same sex love and sexuality, while others may disapprove of such activities in part. As with heterosexual behaviour, different sets of prescriptions and proscriptions may be given to individuals according to their gender, age, social status or social class. Many of the world's cultures have, in the past, considered procreative sex within a recognized relationship to be a sexual norm—sometimes exclusively so, and sometimes alongside norms of same sex love, whether passionate, intimate or sexual. Some sects within some religions, especially those influenced by the Abrahamic tradition, have censured homosexual acts and relationships at various times, in some cases implementing severe punishments. Homophobic attitudes in society can manifest themselves in the form of anti LGBT discrimination, opposition to LGBT rights, anti LGBT hate speech, and violence against LGBT people. Since the 1970s, much of the world has become more accepting of homosexual acts and relationships. Cross national differences in acceptance can be explained by three factors: the strength of democratic institutions, the level of economic development, and the religious context of the places where people live. The Pew Research Center's 2013 Global Attitudes Survey "finds broad acceptance of homosexuality in North America, the European Union, and much of Latin America, but equally widespread rejection in predominantly Muslim nations and in Africa, as well as in parts of Asia and in Russia". The survey also finds "acceptance of homosexuality is particularly widespread in countries where religion is less central in people's lives. These are also among the richest countries in the world. In contrast, in poorer countries with high levels of religiosity, few believe homosexuality should be accepted by society. Age is also a factor in several countries, with younger respondents offering far more tolerant views than older ones. And while gender differences are not prevalent, in those countries where they are, women are consistently more accepting of homosexuality than men."
Гомосексуализмді түсіндірудегі қиындықтар
Қазіргі заманғы ғалымдар жыныстық қатынас және гендер туралы қазіргі батыстық көзқарастарды басқа уақыттар мен орындарға қолдануға қарсы ескертеді; батыстық байқаушыға бір жынысты қатынас сияқты көрінетін нәрсе, мұндай мінез-құлықпен айналысатын адамдар үшін «бір жынысты» немесе «жыныстық» болып саналмауы мүмкін. Мысалы, Сулавесидегі Буги мәдениетінде еркек киім киіп, жұмыс істейтін және әйелге үйленетін әйел үшінші гендерге жатады деп есептеледі; Буги үшін олардың қарым-қатынасы гомосексуалистік емес (жыныстық бағдар және гендерлік идентификация қараңыз). Жаңа Гвинеядағы «Самбия» (лақап аты) балаларының еректеу процесіне көмектесу үшін үлкендердің спермасын жұтуы туралы мәселеде, мұның жыныстық акт екендігіне қатысты пікір талас тудырады. Кейбір ғалымдар қазіргі батыс әлеміндегі гомосексуалистік және гетеросексуалистік жекелік туралы түсініктер 19-шы ғасырдың ортасы мен соңында Еуропада ғана пайда болғанын айтады, бірақ басқалары бұған қарсы шығады. Бүгінгі күні, кем дегенде Батыста, гомосексуализм деп кеңінен танылатын мінез-құлық, «Сексуалды мінез-құлық үлгілері» (1951) зерттеуінде қарастырылған мәдениеттердің шамамен үштен екісінде белгілі бір деңгейде қабылданған.
Заң
Гомосексуализмнің құқықтық мәртебесі әлем бойынша кеңінен өзгеше. Келісім білдірген ересектер арасындағы гомосексуалистік актілер әлемнің 195 елінің шамамен 70-інде заңсыз деп танылған. Гомосексуалистік жыныстық актілер, әсіресе содомия заңдары бойынша, заңсыз болуы мүмкін, ал олар заңды болған жағдайларда, келісім жасы елден елге өзгеше болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда гомосексуалистер шамалы айқындалған «қоғамдық әдептілік» немесе моральдық заңдар бойынша қудаланады. Кейбір елдерде гомосексуализмнің белгілі бір түрдегі жариялануын тиым салатын арнайы заңдар бар. Мемлекеттер немесе мемлекеттік емес бірліктер жұмыс орнында, тұрғын үйлерде, денсаулық сақтау және білім беру салаларында сексуалдық бағдарлама бойынша кемсітушілікке қарсы заңнаманы қабылдауы мүмкін. Кейбіреулері діни ұйым болған жағдайда немесе қызметкер балалармен жұмыс істегенде жұмыс берушілерге кемсітуге рұқсат беретін ерекшеліктерді ұсынады. Бір жынысты қатынастардың құқықтық тануы да әртүрлі. Бір жынысты жұптарға таратылатын, әртүрлі жынысты қатынастарға қатысты құқықтық артықшылықтарға ата-ана болу, бала асырап алу және репродуктивтік технологияларға қол жеткізу; иммиграция; қызметкерлерге зейнетақы, денсаулық сақтау қоры және басқа да қызметтер сияқты жұбайлық жәрдемақылар; отбасылық демалыс; ауруханаға бару, хабарлау және сенімхат беруді қоса алғандағы медициналық құқықтар; серік қайтыс болғанда мүліктік құқықтар; әлеуметтік қамсыздандыру және салық жеңілдіктері кіреді. Заңдық тануы жоқ бір жынысты жұптар отбасылық зорлық-зомбылықтан қорғау қызметтеріне, сондай-ақ қарым-қатынас аяқталған кезде қорғаншылық және мүлік дауларын шешу үшін делдалдық және төрелік процедураларына қол жеткізе алмайды. Кейбір аймақтарда бір жынысты жұптарды бала асырап алу сияқты белгілі бір құқықтардан тікелей шығарып тастайтын заңдар бар. 2001 жылы Нидерланды бір жынысты некелерді мойындаған алғашқы ел болды. Содан бері бір жынысты некелер Бельгияда (2003), Испанияда (2005), Канадада (2005), Оңтүстік Африкада (2006), Норвегияда (2009), Швецияда (2009), Португалияда (2010), Исландияда (2010), Аргентинада (2010), Данияда (2012), Бразилияда (2013), Францияда (2013), Уругвайда (2013), Жаңа Зеландияда (2013), Люксембургте (2015), Ирландияда (2015), АҚШ-та (2015), Колумбияда (2016), Финляндияда (2017), Германияда (2017), Австралияда (2017), Австрияда (2019), Тайваньда (2019), Эквадорда (2019), Ұлыбританияда (2020), Коста-Рикада (2020), Чилиде (2022), Швейцарияда (2022), Словенияда (2022), Кубада (2022), Мексикада (2022) және Андоррада (2023) мойындалды. Израиль бір жынысты некелерді құқықтық тұрғыдан мойындайды, бірақ олардың ел ішінде жасалуына рұқсат бермейді.
Ислам құқығы
Шариа заңдарының кейбір түсіндірмелеріне сәйкес, бірнеше ел гомосексуалистік әрекеттер үшін өлім жазасын қолданады. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, олар Ауғанстан, Мавритания, Иран, Сауд Арабиясы, Йемен және Солтүстік Нигерияны қамтиды. Сауд Арабиясында гомосексуализм үшін ең жоғарғы жаза – көпшілік алдында өлім жазасы. Дегенмен, үкімет айыппұл салу, түрмеге қамау және қамшылау сияқты басқа да жазаларды қолдануы мүмкін, егер гомосексуалдар ЛГБТ әлеуметтік қозғалыстарына қатысып, мемлекеттік билікке күш сынаса. Human Rights Watch және Amnesty International сияқты көптеген халықаралық құқық қорғау ұйымдары, ересектердің өзара келісімімен жасалған гомосексуалистік қатынастарды қылмыс деп санайтын заңдарды айыптайды. 1994 жылдан бері БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті мұндай заңдардың Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы мен Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіде кепілденген жеке өмірге құқықты бұзатынын мәлімдеді. Көпшілігі мұсылман халқынан тұратын елдердің көптегені, тіпті зайырлы конституциясы бар елдер де гомосексуализмді тыйымдайды, бірақ оның тек аз бөлігінде (Йемен мен Ауғанстанда) өлім жазасы қарастырылған. Гомосексуализм заңсыз деп танылған елдердің ішінде Ливан ғана оны заңдастыруға ұмтылып жатыр. Гомосексуализм қылмыстық жазаға тартылмайтын мұсылман халқы басым елдерге Албания, Әзірбайжан, Босния және Герцеговина, Қазақстан, Қырғызстан, Түркия, Косово және тағы да басқалары жатады.
Дін
Жалпы әлеуметтік көзқарастар сияқты, гомосексуализмге қатысты діни көзқарастар да діндер мен олардың жақтастары арасында әртүрлі болады. Әлемнің ірі діндерінің дәстүршіл өкілдері көбінесе гомосексуализмді жақтырмайды, ал гомосексуализмді әлеуметтік қабылдауға қарсы шығушылар өз пікірлерін негіздеу үшін діни аргументтерді жиі пайдаланады. Көптеген діндерде либералды бағыттар да бар, ал заманауи лесбиян және гей дінтанушылары кейде гомосексуализмнің тарихи дәстүрлер мен діни кітаптарда орын табатынын көрсетеді және мейірімділік пен махаббатқа қатысты діни ұстанымдарды ерекше атап көрсетеді. Ибрахимдік діндер, яғни иудаизм, ислам және христиан дінінің түрлі ағымдары бір жынысты адамдар арасындағы жыныстық қатынасты дәстүрлі түрде тыйымдайды және мұндай әрекетті күнә деп есептейді. Дін қызметкерлері осы сенімдерін негіздеу үшін Құранның, Ескі және Жаңа Ұсымның аяттарына сілтеме жасайды. Шығыс Азияның синистік діндері, оның ішінде конфуциандық, қытай халық діні және даосизмде, құмарлық гомосексуалистік білдірілімдер көбінесе адамның толыққанды өміріне жеткізбейді деген сенімге байланысты ұнатпайды.
Корпоративтік көзқарастар
Кейбір капиталистік елдерде ірі жеке сектордағы фирмалар гомосексуалистер мен лесбиянкаларға тең қарауды көбінесе бастап береді. Мысалы, Fortune 500 компанияларының жартысынан астамы ішкі серіктестік мүмкіндіктерін ұсынады, ал Fortune 50 компаниясының 49-ы дискриминацияға қарсы саясатына сексуалдық бағдарды қосады (тек ExxonMobil қоспағанда). Сонымен қатар, зерттеулер көптеген жеке фирмалар сексуалдық бағдарға негізделген жұмысқа қабылдауда дискриминация жасайтынын көрсетеді. Мысалы, бір зерттеуде шамамен 1700 бастапқы деңгейдегі жұмыс орындарына екі ойдан шығарылған, бірақ шынайы резюме жіберілді. Екі резюме де үміткердің біліктілігі тұрғысынан өте ұқсас болды, бірақ әрбір жұмыс орнына жіберілген резюмеде үміткердің университетте гей-ұйымның мүшесі болғаны көрсетілді. Нәтижелер көрсеткендей, гейлік белгісі жоқ үміткерлердің тексеруге шақырылу ықтималдығы 11,5 пайызды құрады, ал ашық гей үміткерлердің ықтималдығы 7,2 пайызды құрады. Тексеруге шақыру аралығы жұмыс орнының орналасқан жеріне қарай әртүрлі болды. Зерттеуде анықталған жалпы айырмашылықтың көп бөлігі үлгідегі Оңтүстік және Орталық Батыс штаттарында (Техас, Флорида және Огайо) байқалды. Үлгідегі Батыс және Солтүстік-Шығыс штаттарында (Калифорния, Невада, Пенсильвания және Нью-Йорк) тек шағын және статистикалық маңызы жоқ тексеруге шақырулар болды. Әсіресе АҚШ және Ұлыбританиядағы Батыс әлемінде ЛГБТ-парадтарының корпоративтендірілуіне кейбір адамдар қарсылық білдірді.
Психология және жыныстық бейімділік
1973 жылы Америка Психиатриялық қауымдастығының сенімділер кеңесі гомосексуализмді Психикалық бұзылулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығында (DSM) психикалық бұзылу ретінде қарауды тоқтатты. Кейбіреулер бұл шешімді саяси деп сынға алғанымен, өзгерістерге ықпал еткен әлеуметтік және саяси күштер ғылыми деректермен негізделген. Шындығында, Эвелин Хукер және басқа психологтар мен психиатрлардың зерттеулері гомосексуализмнің өзі психикалық ауру емес екенін көрсетуге көмектесті. Гомосексуализм 1974 жылы DSM-нен алынып тасталды, бірақ жыныстық бағдарына байланысты стресс диагнозы 2013 жылға дейін (DSM 5) нұсқаулықта сақталды. Сонымен қатар, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы гомосексуализмді 1992 жылы (ICD 10) Халықаралық аурулар жіктемесінен (ICD) алып тастады, бірақ 2019 жылға дейін (ICD 11) жыныстық бағдарына байланысты стресс диагнозын сақтап қалды. Екі жетекші диагностикалық нұсқаулықтың ешқайсысы жыныстық бағдарға негізделген медициналық немесе психикалық денсаулық диагнозын қоюға рұқсат етпейді. Көптеген діни ұйымдар және Гомосексуализмді зерттеу және терапиялау жөніндегі Ұлттық қауымдастық (NARTH) сияқты жақтаушылар конверсиялық терапия немесе жыныстық бағдарды өзгертудің басқа әдістері арқылы гомосексуализмді "емдеуге" немесе "жасауға" болатынына сенеді. 882 адамды қамтыған сауалнамада, конверсиялық терапиядан өтіп жатқан, "экс-гей" топтарына қатысып немесе "экс-гей" конференцияларына барып жатқандардың 22,9% ешқандай өзгеріс байқамағанын, 42,7% кейбір өзгерістерді сезінгенін және 34,3% жыныстық бағдарында елеулі өзгерістер болғанын хабарлады. Батыс елдерінің денсаулық сақтау және психикалық денсаулық саласындағы көптеген кәсіби ұйымдар жыныстық бағдар адамның өмірі бойы қалыптасатынына сенеді, бірақ бұл терапия қажетсіз, зиянды болуы мүмкін және оның тиімділігі ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген. Роберт Шпицердің бұл пікірге қарсылығына көп назар аударылды, бірақ ол кейіннен зерттеуінің кемшіліктері бар екенін мойындап, оның салдарынан туындаған зиян үшін өкініш білдірді. Конверсиялық терапияның жақтаушыларының талаптарын жоққа шығаратын тағы бір зерттеуді 2001 жылы Ариэль Шидло мен Майкл Шрёдер жүргізді, ол қатысушылардың тек 3% ғана гомосексуалдық бағдарын гетеросексуалдыққа толығымен өзгертіп алғанын көрсетті. Көптеген Батыс емес, постколониялық елдерде гомосексуалдық бағдар әлі де психикалық бұзылу және ауру ретінде қарастырылады. Мұсылман аймақтарында бұл көзқарас батысқа бет бұрған элитаның еуропалық Виктория дәуіріндегі көзқарастарды ертерек қабылдауымен байланысты, ал бұл аймақтарда бұрынғы жергілікті дәстүрлер бір жынысты қатынастарды қабылдаған.
Апат пен апаттың кінәгері
Кейде Содом мен Ғомораның жойылуы, Киелі кітапта баяндалғандай, гомосексуалистік зорлауға талпынумен байланысты делінеді, бірақ бұл пікір даулы және бұрынғы сенімдерден өзгеше. Ертедегі яһуди сенімі (және бүгінде де кейбір яһудилер) Орта ғасырлардан бері содомиттерді "Құдайдың ашуын" жерге түсірген деп айыптап келді, ал олардың құмарлықтары халықты қырған аурулардың эпидемияларына себеп болды делінді. Бұл "залал" отпен тазартылуы керек деп есептелді, нәтижесінде сансыз адамдар тірідей өртеліп немесе қызған темір таяқтармен жараланды. 1980-жылдардың аяғынан бастап, ВИЧ/ЖИТС эпидемиясының ықпалымен ұқсас айыптаулар жасалды, мұнда Джерри Фалвелл сияқты дін қызметкерлері құрбандарды да, гомосексуализмге қатысты көзқарасты да кінәлады. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, содан бері эпидемия кеңіректе тарап, қазір гетеросексуалдардың саны гомосексуалдардан әлдеқайда көп.
Since the Middle Ages, sodomites were blamed for "bringing down the wrath of God" upon the land, and their pleasures blamed for the periodic epidemics of disease which decimated the population. This "pollution" was thought to be cleansed by fire, as a result of which countless individuals were burned at the stake or run through with white hot iron rods. Since the end of the 1980s similar accusations have been made, inspired by the HIV/AIDS epidemic, with preachers such as Jerry Falwell blaming both the victim and a supposedly tolerant societal view of homosexuality. Recent researches indicate that in the years since, the epidemic has spread and now has many more heterosexual victims than homosexual.
"Гоммосексуализмді насихаттауға" қарсылық
"Гомосексуализмді насихаттау" – кейбір геи және лесбияндар құқықтарына қарсы шығушылардың пікірінше, бұқаралық ақпарат құралдарында, қоғамдық орындарда және т.б. жүзеге асырылатын әрекеттер жиынтығы. Басқалары ұқсас әрекеттерді білдіру үшін "гей-пропаганда" терминін қолдануы мүмкін, әсіресе гомосексуалды адамдарды жұмысқа алу туралы негізсіз айыптаулар мен күмәнді "гей күнтізбесі" (agenda) туралы мәлімдемелерге қатысты. Ұлыбританияда 1988 жылғы Жергілікті басқару туралы заңның 28-тармағы жергілікті мемлекеттік қызметкерлердің қызмет барысында "гомосексуализмді шамаланған отбасылық қарым-қатынас ретінде насихаттауын" тыйым салған. Бұл заң мектептерде "гомосексуализмді насихаттаудың" алдын алуға бағытталған. Заң күшіне енгеннен кейін қудалау деректері көбейді. Кейіннен 28-тармақ Шотландияда 2000 жылдың 21 маусымында, жаңа Шотландия Парламенті қабылдаған алғашқы заңдардың бірі ретінде, ал Англия мен Уэльсте 2003 жылдың 18 қарашасында 2003 жылғы Жергілікті басқару туралы заңның 122-тармағымен жойылды. Лейборист үкіметі бұл заң үшін ЛГБТ қоғамынан кешірім сұрады. Литва 2009 жылдың 16 маусымында геи құқықтарын қорғаушылардың наразылығына қарамастан, осындай тыйымды енгізді. ЛГБТ құқықтарын қорғау ұйымдары Еуропалық адам құқықтары заңнамасын бұзғаны үшін осы мәселені Еуропалық адам құқықтары сотына апаруға ниетті екенін мәлімдеді. Ресейдің бірнеше аймағы, соның ішінде Рязань, Архангельск және Санкт-Петербург, кәмелетке толмағандарға "пропаганда" арқылы гомосексуализмді насихаттауды шектеуге бағытталған ұқсас заңдарды қабылдады. 2013 жылдың маусым айында Ресейде "дәстүрлі емес сексуалдық қатынастарды" насихаттайтын материалдарды таратуды қылмыстық құқық бұзушылық деп жариялайтын заң қабылданды. Заң авторы Елена Мизулина бұл заңның "дәстүрлі отбасылық құндылықтарды" қорғауға көмектесу мақсатында қабылданғанын айтты.
Зорлық-зомбылық
Гейлер тарих бойында әртүрлі мәдениеттерде жыныстық бағдары үшін зорлық-зомбылықтың құрбаны болды. Холокост кезінде 100 000 гей ер адам тұтқындалды, ал 5 000-нан 15 000-ға дейін гейлер нацистік концлагерлерде қаза тапты. ЛГБТ адамдарына қарсы зорлық-зомбылық бүгін де жалғасуда, оны көбінесе ЛГБТ адамдарына деген өшпенділік тудыратын, дәстүрлі гендерлік рөлдерге сай келмейтін жасөспірімдер мен жас жігіттер, сондай-ақ ер адамдар қолдайды.
Өңірлер мен тарихи кезеңдер
Қоғамның гомосексуализмге қатысты көзқарасы әртүрлі мәдениеттерде және тарихи кезеңдерде күрт өзгереді, жалпы жыныстық құштарлық, әрекеттер және қарым-қатынастарға деген көзқарас та солай. Әр мәдениеттің қабылданған және қабылданбаған жыныстық мінез-құлыққа қатысты өз құндылықтары бар; кейбіреулері бір жынысты махаббат пен жыныстық қатынасты қабылдайды, ал басқалары осындай іс-әрекеттерге қарсы шығады. Гетеросексуалдық мінез-құлық сияқты, әр адамның жынысына, жасына, әлеуметтік статусына немесе класына байланысты әртүрлі талаптар мен шектеулер қойылуы мүмкін. Мысалы, ежелгі Жапонияның самурайлар класында жасөспірімдерге тәжірибелі жауынгермен эротикалық қарым-қатынасқа түсу ұсынылған (Shudo туралы қараңыз), бірақ бала ересек болғаннан кейін олардың арасындағы жыныстық қатынасқа жол берілмеген.
Ежелгі Грекия
Ежелгі Грецияда гомоэротикалық тәжірибелер кеңінен таралған және дінге, білімге, философияға және әскери мәдениетке енгізілген. Осы қарым-қатынастардың сексуалдық сипаты қызу пікірталас тудырды. Атап айтқанда, анальдық қатынас Платон сияқты көптеген адамдар тарапынан мақтан тұтудың бір түрі деп айыпталды, сондай-ақ ұлдарды ар-ұятынан айырып, әйелсіндіретініне кінә тағылды. Ересек еркектер арасындағы қарым-қатынас әдетте қынжылды. Платон сонымен қатар, қарым-қатынастың таза түрі – нұрлы қоғамның белгісі деп есептеді, ал оны тек қана қатыгездер айыптайды деді. Гректер гомосексуалистік қатынастарға қаншалықты қатысқан және оған қаншалықты төзімділік көрсеткені әлі де талқылауда. Спарта мен Фивада осы қарым-қатынастарға ерекше мән берілген сияқты, және бұл жастардың тәрбиесінің маңызды бөлігі саналды.
Ежелгі Рим
"Гомосексуализм" және "гетеросексуализм" римдік сексуалдық қатынастардың санаттары емес, және латын тілінде осы ұғымдарды нақты аударатын сөздер жоқ. Римдік сексуалдық қатынастардың негізгі екіұштылығы – белсенді/үстем/еркектік және пассивті/бағынышты/"әйелденген". Ересек ер азаматтың еркектігі оның енуші рөлді атқаруымен сексуалдық тұрғыдан анықталды, серігі әйел немесе төмен дәрежелі еркек болса да. Рим азаматының саяси бостандығы (libertas) өз денесін басқалардың физикалық күштеуінен немесе пайдалануынан қорғау құқығымен шектелді; ер азаматтың өз денесін ләззат алу үшін пайдалануы – әлеуметтік иерархияға қарсы және оны құлатушы болып саналды. Ер адамның әдемі жігітке қызығушылығы орынды еді, бірақ жас жігіттердің денелеріне қатаң тыйым салынған. Қабылданатын еркек серіктестер – құлдар, еркек жынысқорлар немесе әлеуметтік мәртебесі жоқ адамдар (намыссыздар) болды. Бір жынысты азаматтар арасындағы қатынастар, оның ішінде әскерилер арасындағы, кемсітілді және кейбір жағдайларда қатаң жазаланды. Саяси риторикада еркекке әйелдікке бейімділігі үшін немесе сексуалдық қатынаста пассивті рөл атқарғаны үшін шабуыл жасалуы мүмкін, бірақ әлеуметтік жағынан қабылданатын еркек серігіне енуші рөл атқарғаны үшін емес. Басқа еркекке анальдық немесе оральдық зорлаумен қорқыту – еркектік мақтаныш пен басынып айтудың бір түрі болды. Гомосексуалистік мінез-құлық, егер ол үстем еркек үшін еркіндік идеалына қауіп төндірсе немесе кедергі келтірсе, реттелді, ол өз еркектігін ену арқылы сақтап қалды. Lex Scantinia ерікті еркек кәмелетке толмағанға қарсы сексуалдық қылмыс жасағандарға (stuprum) жаза тағайындады; ол ерікті түрде "пассивті" рөлді атқарған ересек еркектерді соттау үшін де қолданылған болуы мүмкін. Құлдыққа туған немесе құлдыққа түскен балалар сексуалдық зорлық-зомбылықтан заңмен қорғалмады; әдемі және әсем құл жігіт таңдалып, иесінің сексуалдық сүйіктісі ретінде дайындалуы мүмкін. Ежелгі Римдегі педерастия ежелгі Грециядағы практикадан өзгеше болды, онда әдетте екеуі де ерікті, тең әлеуметтік мәртебелі еркектер болып табылды. Рим заңы ерлер арасындағы некені мойындамаса да, және римдіктер некені бала тудыруды мақсат ететін гетеросексуалдық одақ ретінде қарастырса да, императорлық кезеңнің басында кейбір еркек жұптар дәстүрлі неке рәсімдерін өткізді. Ювенал достарының жиі осындай рәсімдерге қатысқанын айтады. Император Нерон екі рет еркекпен некеде тұрды, бір рет қалыңдық (бостандыққа шыққан Пифагормен) және бір рет күйеу жігіт ретінде. Ол өзінің педераст сүйіктісі Спорусты кастрациялады, ал неке кезінде Спорус Рим императорлары үшін әдеттегі регалияны киіп, Неронның әйелі ретінде жұрт алдында пайда болды. Республика мен Принципат кезеңдерінде әйелдер арасындағы бір жынысты қатынастар сирек тіркелді, бірақ Империя кезеңінде жақсы куәландырылды. Гомосексуал әйелдерді "лесбиянка" деп атаудың алғашқы нұсқасы римдік дәуірдегі грек жазушысы Лукианнан (б.з.б. 2 ғасыр) табылды: "Олар Лесбоста осындай әйелдер бар дейді, еркек сияқты көрінеді, бірақ олар еркектерге бас игісі келмейді. Олар әйелдермен қатынаста болады, еркектер сияқты". Ерлер сексуалдық акт үшін белсенді немесе үстем серіктес қажет деп ойлағандықтан, олар лесбияндық сексте әйелдердің бірі дилдо қолданады немесе ену үшін ерекше үлкен клитор болады деп ойлады және ол ләззат алатын болады. Ақын Марциал лесбиянкаларды аса зор сексуалдық құмарлықтары бар және әйелдер мен ұлдарға енуші сексті жүзеге асыратын адамдар ретінде сипаттайды. Ер балалармен содомизм жасайтын, ерлер сияқты ішіп-жейтін және күшті физикалық жаттығулар жасайтын әйелдердің сатирикалық бейнелері римдік әйелдердің тәуелсіздігі туралы мәдени алаңдаушылықты көрсетеді.
Ежелгі Қытай
Кейбір ертедегі қытай императорларының гомосексуалистік қатынаста болғаны туралы болжамдар бар, сонымен қатар гетеросексуалистік қатынастар да болған. Бір жынысты қатынастар "Көктем және күз жылнамалары" дәуірінен бастап (Классикалық Грекиямен паралель) құжатталған, ал оның тамыры Қытайдың пайда болу тарихындағы аңызға, Сары Императордың билігіне дейін жетеді. Ол көптеген өнертабыстарының ішінде, еркек серіктестерді бірінші болып алған деп есептеледі. Қытайда гомосексуализмге қарсылық ортағасырлық Тан династиясында пайда болды, бұл христиандық және исламдық құндылықтардың күшеюімен байланысты болды, бірақ ол Цин династиясы мен Қытай Республикасының соңына дейін толыққанды орнамады. Қытай психиатрлар қауымдастығы 2001 жылдың сәуір айында гомосексуализмді психикалық аурулар тізімінен шығарды. Дегенмен, ашық гей сценарийші және мұғалім Цуй Цзиэннің айтуынша, "Батыста гомосексуалдарды сынауға және оларды ерекше сезіндіруге жол берілмейді", - дейді Цуй Цзиэн, бұл қытай қоғамымен салыстырылғанда, ол "өзгеріп жатыр, бірақ әрқашан да наразылық білдіретін адамдар болады".
Ежелгі Исраил
Леуіліктер кітабында еркектер арасындағы жыныстық қатынас "қорқыныш" деп айыпталды (Леуіліктер 18:22, 22:13), және "әйелмен жатқандай еркекпен жатқан" еркектерге өлім жазасы белгіленді.
Ертедегі христиандық
Көптеген адамдар христиан дінінің ерте замандарынан бастап еркек жыныстық қатынасын және еркек пен әйел арасындағы жыныстық қатынастың белгілі бір түрлерін айыптау дәстүрін еврейлерден алғанын, оларды содомия деп атағанын айтады. Дегенмен, кейбір заманауи христиан ғалымдары мұны жоққа шығарады. Иса Мәсіхтің үйретістері күнәдан бойын бұруға және оны кешіруге шақырады, оның ішінде жыныстық тазалыққа қатысты күнәлар да бар. Бірақ Иса гомосексуализмді тікелей атаған емес. Исаның парызшылдардың жыныстық күнәлары үшін айыптаған адамдарды қорғағаны белгілі. Сонымен қатар, Иса Он Буйрықты қатаң сақтап, жыныстық күнәлары кешірілгендерге: «Барып, енді күнә жасамай тұр» деді. Әйет Пауыл күнәлі мінез-құлықты, оның ішінде содомияны одан да анық айыптады: «Білмейсіздер ме, әділетсіздер Құдайдың Патшалығына ие бола алмайды? Алданыпбаңыз: зинақорлар, санамсыздыққа берілгендер, ізгіліксіздер, еркектермен жатқандар, ұрылар, ашкөздер, маскүнемдер, жалақорлар және тонаушылар Құдайдың Патшалығына кіре алмайды». Дегенмен, Пауылдың гомосексуализмге сілтеме жасайтын ескі грек тіліндегі екі сөзінің нақты мағынасы ғалымдар арасында даулы. Бірақ Ескі Жаңалықтың Септуагинт аудармасында 1 Коринфтіктерге және 1 Тімотеге қолданылған сөздер Леуіліктер кітабының 18-тарауындағы гомосексуалдыққа қатысты қолданылған сөздермен сәйкес келеді.
Христиандық Рим империясы / Византия империясы
Император Константин Рим империясының аумағында христиандарға қарсы қудалауды тоқтатқаннан кейін, ал Теодосий IV ғасырда христиан дінін мемлекеттік дін деп жариялағаннан соң, жыныстық мінез-құлыққа қатысты христиандық көзқарастар Рим заңдарына енгізілді. 528 жылы император Юстиниан I христиан дін қызметкерлері арасында ер балаларға құмарлықтың (педерастияның) кең таралуына жауап ретінде содомия үшін кастрация жазасын белгілейтін заң шығарды.
Орта ғасырлардағы Еуропа
Орта ғасырлық Еуропада гомосексуализм содомия деп есептеліп, өлім жазасына кесілген. Қуғын-сүргін ортағасырлық инквизиция кезінде өршіп, катарлар мен вальденстер секталарымен бірге сатанизмде де айыпталып, азғындық пен содомияға қатысты айыптаулар жасалған. 1307 жылы Темплер орденінің сотында содомия және гомосексуализм айыптаулары маңызды роль атқарды. Теолог Томас Аквинский гомосексуализмді айыптауды табиғи құқық идеясымен байланыстырып, "ерекше күнәлар табиғатқа қайшы, мысалы, жануарларға тән еркек пен әйелдің қатынасына қарсы келетін нәрселер, сондықтан олар ерекше түрде табиғи емес жамандықтар болып саналады" деп тұжырымдады.
Жаңа Гвинея
Жаңа Гвинеядағы бедамини халқы ұрықты ерлік пен күштің басты көзі деп санайды. Осыған байланысты, ерлер арасындағы ұрық алмасу, әсіресе жас ерекшелігі болғанда, табиғаттағы өсімді дамытуға септігін тигізеді деп есептеледі, ал шектен тыс гетеросексуалдық қатынастар бүлінуге және өлімге алып келеді.
Ресей
2010 жылдың шілдесінде Ресейдегі Левада орталығы жүргізген сауалнама нәтижесінде "орыс қоғамында гомофобия кеңінен таралған" деген қорытындыға келді. Бұл қорытынды келесі мәліметтерге негізделген. Сауалнамаға қатысқандардың 74% гейлер мен лесбиянкаларды әдепсіз немесе психологиялық тұрғыдан ауытқып кеткен адамдар деп санайды. Тек 15% ғана гомосексуализмнің дәстүрлі сексуалдық бағдарға теңдей заңды екенін айтты. 39% оларды міндетті түрде емдеу керек немесе қоғамнан оқшаулау керек деп есептейді. 4% дәстүрлі емес сексуалдық бағдардағы адамдарды жою қажет деп санайды. Екінші жағынан, көптеген ресейліктер (45%) гомосексуалдардың басқа азаматтармен теңдігін қолдайды (41% қарсы, 15% шешімін қабылдамаған). Олардың көпшілігі Ресейде сексуалдық бағдарға негізделген кемсітушілікке және гейлер мен лесбиянкаларға қарсы үгіттеуге тыйым салатын заңдар қабылдауды қолдайды (31% қарсы, 28% шешімін қабылдамаған). Левада орталығы осы көзқарастардың қоғамның әртүрлі топтары арасында таралуы туралы келесі қорытындыға келді. "Ресей қоғамында гомофобия көбінесе ерлер, 55 жастан асқан жасы үлкен адамдар, орташа білімі және кірісі төмен адамдар арасында кездеседі. Әйелдер, 18-39 жас аралығындағы жас ресейліктер, жақсы білімі бар және әл-ауқаты жақсы адамдар дәстүрлі емес сексуалдық бағдардағы адамдарға көбірек төзімділікпен қарады және осы мәселелерді жақсырақ түсінеді. 40 жастан асқан, орташа немесе төмен білімі бар, кірісі аз адамдар және ауыл тұрғындары – советтік ойлаудың инерциясын сақтап қалған топтар – гомосексуализмді емдеуді қажет ететін ауру деп санайды және гомосексуалдарды қоғамнан оқшаулау керек деп есептейді".
Араб әлемі
Араб қоғамында бір-бірімен жыныстық қатынас жасайтын еркектер көбінесе бір-бірін гомосексуалист деп атамайды. 2011 жылғы «Менен алыс тұрғанша»: Гейге достық елдегі гомофобиялық зорлық-зомбылықтың парадоксы» мақаласының авторлары Лоренс Буйс, Герт Хекма және Ян Виллем Дюйвендак: «Бұл олардың гомосексуалистік идентитігін ашық білдірген еркектерді айыптауға көбірек бейімделуін түсіндіруі мүмкін. 2011 жылғы мақалада олар араб елдерінде өзін гомосексуалист деп санамайтын еркектер арасында анальдық жыныстық қатынас «жиі таралған» деп айтылады және еркектердің «белсенді рөлде болғанша еркектік гендерлік роліне нұқсан келтірілмейді» делінген.
Нидерланды
2011 жылы ""Менен алыстағанша": Гейлерге достық елдегі гейлерге қарсы зорлық-зомбылықтың парадоксыі" мақаласының авторлары Лоренс Буйс, Герт Хекма және Ян Виллем Дюйвендак Нидерландының "толерантты және гейлерге достық беделге ие" екенін, ал голландиялықтардың, ұлттық сауалнамалар бойынша, гомосексуализмді "көптеген басқа еуропалық халықтарға қарағанда" көбірек қабылдайтынын айтты. Сонымен қатар, олар голландиялықтардың гомосексуалдардың тең құқықтарын және кемсітушілікке ұшырамайтындығын қолдайтынын мәлімдеді. Олар түсіндірді: "Амстердам, әсіресе, гей-эмансипациямен жиі байланысты, себебі ол 2001 жылы әлемдегі алғашқы заңды түрде танылған "гей-некеге" мүмкіндік жасады және жыл сайын қаланың көркем арналары арқылы жүзіп өтетін мерекелік безендірілген қайықтармен әйгілі гей-парадты өткізеді". Мақалада айтылғандай, осындай беделге қарамастан, Нидерландыда ерлердің басқа ерлерді сүйіктей беру әрекеттері, анальдық жыныстық қатынас, ерлерде "әйелдік" деп есептелетін мінез-құлық және гомосексуалдардың арасындағы ашық махаббат танытуы гомофобияны тудыруы мүмкін. Олар "гейлерге қарсы зорлық-зомбылық бұл елде өте ауыр проблема" екенін дәлелдеді. Олар бес этникалық топтың өкілдері – голландтық антильдіктер, голландтық гректер, голландтық марокколықтар, голландтық сербтер, голландтық түріктердің "гомосексуализмді аз қабылдайтынын, тіпті жыныс, жас, білім деңгейі және дінге қатысты бақылаулар жасалғанда да" түсіндірді. Сондай-ақ, Нидерландтың Қарулы Күштеріндегі мәдениет "көзге түріп тұратын еркектікке және гомосексуализмге төзбеушілікке" бейім екенін айтты. 2000 жылға дейін Нидерландының оңшыл саясаткерлері гомосексуализмге қарсы болды, бірақ 2011 жылдан бастап гомосексуализмді қолдап, иммигранттар арасындағы гейлерге қарсы көзқарасты сынап, елде гомосексуализмге "голландиялық төзімділік дәстүрі" бар екенін мәлімдеді.
Маккарти дәуірі
1950 жылдары АҚШ-та ашық гомосексуализмге тыйым салынған еді. Бұған дейін әр штаттың заң шығарушы органдары гомосексуалистік мінез-құлыққа қарсы заңдарды, ең әйгілісі – содомияға қарсы заңдарды қабылдаған болатын. Көптеген саясаткерлер гомосексуалды ұлтшылдыққа қарсы тұру символы ретінде қарады, ерлікке патриотизм мәні берді және «еркектік қасиеттерінен айырылған» гомосексуалды ұлттық қауіпсіздікке қатер деп санады. Гомосексуализм мен ұлтшылдыққа қарсылық арасындағы осы байланыс нацистік Германияда және Кеңес Ресейінде де болды, және бүгінгі саясатта да көрініс береді. Сенатор Джозеф Маккарти гомосексуализм туралы айыптауларды коммунизмге қарсы күресінде жамандау тактикасы ретінде пайдаланды, көбінесе Екінші Қызыл қорқынышты Лаванда қорқынышымен біріктірді. Бірде ол журналистерге: «Егер сіздер Маккартиге қарсы болғыңыз келсе, жігіттер, сіздер коммунист немесе гомосексуал болуыңыз керек» деп мәлімдеді. Сенатор Кеннет Уэрри де гомосексуализм мен ұлтшылдыққа қарсылық арасында байланыс орнатуға тырысты, мысалы, Макс Лернермен сұхбатта: «Гомосексуалистерді бүлікшілерден ажырату қиын» деді. Сұхбаттың соңында ол патриот америкалықтар мен гомосексуалдар арасындағы шекараны салды: «Лернер, қараңыз, біз екеуміз де америкалықпыз, солай емес пе? Менің ойымша, осы жігіттерді [үкіметтік лауазымдардағы жасырын гомосексуалдарды] үкіметтен шығару керек». Гомосексуализм мен коммунизм арасында тағы да байланыстар болды. Уэрри Иосиф Сталиннің Адольф Гитлерден биліктегі жасырын гомосексуалдардың тізімін алғандығы туралы алаңдаушылықты жариялады, және Сталин осы адамдарды АҚШ-қа қарсы кеңестік режим үшін жұмыс істеуге шантаж жасау үшін пайдаланады деп сенді. 1950 жылғы Сенаттың «Үкіметте гомосексуалистер мен басқа да жыныстық ауытқулардың жұмысқа орналасуы» тақырыбындағы Хоуи есебінде: «Ауытқушы адам шантажға оңай түседі. Ақпараттық қызметтерде бұл қабылданған факт, әлемдегі барлық тыңшылық ұйымдар жыныстық ауытқушыларды құпия материалдарына қол жеткізе алатын немесе иеленетін негізгі нысандар деп санайды, оларға қысым жасауға болады». Бұл қауіпсіздікке байланысты алаңдаушылықпен қатар, есепте гомосексуалдардың мемлекеттік қызметке жарамсыз екендігі анықталды, себебі «ашық бұзылу әрекеттеріне қатысқандардың қалыпты адамдардың эмоционалдық тұрақтылығы жоқ. Сонымен қатар, жыныстық ауытқуларға берілу адамның моральдық жағынан әлсіреп, жауапкершілікке жатпайтынын дәлелдейтін көптеген дәлелдер бар». Маккарти мен Рой Кон шетелдік державаларға қарағанда америкалық гомосексуал саясаткерлердің құпияларын шантаж құралы ретінде жиі пайдаланды.
ЛГБТ азаматтық құқықтар қозғалысы
ХХ ғасырдан бастап ЛГБТ+ құқықтары үшін күрестің нәтижесінде әлеуметтік қабылдау өзгерді және бір жынысты қатынастарды бұқаралық ақпарат құралдарында көрсетуге жаңа көзқарас қалыптасты. Гей-құқық қорғаушылардың маңызды мақсаты болған бір жынысты некелерді заңдастыру 2004-2015 жылдар аралығында барлық елу штат бойынша жүзеге асырылды. (ЛГБТ+ құқықтарын қорғау ұйымдарына да қараңыз.) ХХ ғасырдың соңында дамыған елдерде гомосексуализмге деген көзқарас өзгеріп, гомосексуалдар әлемдік және діни институттарда кеңінен қабылдана бастады. Бұл қозғалысқа қарсылар ЛГБТ+ азаматтық құқықтары терминінің дұрыс емес екенін және оның азаматтық құқықтар қозғалысына жабысу әрекеті екенін айтады. Мысалы, Джесси Ли Петерсон азаматтық құқықтар қозғалысын "гей-құқықтар қозғалысымен" салыстыруды "афроамерикалықтар үшін ұят" деп атады. Оның пікірінше, "гомосексуализм – азаматтық құқық емес. Бізде 1960 жылдардағы күреске өз мүдделерін таңуға тырысатын радикалды гомосексуалдар тобы бар", ал Джесси Джексон "Конституцияда гейлер ешқашан адамның үш бестен бірі деп есептелмеген" деді. Бостон дін қызметкері Джин Риверс гейлерді азаматтық құқықтар қозғалысын "пайдалануға" тырысқан деп айыптады. Алайда, азаматтық құқықтар қозғалысында жетекші рөл атқарған Түсті терілі адамдардың прогресі үшін ұлттық қауымдастығы (NAACP) ЛГБТ+ құқықтарын қолдайтынын және оны басқа да адам құқықтары мен азаматтық құқықтар қозғалыстарымен теңестіретінін мәлімдеді.
Статистика
2001 жылы АҚШ-тағы жалпы халықтың 73% гей, лесбиянка немесе бисексуал адамды танитынын айтты. Бұл көрсеткіш 1983 жылы 24%, 1993 жылы 43%, 1998 жылы 55%, 2000 жылы 62% болғаннан кейін үнемі өсудің нәтижесі. 2001 жылы ЛГБТ адамдарына қатысты көзқарас бұрынғыдан жақсарған деушілердің саны 64% құрады. Қабылдау деңгейі әртүрлі: жалпы халықтың 87% гей немесе лесбиянкаға тиесілі дүкеннен тауар алса, ал дін қызметкері немесе раввин ашық түрде гей немесе лесбиянка болған шіркеуге немесе синагогаға баруға жалпы халықтың 46% келіседі. 2011 жылы Pew Research Center орталығының сауалнамасы бойынша, АҚШ ересек азаматтарының 60% гомосексуализмді қабылдауға болады деп санайды. Еркектер мен 65 жастан асқан адамдар бұл пікірге қарсы көбірек. ЛГБТ адамдарын танымайтын адамдардың 61% осы мінез-құлықты дұрыс емес деп есептейді. Дінге келсек, евангелистік христиандардың 60% оны дұрыс емес деп санайды, ал дінге жатпайтын 11% қарсы тұрады. Жалпы халықтың 57% гейлер мен лесбиянкалар көптеген кемсітушілік пен дискриминацияға ұшырайды деп санайды, осылайша олар кемсітушілікке ең көп ұшырайтын топ ретінде танылды. Екінші орында афроамерикандықтар тұр, олардың көрсеткіші 42%. Мемлекеттік саясатты қолдау тұрғысынан алғанда, 2001 жылғы зерттеуге сәйкес, жалпы халықтың 76% гейлер мен лесбиянктерді жұмындағы дискриминациядан, 74% -ы тұрғын үйді алудағы дискриминациядан, 73% -ы мұрагерлік құқықтарынан қорғау үшін заңдар қабылдау қажет деп санайды, 70% үй серіктестері үшін денсаулық сақтау және басқа да жұмыскерлерге арналған жәрдемақыларды, 68% әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақыларын, ал 56% ЛГБТ адамдарының әскери қызметте ашық түрде болуын қолдайды. 73% нәпсіқұмарлық қылмыстарына қатысты заңнамаға енгізуді жақтады. 39% бір жынысты некелерді, 47% азаматтық одақтарды, 46% бала асырап алу құқығын қолдады. 2013 жылы өткізілген сауалнамада американдықтардың 58% бір жынысты некелерді заңды түрде тануды қолдайтыны анықталды. Басқа зерттеулер көрсеткендей, АҚШ-та жас буын гей құқықтарын орташа көрсеткіштен гөрі көбірек қолдайды және ЛГБТ құқықтарына қолдау артып келеді. 2011 жылы алғаш рет американдықтардың көпшілігі бір жынысты некелерді заңдастыруды қолдады. 2012 жылы президент Барак Обама гей-ерлі-зайыптылықтарды қолдауын білдірді, ал қарашадағы сайлауда үш штат тарихта алғаш рет гей-ерлі-зайыптылықтарды заңдастыру үшін дауыс берді, ал бір жынысты некелерді шектеуге бағытталған әрекет қабылданбады. 2016 жылы АҚШ азаматтарының 55% бір жынысты некелерді қолдады, ал 37% қарсы болды.