Кіріспе
Нгуни тілдері – Нгуни халқының Оңтүстік Африкаға (негізінен Оңтүстік Африка, Зимбабве және Эсватини Корольдігі) тән банту тілдерінің тобы. Нгуни тілдеріне кхоса, хлуби, зулу, ндебеле және свати тілдері жатады. "Нгуни" атауы Нгуни мал тұқымынан шыққан. Нгони (төменде қараңыз) – бұл көне немесе өзгерген түрі. Кейде "Нгуни" терминін жалпылама қолдану, бұл халықтың тарихи тұтастығын көрсетеді деген пікір айтылады, бірақ шындығында жағдай одан да күрделі болуы мүмкін. Тіл білімінде бұл термин (банту тілдерінің бір тобын білдіретін) салыстырмалы түрде тұрақты қолданысқа ие. Ағылшын тіліндегі редакциялық тұрғыдан алғанда, "a" және "an" артикльдері "Nguni" сөзімен қолданылады, бірақ "a Nguni" жиірек және дұрыс, әсіресе "Nguni" /ŋˈɡuːni/ деп айтылғанда.
The Nguni languages are a group of Bantu languages indigenous to southern Africa (mainly South Africa, Zimbabwe and Kingdom of eSwatini) by the Nguni people. Nguni languages include Xhosa, Hlubi, Zulu, Ndebele, and Swati. The appellation "Nguni" derives from the Nguni cattle type. Ngoni (see below) is an older, or a shifted, variant. It is sometimes argued that the use of Nguni as a generic label suggests a historical monolithic unity of the people in question, where in fact the situation may have been more complex. The linguistic use of the label (referring to a subgrouping of Bantu) is relatively stable. From an English editorial perspective, the articles "a" and "an" are both used with "Nguni", but "a Nguni" is more frequent and more correct especially if "Nguni" is pronounced as it is suggested (/ŋˈɡuːni/).
Жіктеу
Оңтүстік банту тілдерінің бір тобында "нгуни" атауы генетикалық (тіл білімінде) және типологиялық (тарихи маңызынан тәуелсіз) мағынада қолданылады. Нгуни тілдері өте жақын, және көп жағдайда әртүрлі тілдер бір-бірін түсіне алады; осы себепті, нгуни тілдерін жеке тілдер жиынтығы емес, диалектік континуум ретінде қарастыру дұрыс болар. Бірнеше рет нгуни тілін біріктіру жөніндегі ұсыныстар жасалған. Оңтүстік Африка тілдері туралы ғылыми әдебиетте "нгуни" лингвистикалық жіктелу санаты дәстүрлі түрде екі кіші топты қамтиды: "зунда нгуни" және "текела нгуни". Бұл бөлініс негізінен сәйкес келетін тілдік дыбыстар арасындағы айқын фонетикалық ерекшелікке негізделген: "зунда" және "текела" (сол себепті суати тілінің түпкілікті атауы және кең танымал зулу тілінің "суази" түрі), бірақ осы екі нгуни тармағын анықтауға мүмкіндік беретін көптеген қосымша тілдік факторлар бар.