Кіріспе

Экзистенциалдық психология мен философиядағы ұғым. Шынайылық – психология, экзистенциалдық психотерапия, экзистенциалистік философия және эстетика салаларындағы тұлғалық ұғым. Экзистенциализмде шынайылық – адамның іс-әрекеті, әлеуметтік конформизмге деген сыртқы қысымға қарамастан, оның құндылықтары мен тілектерімен сәйкес келу дәрежесі. Аңдағы өзі, өзі жасаған емес, абсурдты әлемге (құндылықтар мен мағынасыз) лақтырылғандығының (Таңылғандық) жағдайымен санасу арқылы, өзінен өзге және сыртқы күштер мен ықпалдарға тап болады. Адамның шынайылықтан айырылуы басқа адамдармен және өзімен қарым-қатынаста адалсыздық деп есептеледі; сондықтан шынайылық Дельфи оракулының нұсқауындағыдай: "Өзіңді таны". Өнердегі шынайылыққа қатысты философтар Жан-Поль Сартр мен Теодор Адорно американдық музыка жанры – джаз туралы қарама-қарсы пікірлер білдірді; Сартр джаз шынайы десе, Адорно джаз шынайы емес деді. Көптеген музыкалық субмәдениеттер көркемдік шынайылықты талап етеді, әйтпесе қоғамдастық суретшіні шынайылықтың (шығармашылық, музыкалық немесе жеке) жоқтығы үшін маскарадшы деп санайды; көркемдік шынайылық музыканың көптеген жанрларының ажырамас бөлігі болып табылады, соның ішінде рок жанрлары (мысалы, панк-рок және хэви-метал), клуб музыкасы (хаус және техно сияқты) және хип-хоп. 18 ғасырда романтик философтар интуицияны, эмоцияны және Табиғатпен байланысты Ағарту дәуірінің интеллектуалдық көзқарасына қажетті тепе-теңдік ретінде ұсынды. 20 ғасырда ағылшын-американдықтардың шынайылыққа ден қоюы ағылшын тілі ана тілі емес экзистенциалистік философтардың еңбектеріне негізделді; сондықтан экзистенциализм терминінің адал, нақты және дәл аудармасы көп талқыланды, осы мақсатта философ Уолтер Кауфман экзистенциалистік философтардың канонын құрастырды. Кауфманның канонына даниялық Сорен Кьеркегор (1813–1855), неміс Мартин Хайдеггер (1889–1976) және француз Жан-Поль Сартр (1905–1980) кіреді. Бұл экзистенциалистер үшін саналы Өзі, сыртқы күштерді, мысалы, Таңылғандықты (Geworfenheit) және Өзінен өзге интеллектуалдық ықпалдарды қамтитын абсурдты, материалистік әлемде болумен (болу және өмір сүру) санасады. Жеке шынайылық адамның сыртқы әлемнің ықпалына жауап ретінде қалай әрекет ететіні мен өзгеруінен көрінеді. Суретшілер арасында өнердегі шынайылық – суретшінің құндылықтарына адал туындыны білдіреді. Психология саласында шынайылық – қоғамның сыртқы талаптары, әлеуметтік конвенциялар, туыстық және міндет сияқты емес, өмірін шынайы Өзімен және жеке құндылықтарымен сәйкес өткізетін адамды анықтайды. Шынайылықты анықтау, сипаттау және түсіндіру үшін Кьеркегор, Ницше және Мартин Хайдеггер сияқты экзистенциалистік философтар қоғамның нормаларын құрайтын әлеуметтік конструкциялардың экзистенциалдық және онтологиялық маңызын зерттеді. Журналист үшін әлеуметтік нормаларды сөзсіз қабылдамау, интеллектуалды тұрғыдан шынайы репортаж жасауға көмектеседі, бұл репортердің кәсіби этикасы мен жеке құндылықтарына адал болуымен жүзеге асырылады. Дегенмен, журналистика практикасында репортердің шынайылығы (кәсіби және жеке) корпоративтік басылымдардың бизнес талаптарына үнемі қайшы келеді.

Сорен Кьеркегор

Кьеркегордың пікірінше, жеке шынайылық адамның шынайы сенімді табуымен және осы арқылы өзіне адал болуымен байланысты. Буржуазиялық қоғам мен христиандық идеологияларға тән моральдық ұғымдар, өзіндік өмір сүруге ұмтылатын адамның жекелігіне сын салады. Бұқаралық мәдениет жеке тұлғаның маңыздылығын төмендетіп, жаңалықтар құралдары арқылы әлеуметтік "теңдестіру" жасап, адамдарға өздерінен басқа біреулер құрастырған сенімдер мен пікірлерді ұсынады. Адам шындыққа бет бұрып, материалдық әлемнің фактілеріне сүйене отырып өмір сүруді таңдау арқылы шынайы сенімге жете алады, немесе діни сенімді пассивті қабылдап, шынайы сенімнен бас тарта алады. "Бірегей болу – мәңгілік құндылықтарды қайта бағалауға және кері қайтаруға, қарама-қарсы бағалауларды бастауға жеткілікті күшті және түпнұсқа болу" деген сөз. Осы мақсатта Жан-Поль Сартрдың романдары анти-батыр кейіпкерлердің тағдырлары арқылы шынайылықты түсіндіріп көрсетеді. Бұл кейіпкерлер өз әрекеттерін сыртқы психологиялық қысымға – әлеуметтік бейнеге ұмтылуға, белгілі бір өмір салтын қабылдауға, немесе әлеуметтік ыңғайлылық (дене, жан және рухани) үшін жеке тұтастығын (адамгершілік құндылықтар мен эстетикалық нормалар) құрбан етуге негіздейді. Романшы Сартр экзистенциалдық философияны өз іс-әрекеттерінің себебін түсінбейтін кейіпкерлер арқылы ашады. Олар өз өмірлері туралы маңызды фактілерді елемейді, өзінен тыс күштермен анықталған жекелігі бар, шынайы емес адам екенін білуден қашады. Абсолюттік еркіндік – шынайы болу үшін қажетті, бас аламандық тәжірибе, бірақ осы еркіндік соншалықты жағымсыз болуы мүмкін, адамдар шынайы емес өмірді таңдауға итермелейді. Шынайылықтың бір қыры ретінде абсолюттік еркіндік адамның нақты әлеммен қарым-қатынасын анықтайды, бұл қарым-қатынас ешқандай құндылықтар жүйесіне немесе идеологияға бағынбауы керек. Осылайша, шынайылық шығармашылықпен байланысты, ал әрекет ету ниеті әрекеттің өзінен туындауы тиіс. Осы тұрғыда Хайдеггер абсолюттік еркіндікті жеке таңдаумен анықталатын өмір салты ретінде қарастырады. Сартр шынайы емес өмірдің не екенін анықтап, сипаттап, түсіндірді, бірақ шынайы өмірдің не екенін анықтауды мақсат еткен жоқ.

Эрих Фромм

Эрих Фромм ХХ ғасырдың ортасында шынайылықтың мүлдем басқаша анықтамасын ұсынды. Ол кез келген мінез-құлықты, тіпті қоғамдық нормаларға толық сәйкес келетін болса да, егер ол оның итергіш күштері мен бастаулары туралы жеке түсінік пен бекітуден туындаса, қоғамның қабылданған даналығына ғана сәйкес келуден гөрі, шынайы деп есептеді. Осылайша, Фроммның пікірінше, шынайы адам мәдени нормаларға сәйкес мінез-құлық танытуы мүмкін, егер бұл нормалар қарастырылғанда орынды болып көрінсе, тек қана қолданыстағы нормаларға сәйкес болу үшін емес. Фромм шынайылықты басқалардың күтіктерін қабылдамаудың салдары емес, керісінше, саналы және хабардар мотивацияның нәтижесі деп санайды. Ол соңғы жағдайды – негізінен Сартрдың «абсолюттік еркіндігімен» бейнеленген сыртқы шектеулерден құтылуға ұмтылысты – «нағыз өмір сүруден туындайтын нағыз жекелікке» қарсы «жекеліктің иллюзиясы» деп атады.

Музыкалық субмәдениет

Рок музыкасының кейбір жанрлары, әсіресе панк және хэви-металдың субмәдениеттері, музыканттар мен жанкүйерлерден жоғары дәрежедегі көркемдік шынайылықты талап етеді және оларды шынайы емес деп санайтын музыканттарды, композиторларды және топтарды сынап, қауымнан шығарып жібереді. Суретшінің шынайылығы үш негізге құрылады: (I) музыкалық ортаға ұзақ жылдар бойы адалдық; (II) субмәдениеттің тарихи білімі; және (III) дұрыс көркемдік шешімдер қабылдау үшін жеке адалдық (ішкі сезім). Хэви-метал жанрының бір шегінде блэк-метал жанрының субжанры бар, оның жақтастары көркемдік шынайылықты, эмоциялық шыншылдықты және өршілдік көріністі ең бағалы деп санайды. Блэк-метал өнерпаздары блэк-металдың ойын-сауық немесе көрерменге тамаша көрсету үшін емес, керісінше, осындай өнердің экстремалды көрінісі – дене мен жеке бастың шегінен асып түтілген, ырымдық көрініс екенін қатаң түрде айтады. Өнердегі осындай моральдық құндылықтарға сүйене отырып, жұмысшы табының тобы жазбалармен шарт жасасу арқылы хэви-метал және панк-рок қауымдастықтарында өзін сатқандай көрінуі мүмкін.