Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік ғалымдар жүргізген зерттеулер
Research conducted by social scientists
Әлеуметтік зерттеу – әлеуметтік ғалымдар жүйелі жоспар бойынша жүргізетін зерттеу. Әлеуметтік зерттеу әдістемелерін сандық және сапалық деп жіктеуге болады. Сандық жобалар әлеуметтік құбылыстарды сандық деректер арқылы қарастырады және жарамды әрі сенімді жалпылама тұжырымдар жасау үшін көптеген жағдайларды статистикалық талдауға (немесе тәжірибеде мақсатты түрде жасалған әсерлерге) сүйенеді. Санға қатысты. Сапалық жобалар тікелей бақылау, қатысушылармен байланыс немесе мәтіндерді талдау арқылы әлеуметтік құбылыстарды түсінуге баса назар аударады және жалпыламалыққа қарағанда контекстік субъективті дәлдікті баса көрсетуі мүмкін. Сапаға қатысты. Көптеген әдістерде екеуінің де элементтері кездеседі. Мысалы, сапалық деректерді талдау көбінесе шикі деректерді жүйелі ақпаратқа кодтау және кодтаушылар арасындағы келісімділікті анықтау үшін құрылымдалған тәсілді қамтиды. "Сапалық" және "сандық" тәсілдер арасындағы қарым-қатынас, оларды қарапайым түрде ажырату арқылы ұсынылатыннан гөрі күрделі болуы мүмкін. Әлеуметтік ғалымдар әлеуметтік құбылыстардың кең спектрін талдау үшін әртүрлі әдістерді қолданады: миллиондаған адамдардан алынған санақ деректерін талдаудан бастап, бір адамның әлеуметтік тәжірибесін терең талдауға дейін; қазіргі заманғы көшелерде болып жатқан жағдайды бақылаудан бастап, тарихи құжаттарды зерттеуге дейін. Классикалық социология мен статистикаға негізделген әдістер саяси ғылым және медиа зерттеулері сияқты салалардағы зерттеулердің негізін құрайды. Олар сондай-ақ бағдарламаларды бағалау және нарық зерттеулерінде жиі қолданылады.
Social research is research conducted by social scientists following a systematic plan. Social research methodologies can be classified as quantitative and qualitative. Quantitative designs approach social phenomena through quantifiable evidence, and often rely on statistical analyses of many cases (or across intentionally designed treatments in an experiment) to create valid and reliable general claims. Related to quantity. Qualitative designs emphasize understanding of social phenomena through direct observation, communication with participants, or analyses of texts, and may stress contextual subjective accuracy over generality. Related to quality. Most methods contain elements of both. For example, qualitative data analysis often involves a fairly structured approach to coding raw data into systematic information and quantifying intercoder reliability. There is often a more complex relationship between "qualitative" and "quantitative" approaches than would be suggested by drawing a simple distinction between them. Social scientists employ a range of methods in order to analyze a vast breadth of social phenomena: from analyzing census survey data derived from millions of individuals, to conducting in depth analysis of a single agent's social experiences; from monitoring what is happening on contemporary streets, to investigating historical documents. Methods rooted in classical sociology and statistics have formed the basis for research in disciplines such as political science and media studies. They are also often used in program evaluation and market research.
Әдістер
Әлеуметтік ғалымдар белгілі бір зерттеу әдістерін қолдаушылыққа бөлінген топтарға білінеді. Осы пікір таластары әлеуметтік теорияның тарихи негізіне – позитивизм мен антипозитивизмге, құрылым мен агенттікке қатысты. Көп жағынан өте әртүрлі болғанымен, сапалық және сандық тәсілдердің екеуі де теория мен деректер арасындағы жүйелі өзара әрекеттесуді қамтиды. Әдіс таңдау көбінесе зерттеушінің не зерттеуге ниеттенгеніне байланысты болады. Мысалы, бүкіл халық бойынша статистикалық қорытынды жасауға мүдделі зерттеуші, өкілдік үлгідегі халыққа сауалнама таратуы мүмкін. Ал жеке адамның әлеуметтік әрекеттерін толық контекстуалды түрде түсінуді көздейтін зерттеуші этнографиялық қатысушы байқауын немесе ашық сұхбаттасуды таңдауы мүмкін. Зерттеулерде сандық және сапалық әдістер жиі біріктіріледі немесе үшбұрыштық қолданылады, бұл көп стратегиялық жобаның бір бөлігі болып табылады.
Social scientists are divided into camps of support for particular research techniques. These disputes relate to the historical core of social theory (positivism and antipositivism; structure and agency). While very different in many aspects, both qualitative and quantitative approaches involve a systematic interaction between theory and data. The choice of method often depends largely on what the researcher intends to investigate. For example, a researcher concerned with drawing a statistical generalization across an entire population may administer a survey questionnaire to a representative sample population. By contrast, a researcher who seeks full contextual understanding of an individual's social actions may choose ethnographic participant observation or open ended interviews. Studies will commonly combine, or triangulate, quantitative and qualitative methods as part of a multi strategy design.
Сынама алу
Көбінесе халық саны өте көп болғандықтан, халықтың барлық мәліметтерін санау немесе толық есепке алу мүмкін болмайды. Сондықтан, үлгі – халықтың басқарылатын, шағын бөлігін құрайды. Позитивистік зерттеулерде, халықтың толық жиынтығы туралы қорытындылар жасау үшін үлгіден алынған статистикалық мәліметтер талданады. Үлгіден ақпарат жинау процесі үлгі алу деп аталады. Үлгі алу әдістері кездейсоқ (күрделі емес, жүйелі, қабатты, кластерлік) немесе кездейсоқ емес/құндылықтық (ыңғайлылық үшін, мақсатты, қар көшкіні) болуы мүмкін.
Typically a population is very large, making a census or a complete enumeration of all the values in that population infeasible. A sample thus forms a manageable subset of a population. In positivist research, statistics derived from a sample are analysed in order to draw inferences regarding the population as a whole. The process of collecting information from a sample is referred to as sampling. Sampling methods may be either random (random sampling, systematic sampling, stratified sampling, cluster sampling) or non random/nonprobability (convenience sampling, purposive sampling, snowball sampling).
Этика
Әлеуметтік зерттеулердің этикасы медициналық зерттеулердің этикасымен ортақ. АҚШ-та бұл Белмонт есебінде былайша ресімделген:
The ethics of social research are shared with those of medical research. In the United States, these are formalized by the Belmont report as:
Адамдарды құрметтеу
Адамды құрметтеу принципі бойынша, (а) жеке тұлғалар өздерінің шешімдерін қабылдауға қабілетті дербес тұлғалар ретінде құрметтелуге тиіс, және (б) дербестігі шектеулі адамдарға ерекше көңіл бөлу қажет. Бұл принциптің маңызды құралы – хабардар келісімді пайдалану.
The principle of respect for persons holds that (a) individuals should be respected as autonomous agents capable of making their own decisions, and that (b) subjects with diminished autonomy deserve special considerations. A cornerstone of this principle is the use of informed consent.
Қайырымдылық
Пайдалылық қағидаты бойынша: а) зерттеуге қатысушылар зияннан қорғалуы керек; б) зерттеу қоғамға айқын пайда әкелуі керек. Осы анықтамаға сәйкес, ғылыми мәні жоқ зерттеулер автоматты түрде этикалық емес деп есептеледі. Кейбір ғалымдар демографияның бастауын 1663 жылы Джон Гранттың «Өлім-жітім туралы есептер бойынша табиғи және саяси байқаулар» атты еңбегі жарияланған кезден бастайды. Дегенмен, әлеуметтік зерттеулер ең алғашқыда 19 ғасырдың басында ғылымның позитивистік философиясымен қасақана түрде жүзеге асырылды. Статистикалық социологиялық зерттеулер, және социологияның формалды академиялық пәні ретінде, Эмиль Дюркгеймнің (1858–1917) еңбектерімен басталды. Дюркгейм Огюст Конттың философиясының көптеген егжей-тегжейлерін қабылдамаса да, оның әдістемесін сақтап, жетілдірді, әлеуметтік ғылымдардың табиғи ғылымдардың адам қызметі саласына логикалық жалғасы екенін, және олардың бірдей объективтілік, рационализм мен себеп-салдарға қатысты көзқарасты сақтай алатынын айтты. Дюркгейм 1895 жылы Бордо университетінде алғашқы еуропалық социология кафедрасын құрып, «Социологиялық әдістеме ережелері» (1895) атты еңбегін жариялады. Бұл мәтінде ол былай деді: «Біздің басты мақсатымыз – ғылыми рационализмді адамның мінез-құлқына дейін кеңейту. Біздің позитивизм деп аталатын нәрсе осы рационализмнің нәтижесінде туындады». Дюркгеймнің «Өзін-өзі өлтіру» (1897) атты маңызды монографиясы, католик және протестант халықтары арасындағы өзін-өзі өлтіру көрсеткіштерін зерттеу арқылы социологиялық талдауды психология мен философиядан ажыратып көрсетті. Полицияның әртүрлі аудандарындағы өзін-өзі өлтіру статистикасын мұқият зерттеу арқылы, ол католик қауымдастықтарындағы өзін-өзі өлтіру көрсеткіші протестанттарға қарағанда төмен екенін көрсетуге тырысты, бұл оның пікірінше, әлеуметтік (жеке немесе психологиялық емес) себептерге байланысты болды. Ол социология ғылымының зерттейтін бірегей эмпирикалық нысанын анықтау үшін «объективті, өз алдына жеке» «әлеуметтік фактілер» ұғымын қалыптастырды.
The principle of beneficence holds that (a) the subjects of research should be protected from harm, and, (b) the research should bring tangible benefits to society. By this definition, research with no scientific merit is automatically considered unethical. while some scholars pinpoint the origin of demography to 1663 with the publication of John Graunt's Natural and Political Observations upon the Bills of Mortality. Social research began most intentionally, however, with the positivist philosophy of science in the early 19th century. Statistical sociological research, and indeed the formal academic discipline of sociology, began with the work of Émile Durkheim (1858–1917). While Durkheim rejected much of the detail of Auguste Comte's philosophy, he retained and refined its method, maintaining that the social sciences are a logical continuation of the natural ones into the realm of human activity, and insisting that they may retain the same objectivity, rationalism, and approach to causality. Durkheim set up the first European department of sociology at the University of Bordeaux in 1895, publishing his Rules of the Sociological Method (1895). In this text he argued: "[o]ur main goal is to extend scientific rationalism to human conduct. What has been called our positivism is but a consequence of this rationalism." Durkheim's seminal monograph, Suicide (1897), a case study of suicide rates among Catholic and Protestant populations, distinguished sociological analysis from psychology or philosophy. By carefully examining suicide statistics in different police districts, he attempted to demonstrate that Catholic communities have a lower suicide rate than that of Protestants, something he attributed to social (as opposed to individual or psychological) causes. He developed the notion of objective suis generis "social facts" to delineate a unique empirical object for the science of sociology to study.
Қазіргі заманғы әдістемелер
ХХ ғасырдың басында зерттеу әдістемесіндегі жаңалықтар әлі де басым күште сақталып келеді. 1928 жылы психолог Луи Леон Турстон дінге қатысты көзқарас сияқты күрделі ұғымдарды өлшеу үшін бірнеше сұрақтарды іріктеу және бағалау әдісін жасады. 1932 жылы психолог Ренсис Ликерт Ликерт шкаласын ұсынды, онда қатысушылар толық келіспеуден толық келісуге дейінгі бес бағалау нүктесін пайдаланып, мәлімдемелермен келісу деңгейін көрсетеді. Ликерт шкаласына ұқсас шкалалар әлі күнге дейін зерттеулерде ең көп қолданылатын элементтер болып табылады. ХХ ғасырдың ортасында американдық социологияда ғылыми сипатқа ие болуға бағытталған жалпы, бірақ толық емес үрдіс байқалды, бұл сол кездегі іс-әрекеттер теориясы және басқа да жүйелік теориялық көзқарастардың ықпалына байланысты болды. Роберт К. Мертон 1949 жылы «Әлеуметтік теория және әлеуметтік құрылым» атты еңбегін жариялады. 1960 жылдардың басында социологиялық зерттеулер әлемдік деңгейдегі үкіметтер мен бизнес тарапынан кеңінен қолданылатын құралға айналды. Социологтар сандық және сапалық зерттеу әдістерінің жаңа түрлерін әзірледі. Пол Лазарсфельд Колумбия университетінде қолданбалы әлеуметтік зерттеулер бюросын құрды, ол әлеуметтік зерттеулердің техникасы мен ұйымдастырылуына зор ықпал етті. Социологиялық әдістемеге қосқан көптеген үлесі үшін ол «заманауи эмпирикалық социологияның негізін қалаушысы» деген құрметті атаққа ие болды. Лазарсфельд статистикалық зерттеулерді талдау, панельдік әдістер, жасырын құрылымды талдау және контексттік талдау саласында маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Оның көптеген идеялары осылайша ықпалды болғандықтан, қазір олар өздігінен түсінікті деп есептеледі.
In the early 20th century innovation in survey methodology were developed that are still dominant. In 1928, the psychologist Louis Leon Thurstone developed a method to select and score multiple items with which to measure complex ideas, such as attitudes towards religion. In 1932, the psychologist Rensis Likert developed the Likert scale where participants rate their agreement with statement using five options from totally disagree to totally agree. Likert like scales remain the most frequently used items in survey. In the mid 20th century there was a general—but not universal—trend for American sociology to be more scientific in nature, due to the prominence at that time of action theory and other system theoretical approaches. Robert K. Merton released his Social Theory and Social Structure (1949). By the turn of the 1960s, sociological research was increasingly employed as a tool by governments and businesses worldwide. Sociologists developed new types of quantitative and qualitative research methods. Paul Lazarsfeld founded Columbia University's Bureau of Applied Social Research, where he exerted a tremendous influence over the techniques and the organization of social research. His many contributions to sociological method have earned him the title of the "founder of modern empirical sociology". Lazarsfeld made great strides in statistical survey analysis, panel methods, latent structure analysis, and contextual analysis. Many of his ideas have been so influential as to now be considered self evident.