Кіріспе

Тағамның ішіне салынатын жеуге жарамды қоспа

Толтыру, ішек немесе қоспа – бұл шөптер мен нан сияқты крахмалдан тұратын, басқа тағамның ішіне салынатын жеуге жарамды қоспа. Құс еті, теңіз өнімдері және көкөністер сияқты көптеген тағамдарды толтыруға болады. Пісіру техникасы ретінде толтыру ылғалды сақтауға көмектеседі, ал қоспаның өзі дайындау кезінде дәмді күшейтуге және сіңіруге мүмкіндік береді. Құс етіне арналған толтыру көбінесе нан ұсатылғаннан, пияз, сельдерей, дәмдеуіштер мен шалфей сияқты шөптерден тұрады. Ұлыбританияда құрғатылған жемістер мен жаңғақтар (мысалы, құрма және кептірілген бадам) және каштан қосылады.

Тарих

Толықтырудың алғаш рет қашан қолданылғаны белгісіз. Ең ерте деректі дәлел – римдік "Апицийдің тағамдану кітабы" (Apicius De Re Coquinaria) деп аталатын аспаздық кітап, онда толтырылған тауық, егешқұйрық, қоян және шошқа рецепттері келтірілген. Көбінесе бұл толықтырулар көкөністер, шөптер мен дәмдеуіштер, жаңғақтар және егістік бидайдан (астықтан) тұрады, сондай-ақ оларға жиі ұсақталған бауыр, ми және басқа да ішкі органдар еті қосылады. Сенімсіз дереккөз: date=August 2009. Толықтыруды атауға қолданылатын сөздерге "фарс" (~1390), "толықтыру" (1538), "форсмит" (1688) және салыстырмалы түрде АҚШ-та "гарнир" (1850) жатады.

Қуыстар

Құстар, балықтар және сүтқоректілер сияқты жануарлардың дене қуыстарын толтырудан өзге, еттің әртүрлі бөліктерін де сүйектен айырғаннан кейін немесе оған қап жасап кесіп алғаннан кейін толтыруға болады. Рецепттерге толтырылған тауық жамбасы, толтырылған шошқа қабырғасы, толтырылған бұзау еті, сондай-ақ дәстүрлі мерекелік толтырылған түйе немесе қаз кіреді. Көкөністердің көптеген түрлерін де тұқымдары мен қабығы алынып тасталғаннан кейін толтыруға болады. Осылайша қызанақ, тәтті немесе ащы бұрыш, сондай-ақ кабақша сияқты көкөністер дайындалады. Капуста және оған ұқсас көкөністерді де толтыруға немесе орап беруге болады. Жапырақтарын серпіліс жасайтын етіп жасау үшін оларды әдетте алдымен қайнатып алады. Содан кейін ішкі бөлігіне толтырма салынуы мүмкін немесе жеке жапырақтарының арасына шағын мөлшерде толтырма салынуы мүмкін. Ежелгі римдіктер немесе орта ғасырлардағы аспаздар ингастрация рецептерін жасаған, жануарларды басқа жануарлармен толтырған. 13 ғасырға жататын анонимді Андалусиялық аспаздық кітабында ұсақ құстармен толтырылған қошқардың рецепті бар. Т.С. Бойльдің "Су музыкасы" кітабында түйеге қой, қойға қара балық, балыққа жұмыртқа толтырудың ұқсас рецепті айтылады. Түрдікен немесе жақсы тауық сияқты бірнеше құстан жасалған тағамдар – қазіргі заманғы нұсқалар болып табылады.

Толықтырғыштар

Кез келген нәрсені толтыруға болады. Америкалық толтырулардың көпшілігінде нан немесе жарма сияқты крахмалды ингредиенттер болады, әдетте олар көкөністермен, ұсақталған етпен, шөптермен, дәмдеуіштермен және жұмыртқамен бірге қолданылады. Таяу Шығыс көкөніс толтыруы дәмделген күріш, ұсақталған ет немесе олардың қосындысынан жасалуы мүмкін. Басқа толтыруларда тек көкөністер мен шөптер ғана болуы мүмкін. Кейбір толтыру түрлерінде шұжық еті немесе фарш, ал вегетариандық толтыруларда кейде тофу қолданылады. Англияда қуырылған шошқа еті көбінесе шалфей мен пиязбен толтырылады; Рождество кешкі асы кезінде қуырылған құс еті тәтті каштанмен толтырылуы мүмкін. Алғыс айту күніне арналған дәстүрлі толтырудың бір түрінде устрица қолданылады. Бұларды картоп пюресімен қосып, ауыр толтыру жасауға болады. Толтыруға алма, абрикос, кептірілген құрма және кішміш сияқты жемістер мен кептірілген жемістерді қосуға болады. Англияда кейде толтыруды шалфей, пияз, нан, каштан, кептірілген абрикос және кептірілген жусан сияқты әртүрлі дәмдеуіштермен дәмделген ұсақталған шошқаның иығынан жасайды.

Тамақ қауіпсіздігі

АҚШ-тың Ауыл шаруашылығы министрлігі (USDA) жануарлардың іш қуысын толтырып пісірген кезде тағамдық қауіпсіздікке қатысты мәселелер туындауы мүмкін екенін хабарлайды. Ет қауіпсіз температураға жеткенімен, толтырмада бактериялар сақталуы мүмкін, ал толтырма қауіпсіз температураға жеткенше ет пісірілсе, ет тым көп пісіп кетуі мүмкін. Мысалы, түркия үшін USDA құстың ішіне толтырма салмай, бөлек пісіруді және алдын ала толтырылған құстарды сатып алмауды ұсынады.