Қылмыстық сот ісі: процедура, айыпталу, дәлелдеу жүктемесі, күдіктінің кінәсіздік презумпциясы. Әділ сот жүйесі мен құқық мемлекеті туралы маңызды ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылмыстық құқық бойынша сот үдерісі
Adjudication process in criminal law
Қылмыстық іс жүргізу – қылмыстық құқық бойынша сот үдерісінің жүзеге асырылуы. Қылмыстық іс жүргізу әр мемлекеттік аумақта айқын айырмашылықтарға ие болғанымен, әдетте процесс ресми қылмыстық айыптаудан басталады, онда сотқа тартылған адам босатылып немесе қамауға алынып, нәтижесінде айыпталушы кінәлі деп танылуы немесе ақталуы мүмкін. Қылмыстық іс жүргізу тергеушілік немесе жарысқа түсушілік (adversarial) процестік формада болуы мүмкін.
Criminal procedure is the adjudication process of the criminal law. While criminal procedure differs dramatically by jurisdiction, the process generally begins with a formal criminal charge with the person on trial either being free on bail or incarcerated, and results in the conviction or acquittal of the defendant. Criminal procedure can be either in form of inquisitorial or adversarial criminal procedure.
Негізгі құқықтар
Қазіргі уақытта көптеген демократиялық жүйедегі және заң үстемдігі орнаған елдерде қылмыстық іс жүргізуде дәлелдеу міндеті айыптаушыға жүктеледі – яғни, айыптаушының кінәлі екенін барлық күмәнді жоятын дәлелдермен көрсетуі қажет, қорғану тарапы өзін кінәсіз деп дәлелдеуі керек емес, ал кез келген күмән айыпталушының пайдасына шешіледі. Бұл қағида, кінәсіздік презумпциясы деп аталады, мысалы, Еуропа Кеңесінің 46 мүше мемлекеті үшін Еуропалық адам құқықтары конвенциясының 6-бабында міндетті болып табылады және басқа да адам құқықтары туралы құжаттарға енгізілген. Дегенмен, іс жүзінде бұл қағида әртүрлі елдерде сәл өзгеше жұмыс істейді. Бұл негізгі құқықтардың ішінде айыпталушының қандай құқық бұзушылық үшін ұсталғаны немесе айыпталғаны туралы білу құқығы және ұсталғаннан кейін белгілі бір мерзім ішінде судьяның алдына шығу құқығы да бар. Көптеген мемлекеттерде айыпталушыға адвокатқа жүгінуге құқық беріледі және қаржылық мүмкіндігі жоқ айыпталушыға мемлекеттік қаражат есебінен адвокат ұсынылады.
Currently, in many countries with a democratic system and the rule of law, criminal procedure puts the burden of proof on the prosecution – that is, it is up to the prosecution to prove that the defendant is guilty beyond any reasonable doubt, as opposed to having the defense prove that they are innocent, and any doubt is resolved in favor of the defendant. This provision, known as the presumption of innocence, is required, for example, in the 46 countries that are members of the Council of Europe, under Article 6 of the European Convention on Human Rights, and it is included in other human rights documents. However, in practice, it operates somewhat differently in different countries. Such basic rights also include the right for the defendant to know what offence he or she has been arrested for or is being charged with, and the right to appear before a judicial official within a certain time of being arrested. Many jurisdictions also allow the defendant the right to legal counsel and provide any defendant who cannot afford their own lawyer with a lawyer paid for at the public expense.
Қылмыстық және азаматтық істер арасындағы айырмашылық
Жалпы құқық қолданылатын елдер азаматтық және қылмыстық іс жүргізу арасында нақты айырма жасайды. Мысалы, ағылшын қылмыстық соты кінәлі деп танылған күдіктіні қылмысы үшін жаза ретінде Корольдік қазынаға айыппұл төлеуге, ал кейде қудалаудың сот шығындарын өтеуге міндеттей алады, бірақ әдетте кінәлі деп танылған күдіктіні қылмыстың құрбанына өтемақы төлеуге бұйырмайды. Құрбан болған адам өтемақы алу үшін қылмыстық емес, азаматтық сотқа жүгінуі керек.
Countries using the common law tend to make a clear distinction between civil and criminal procedures. For example, an English criminal court may force a convicted accused to pay a fine to the Crown as punishment for the crime, and sometimes to pay the legal costs of the prosecution, but does not normally order the convicted accused to pay any compensation to the victim of the crime. The victim must pursue their claim for compensation in a civil, not a criminal, action.
Азаматтық құқық пен жалпы құқық жүйелерінің айырмашылықтары
Азаматтық құқық юрисдикцияларының көпшілігі ("азаматтық құқық" қылмыстық құқықпен салыстырылғанда емес, құқық жүйесі түрі ретінде) тергеу жүйесіне сәйкес келеді, онда судьялар сот процесінде дәлелдерді қарап, талаптарды белсенді түрде тергеп-тексеруді жүргізеді (басқа судьялар да есеп дайындау арқылы соған үлес қосады). Ортақ құқық жүйелерінде сот судьясы дауды шешудің қарсыластық жүйесіне негізделген іс жүргізуді басқарады, онда айыптау және қорғау тараптары сот алдында ұсынылатын аргументтерді дайындайды. Кейбір азаматтық құқық жүйелері қарсыластық процедураларды қабылдады. Екі жүйенің де жақтастары өздерінің жүйесі кінәсіздердің құқықтарын ең жақсы қорғайды деп есептейді. Ортақ құқық елдерінде азаматтық құқық / тергеу жүйелерінде "кінәсіздік презумпциясы" жоқ және олар қорғауға жеткілікті құқықтар бермейді деген пікір бар. Керісінше, тергеу жүйесі бар елдерде айыптау процесі бай айыпталушыларды, үлкен заңгерлік команданы қолдана алатындарын артық бағалайды және осылайша кедей айыпталушыларға қанағаттанбас жағдай тудырады деп саналады.
The majority of civil law jurisdictions ('civil law' as a type of law system, not as opposed to criminal law) follow an inquisitorial system of adjudication, in which judges undertake an active investigation of the claims by examining the evidence at the trial (while other judges contribute likewise by preparing reports). In common law systems, the trial judge presides over proceedings grounded in the adversarial system of dispute resolution, where both the prosecution and the defence prepare arguments to be presented before the court. Some civil law systems have adopted adversarial procedures. Proponents of either system tend to consider that their system defends best the rights of the innocent. There is a tendency in common law countries to believe that civil law / inquisitorial systems do not have the so called "presumption of innocence", and do not provide the defence with adequate rights. Conversely, there is a tendency in countries with an inquisitorial system to believe that accusatorial proceedings unduly favour rich defendants who can afford large legal teams, and therefore disfavour poorer defendants.