Майя цивилизациясының Сейбал қаласының археологиялық ескерткіші

Кіріспе

Майя өркениетінің археологиялық орны

Сейбал (sejˈβal), испан тілінде Эль Сейбал деп аталады, Гватемаланың солтүстік Петен департаментінде, Тикаль қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 100 км жерде орналасқан Майя өркениетінің классикалық кезеңдегі археологиялық ескерткіші. Бұл Пасион өзені аймағындағы ең ірі қала болған. Қонысқа ие болу кезеңі алғашқы классикалық дәуірден басталып, соңғы классикалық дәуірге дейін жалғасқан, арасында үзіліс болған. Құрылыс жұмыстарының негізгі кезеңі соңғы алғашқы классикалық (б.з.д. 400 – б.з. 200) кезеңіне жатады, одан кейін ерте классикалық (б.з. 200–600) кезеңде құлдырау орын алды. Сейбал толық тасталуға азырақ уақыт қалғанда, соңғы классикалық кезеңде қайта жанданып, шамамен 830-890 жылдар аралығында өркендеп, халқы 8-10 мың адамға жетеді деп есептеледі. Сейбалдағы стелалардағы жазулар ерекше кеш, ескерткіштер Майя классикалық өркениетінің құлдырауы Петен аймағының көп бөлігін қамтығаннан кейін де орнатылып отырылған. Сейбалдың көптеген соңғы ескерткіштері Мексиканың орталық және Мексика шығанағының жағалауынан көркемдік ықпал көрінеді. 735 жылы Дос Пилас қаласымен астанасы бар жақын маңдағы Питексбатун патшалығымен болған қақтығыс салдарынан, оның бұрынғы мүсінді ескерткіштері жойылды, тарихының ерте кезеңі жоғалып кетті. Сейбал 8 ғасырдың соңына дейін Питексбатун патшалығының жойылғанға дейін қарастырылған мемлекет болып қалды. 830 жылы Уканалдан шығысқа қарай келген Ватул Чателдің қатысуымен жаңа элита орналасты. Бұл жаңа келген адам Сейбалға жаңа күш берді және Майя классикалық өркениетінің құлдырауы аймақтың көп бөлігін қамтығаннан кейін, 10 ғасырдың басына дейін өмір сүруіне мүмкіндік берді.

Этимология

Сейбал – испан тіліндегі «сеибал» сөзінің бұрмалануы, яғни «көптеген сеиба ағаштары өсетін орын» деген мағынаны білдіреді. «Эль-Сеибал» – бұл қираған қалашықтар табылған кезде сол маңдағы ағаш кесу лагерінің атауы еді. 1908 жылы Теоберто Малер жариялаған еңбегінде «s» әрпімен басталатын немісше жазу формасы қолданылып, сөздің жазылуы өзгерді.

Орналасқан жері

Сейбал Пасион өзенінің үстінде, Усумасинта өзенінің ірі саласының бойында орналасқан. Пасион өзені төмен ағыс бойында Салинас өзенімен бірігіп, Усумасинта өзенін құрайды, ол солтүстікке қарай Мексика шығанағына ағып түседі. Бұл орын Гватемаланың солтүстігіндегі Петен департаментінде, қазіргі Саяксше қаласынан шығысқа қарай жатыр. Сейбал Кейінгі Классикалық дәуірдегі Дос Пилас қаласынан шығысқа қарай және Тикальдан оңтүстікке қарай орналасқан. Петен-Ица көлі қираған орындардың солтүстігінде жатыр. Сейбал тропикалық жаңбырлы ормандардың арасында, ара-тұра төбелі және тегіс болатын әктас жазықта орналасқан.

Халық саны

Сақсағаналардың нәтижесінде, қазба алаңының орталық бөлігінде әр шаршы километрге (немесе шаршы мильге 1118) орта есеппен 436 құрылыс анықталды, ал шеткері аймақта бұл көрсеткіш 244 құрылыс/км² (626/шаршы миль) дейін төмендеді. Соңғы протоклассикалық кезеңдегі өркендеу шағында халық саны қазба алаңының орталық бөлігінде 1600 адамға, ал шеткері аймақта таралған 8000 адамға жетеді деп есептеледі, яғни жалпы халық саны шамамен он мың адамды құрады. Ерте классикалық кезеңде халық саны күрт азайды, ең жоғары деңгейдегі халықтың 34%-ына дейін төмендеді деп болжануда. Кейінгі классикалық және терминалды классикалық кезеңдерде халық саны соңғы протоклассикалық деңгейдің 85%-ына дейін өсті, бұл кеңею жылдам болды және қазба алаңының барлық бөліктеріне тарады, мүмкін, шамамен 830 жылы басқа қазба алаңдарынан келген босқындардың көптеп келуіне байланысты. Бұдан кейін ерте постклассикалық кезеңде (900–1200 жж.) халық саны ең жоғары протоклассикалық халықтың 14%-ына дейін азайды, одан кейін қазба алаңы толығымен тасталып кетті.

Әлеуметтік қабаттану

Сейбалдың әлеуметтік жіктелуі дін бастылары патшалары, сондай-ақ аристократия мен элиталар негізгі салтанатты орталықта тұрған, ал қара халық қаланың шеткері аудандарында тұрған. 1964-1968 жылдарғы қазба жұмыстары кезінде табылған 45 жерлеу орнының 34-і шеткі аймақтан шықты, бұл халықтың әлеуметтік топтары бойынша таралуын көрсетеді.

Белгілі билеушілер

Барлық күндер А. Д.
Аты-жөні немесе лақап аты RuledYich'aak B'alam "Жағуар тырнағы" шамамен 735–747+ Ajaw B'ot Ruler D, Ah Bolon Abta 771–? Wat'ul Chatel Aj B'olon Haab'tal 830–889+

Тарих

Бұл жер орта доклассикалық кезеңде пайда болды, содан кейін кеш доклассикалық кезеңнен ерте классикалық кезеңге қарай құлдырады, бірақ кеш классикалық және терминал классикалық кезеңдерде қайта кеңейіп, соңында толықтай тасталып кетті.

Классикалыққа дейінгі

Сейбал алғаш рет б.з.д. 900 жылдары ерте классикалық кезеңде қоныстанды. Ол б.з.д. 200 жылдың аяғында, Кантуз керамикалық фазасының соңында (б.з. 300-200 жылдары) ең көп халқына жеткен. Сейбалдағы терең орта классикалық деңгейлердегі керамикалар көбінесе белгісіз Реал/Ксе фазасына жатады, ол батыс Петен аймағында кездеседі. Мексика шығанағындағы Ольмектер мекенінде табылғандарға ұқсас, крест тәрізді Ольмек стиліндегі қан тамызғыш және нефриттік кескіштерден тұратын сақтау орны, артефакттар Ла Вентада жасалған болуы мүмкін. Бұл сақтау орны шамамен б.з.д. 900 жылға жатады. Реал/Ксе кешенінен кейін шамамен б.з. 600-300 жылдары Эскоба кезеңі келді. Бұл екі кезең арасындағы керамика ұқсас, бірақ Эскоба керамикасы көбірек және стратиграфиялық тұрғыдан ажыратылған. Сондай-ақ, осы кезеңде Кантуз кезеңінің соңында ең жоғары деңгейге жететін халық санының өсуіне дәлелдер бар. Орта классикалық кезеңдегі ең ерте қоныстар көбінесе А тобымен шектелген. Б.з.д. 300 жылдан кейін, кейінгі классикалық кезеңде, қоныстар D тобын қамтуға дейін кеңейді. Осы кезеңде А және D топтарында салтанатты құрылымдар салынғандығы туралы мәліметтер бар. Кейінгі классикалық кезеңнің соңында Сейбал халық санының себепсіз төмендеуін бастан өткерді.

Ерте классикалық

Ерте классикалық кезеңде, соңғы преклассикалық кезеңде басталған құлдырау тоқтамай, шамамен 300 жылы белгісіз себептермен толығымен тасталып кеткенге дейін жалғасты.

Кейінгі классикалық

Сейбал кеш классикалық дәуірде қайта жаңғырды, бұл үлкен Тикаль қаласымен байланысты кеңейіске әкелді. Шамамен 650 жылы жаңа патшалық құру мақсатымен қалаға жаңа тұрғындар көшіп келді. А және D топтарында жаңа құрылыстар жүргізілді, әсіресе D тобына ерекше мән берілді, ол салтанатты орталықтың маңызды бөлігіне айналды. Осы жаңадан иеленуге жауапты кеш классикалық дәуірдің билеушілері салған ескерткіштер, қала 8 ғасырдағы апатты жеңіліске ұшыраған кезде қиратылды. Сейбалдың жеңілісінен кейін, Баяль кезеңіне (700 жылдың ортасы) жатқан қаланың өнерінде және стелаларында Орталық Мексиканың ықпалы байқалады. Сейбал туралы иероглифтік жазулардағы ең ертегі айғақ Дос Пилас қаласындағы 15 стелада, 721 жылдың 13 қазанында кездеседі. Бұл Сейбалдың Тикал және Калакмул қалалары мен олардың одақтастары мен қарауындағылар арасындағы ұзақ соғысқа қатысқанын көрсетеді. Дос Пилас – Питексбатун аймағында Тикалдың Пасион өзенін бақылау үшін құрған жаңа қала, бірақ бұл стратегия Калакмул жаңа патшалықты басып алғанда сәтсіз аяқталды.

Жеңіліске ұшырау

735 жылы Дос Пиластың үшінші патшасы Учаан К'ин Балам Сейбалға шабуыл жасап, Ичаак Баламды тұтқынға алды. Тұтқынға алынған патша өлім жазасына кесілмеді, керісінше, одан күшті көршісінің қарауына өтті. Учаан К'ин Балам Дос Пилас, Агуатека және Сейбалдың өзінде Сейбалдан жеңіске жеткеніне арналған ескерткіштер тұрғызды. Агуатека 2-ші стеласында Учаан К'ин Баламның аяғының астында Ичаак Балам бейнеленген. Сейбал қаласында қаланың Дос Пиластың вассалы ретіндегі жаңа мәртебесін көрсететін иероглифтік баспалдақ салынды. Осы жеңіс ескерткіштерін орнатумен бірге, Учаан К'ин Балам Сейбалдың бұрынғы ескерткіштеріндегі иероглифтік жазбаларды жоюға бұйрық берді. Дос Пилас және Агуатекадағы жазулар Сейбалдың бұрынғы тарихын жоюды нақты көрсетеді, «жазуды жойды» және «жасалған мүсіндерден жазуды қиып тастады» деген сөздер қолданылды. Ичаак Балам 745 және 747 жылдары Сейбалдағы рәсімдерге қатысқан Дос Пилас патшасы К'ауил Чан К'иничтің басшылығымен вассал ретінде қызметін жалғастырды. Сейбал 8-ші ғасырдың соңында Дос Пилас патшалығының құлауымен тәуелсіздігін қайта алды. Ажау Бот 771 жылы таққа отырып, Сейбал қаласын тәуелсіз астана ретінде қайта жаңғыртты. 800 жылдан кейін Сейбал отыз жыл бойы ескерткіштер салынбаған уақытқа түсті.

Терминал классикалық

Тәуелсіздік алғаннан кейін жаңа бір өрбуге жетіп, Сейбал қысқа мерзімге Пасион өзенінің маңызды сауда жолындағы көрнекті аймақтық орталыққа айналды. Осы кезеңдегі сәулет және керамикалық бұйымдар солтүстік Юкатан түбегі мен Мексика шығанағымен байланысын көрсетеді. 849 және 889 жылдары жасалған он жеті стела майя және шетелдік стильдердің қосындысын көрсетеді, олардың ішінде орталық мексикалық жел құдайы Эхекатлдың мүсінді маскасын киген, аузынан мексикалық үлгідегі сөз тіркесі шығып тұрған, шетелдік үлгідегі аяқ киімдердің бейнелері және шаршы картуштар бар. Кейбір стелалардың стилі Мексиканың орталық бөлігіндегі Тлаксала штатындағы Какастланың қабырғалық суреттерімен ұқсас. Бұл гибридтік стиль Сейбалдың жаңа билеушілерінің Майя билеушілері болғандығын көрсетеді, олар төмендік Майя және орталық Мексикадан келген символдардың қосындысын қабылдап, саяси жағдайдың өзгеруіне бейімделген. Кейбір шетелдік көрінетін стелаларда тіпті Майя есептеу жүйесінен өзгеше сұлбалар да бар. Сейбалдағы осы өзгерістер Пасион өзені бойымен өтетін Чонтал бақылауындағы саудамен байланысты. Чонтал Майялары Мексика шығанағының жағалауынан шыққан, Майя және Майя емес ерекшеліктерін біріктірген жауынгер-саудагерлер болды. Сейбалдағы иероглифтік мәтіндер қаланың жаңадан қалпына келтірілген күш-қуатын шығыстағы Каракол және Уканал қалалары құрған жаңа одақтың қолдауымен қамтамасыз еткенін көрсетеді. Олар бұрынғы Пасион-Усумасинта сауда жолын қайта ашуға тырысқан болуы мүмкін және Сейбалдың Пасион өзеніне қарап тұрған стратегиялық орны оларды қызықтырған. Сейбалдың қайта құрылуы 830 жылы Уканалдың Чан Эк' Хопетінің вассалы ретінде Ват'ул Чателді тағайындаумен болды. Жаңа патша 849 жылы жаңа ғимарат пен стелаларды салды, оған Тикальдың Жүгер К'ауил және Калакмулдың патшасы Чан Пет қадағалау жасады. Ват'ул Чател А тобының Орталық алаңының оңтүстігіне инновациялық ғибадатханалық стелалар кешенін салды. А3 құрылысы кескінді ескерткіштердің ерекше орналасқан төмен радиалды пирамидасынан тұрады. Ват'ул Чателдің соңғы ескерткіші 889 жылы орнатылды. Бұл стела сонымен қатар Сейбалда орнатылған соңғы даталанған ескерткіш болып табылады және 900 жылға қарай қала дерлік толығымен тасталып кетті, бүкіл аймақ классикалық Майя құлдырауының құрбаны болды және сауда енді Пасион-Усумасинта жолымен жүрмеді. Классикалық Майя астаналарының көпшілігі бұрыннан тасталып кеткен және Сейбал алған сыртқы қолдау жойылды. 930 жылға қарай бұл орын толығымен қарапайым қалды. 1890 жылға дейін, Федерико Артеске қаланың қираған жерлері туралы хабарланғанға дейін, ол көбінесе бұзылмаған күйде қалды. Сейбалдағы кейінгі стелалар шамамен қырық жыл ішінде классикалық кезеңнің ерекшеліктерін жоғалтып, сапасының айтарлықтай төмендеуін көрсетті және бұрынғы стелаларға қарағанда тегіс және қарапайым бейнелерді бейнеледі. Бұл Terminal Classic кезеңінде шеберліктің жоғалуын көрсетеді, шеберлердің уақыт өте келе ескерткіштер мен үлкен құрылымдармен жұмыс істеуге мүмкіндігі азайды.

With its independence came a new apogee, and for a brief time Seibal became a prominent regional capital located on the important Pasión River trade route. The architecture and ceramics from this period demonstrate connections with the northern Yucatán Peninsula and the Gulf Coast of Mexico. Seventeen stelae carved between AD 849 and 889 show a mix of Maya and foreign styles, including a lord wearing the beaked mask of Ehecatl, the central Mexican wind god, with a Mexican style speech scroll emerging from the mouth, carvings of foreign style foot slippers, and squared cartouches. Some of these stelae have a stylistic affinity with the painted murals at Cacaxtla, a site in the central Mexican state of Tlaxcala. This hybrid style seem to indicate that the new lords of Seibal were Maya lords adapting to changing political conditions by adopting a mix of symbols originating from both lowland Maya and central Mexican sources. Some of the more foreign looking stelae even bear non Maya calendrical glyphs. Changes at Seibal at this time are associated with the Chontal controlled trade flowing along the Pasión River. The Chontal Maya themselves were warrior merchants originating from the Gulf Coast of Mexico who displayed a mixture of Maya and non Maya characteristics. Hieroglyphic texts at Seibal indicate that the city's newly refound vigour was sponsored by a new alliance formed by the cities of Caracol and Ucanal in the east, two sites that had so far survived the spreading Classic Maya collapse. It is likely that they were attempting to reopen the old Pasión Usumacinta trade route and were drawn to Seibal by its defensible location overlooking the Pasión River. Seibal's refounding took place in AD 830 with the installation of Wat'ul Chatel as a vassal of Chan Ek' Hopet of Ucanal. The new king dedicated a new building and stelae in 849, overseen by Jewel K'awil of Tikal, and Chan Pet, king of Calakmul. Wat'ul Chatel built an innovative new temple stelae arrangement to the south of the Central Plaza of Group A. Structure A 3 consists of a low radial pyramid with an inventive arrangement of sculpted monuments. Wat'ul Chatel's last monument was erected in 889. This stela is also the last dated monument raised at Seibal and by 900 the city was all but abandoned, the whole region had been engulfed by the Classic Maya collapse and trade no longer flowed along the Pasión Usumacinta route. Most Classic Maya capitals had already been abandoned and whatever external support Seibal had received from its overlord had vanished. By 930 AD, the site was completely abandoned. It was left relatively undisturbed until around 1890 when Federico Artes was informed of the city's ruins. The late stelae at Seibal show a marked reduction in quality over a span of about forty years, with the loss of Classic Period traits, and bearing flatter and cruder representations than earlier stelae. This may reflect the loss of expertise in the Terminal Classic, with craftsmen less able to work monuments and large structures as time progressed.

Қазіргі тарих

Сейбалдың қираған жерлерін шамамен 1890 жылы Хамет Магогани компаниясында жұмыс істеген ағаш кесушілер тапқан болуы мүмкін. Артес және Ұлдары ағаш өндіру компаниясының иесі Федерико Артес 1892 жылы Гватемала қаласы газетінде Saxtanquiqui – осы орынның майя тіліндегі атауы – қираған жерлерінің бар екенін алғаш рет хабарлады. Ол Петен аймағында тұрып, сонда жұмыс істеді. Гватемала үкіметі 1893 жылы Чикагода өткен Колумбия көрмесінде Гватемала стенді үшін материал жинау үшін Артес мырзаны Арнайы комиссар етіп тағайындады. Тикалде гипс құюға қажетті судың жетіспеуіне байланысты қанағаттанарлық материал табуда ол көп қиналды, содан кейін Альфред Модлидің бұрынғы ассистенті Горгонио Лопес Толедомен бірге Saxtanquiqui-ге сапар шекті. Ол бірнеше стеладан қалыптар жасады, ал алынған қалыптар көрмеде көрсетілді, бұл осы қираған жердің жақында табылғанын археологтардың назарына алғаш рет жеткізді. Көрме аяқталғаннан кейін қалыптар Пибоди мұражайына тапсырылды. Стеллалардың фотосуреттері әлі де "Sactankiki" деген атпен тізімделіп жүр, бұл Малер экспедициясынан кейін қолданған батыс жазуы, бірақ ол кейін бұл атауды сыни тұрғысынан бағалады. Екі жыл өткен соң, 1895 жылдың шілдесінде Сейбалды Гарвард университетінің Пибоди мұражайының тапсырысымен Теоберто Малер зерттеді. Ол осы орынның жоспарын жасап, бұрын табылғандарға қосымша жаңа стела тапты. 1905 жылдың тамызында ол осы орынға қайта оралып, бірақ жаңа ескерткіштерді таба алмады. Пибоди мұражайы 1908 жылы Малердің жұмысын, стелалардың сапалы фотосуреттерін қоса, жариялады. 1914 жылы Сильванус Морли Вашингтонның Карнеги институтының тапсырысымен Сейбалды зерттеді. Доктор Барнум Браун 1948 жылы қираған жерлерді аралады, ал Пибоди мұражайының «Құрбандық алаңы» экспедициясының мүшелері 1961, 1962 және 1963 жылдары сапар жасады. 1964 жылы Пибоди мұражайы 1968 жылға дейін жалғасқан жан-жақты зерттеулер үшін осы орынға қайта оралды, оны директор Гордон Р. Уилли және далалық директор А. Ледьярд Смит басқарды. 2006 жылдың мамыр-маусым айларында «Proyecto Arqueológico Ceibal Petexbatun» (Сейбал Питексбатун археологиялық жобасы) тарапынан қосымша қазба жұмыстары жүргізілді.

The ruins of Seibal were probably discovered around 1890 by loggers working for the Hamett Mahogany Company. Federico Arthes, an owner of logging company Arthes and Sons, first reported the existence of the ruins of Saxtanquiqui, the Maya name of the site, in 1892 in a public article for the Guatemala City paper. He resided and did business in the Peten. The Guatemalan government nominated Senor Arthes Comisionado Especial to collect material to be displayed in the Guatemalan exhibit for the 1893 World's Columbian Exposition in Chicago. He was having very little luck getting satisfactory material at Tikal due to lack of available water for the plaster casting at which point he traveled to Saxtanquiqui with Gorgonio Lopez Toledo, a former assistant to Alfred Maudley. He took molds from some of the stelae and the resulting casts were displayed in the Exposition, bringing the recent discovery of the ruins to the attention of archaeologists for the first time. After the exposition closed, the casts were given to the Peabody Museum. Photographs of the stelae are still catalogued under the name "Sactankiki", the western spelling used by Maler after his expedition but a name he later wrote about with derision. Two years later, in July 1895, Seibal was explored by Teoberto Maler on behalf of the Peabody Museum of Harvard University. He made a site plan and discovered a new stela to add to those already discovered. He returned to the site for further investigations in August 1905 but discovered no new monuments. The Peabody Museum published Maler's work in 1908, including good quality photos of the stelae. Seibal was next investigated by Sylvanus Morley in 1914 on behalf of the Carnegie Institution of Washington. Dr Barnum Brown visited the ruins in 1948, and members of the Altar de Sacrificios Expedition of the Peabody Museum made visits in 1961, 1962 and 1963. In 1964, the Peabody Museum returned to the site with a thorough investigation that continued until 1968, led by Gordon R. Willey as director and A. Ledyard Smith as field director. Further excavations were carried out from May to June in 2006 by the Proyecto Arqueológico Ceibal Petexbatun (Seibal Petexbatun Archaeological Project).

Сайттың сипаттамасы

Сейбал орташа көлемді ескерткіш. Ескерткіштің орталық бөлігі үш негізгі төбелік топқа (А, С және D топтары) бөлінген, олар жолдармен байланысқан және 1 км²-ден сәл астам аумақты құрайды. Жолдар тас қабырғалармен жабылып, кейбір жерлерінде қоршаулармен қоршалған. I жолы – батыс жолы, II жолы – оңтүстік жолы, ал III жолы – шығыс жолы. D тобы – өзен жағасынан жоғары жасырылған бекініс. B тобы – ескерткіштің орталық бөлігінен шалқақта орналасқан шағын кешен. А тобы D тобынан кішірек, бірақ мүсіндік ескерткіштердің көп бөлігі осында орналасқан. Ескерткіштің орталық бөлігінен тыс жерде шағын үй-жай топтары орналасқан. Олар бір-бірінен бірнеше километрдей қашықтықта, солтүстікке, оңтүстікке және батысқа қарай бірнеше шақырымға созылып жатыр. Сейбалда тек екі құрылыс қалпына келтірілді: А3 ғибадатханасының платформасы және C 79 дөңгелек платформасы, оның үстінде Ягуар алтары орналасқан. Екеуі де 1960 жылдары Пейбоди мұражайы жүргізген зерттеулер барысында қалпына келтірілді. Сейбалдың солтүстікте орналасқан серік ескерткіші бар, ол Эль Анонал деп аталады. Бұл жерде орта классикалық кезеңге дейінгі саздан салынған ірі құрылыстар кездеседі.

Сәулет

А тобы – участақтың орталық бөлігінде орналасқан. Онда үш алаң бар: Солтүстік, Оңтүстік және Орталық алаңдар. Бұл топ I-ші жолдың батыс шетінде жатыр. А тобының үш алаңның төңірегінде 50-ден астам үйінді орналасқан. Сейбал Дос Пиластың қарауында болған кезеңде (б.з. 735–761) салынған ескерткіштер осы топтың Орталық алаңында шоғырланған. Бұл топта Терминалдық кезеңге тән және стиль жағынан Укмалдағы топтық алаңға ұқсас алаң да бар. C тобы II жолында орналасқан, ол осы топ арқылы өтіп, C 79 шеңберлі құрылысында аяқталады. C тобында 40-тан астам үйінді бар. D тобы – III жолының шығыс шетіндегі ықшам топ. Ол Pasión өзеніне қарайтын тік жардың шетінде, қорғануға қолайлы жағдайда орналасқан. Онда бес алаңға жиналған 70-тен астам құрылыс бар. D тобында тек бір стела болған, ол биік сатылы пирамиданың алдына орнатылған қарапайым ескерткіш. А тобының Шығыс ауласы А14 құрылысының артында орналасқан акрополь кешенінің бір бөлігі. Бұл кешен табиғи жер бетінен жоғары көтерілген үлкен платформада тұрғызылған. Аулаға оңтүстік жағынан баспалдақпен кіруге болады. Онда А 15 және А 16 құрылыстары бар. А 3 құрылысы – Оңтүстік алаңның ортасында орналасқан ғибадатхана платформасы. Оның төрт жағынан жоғары көтерілетін баспалдақтары бар. Бұл құрылысқа бес стела байланысты: біреуі әр баспалдақтың табанында, ал бесіншісі платформаның үстіндегі ғимараттың ішінде орналасқан. Орталық стеланың астында үш үлкен жаде тас көмілген. Бұл құрылыс пен оған байланысты стелалар 849 жылы патша Ват'ул Чател (сонымен қатар Адж Б'олон Хааб'тал деп те аталады) арнауымен салынған. А3 құрылымында Сейбалда сақталған жалғыз қоршалған күмбездің қалдықтары бар. Радиалды пирамиданың стелаларымен бірге орналасуы өте жаңашыл болған. Радиалды ғибадатхана нысаны майя аймағында ежелгі, Кеш классикалық кезеңге дейін жетеді, бірақ Ват'ул Чател оның үстіне төрт есігі бар шаршылы киелі орын орнатқан, әр есік баспалдақтарға ашылады. Ғибадатхана ғимаратында солтүстік-оңтүстікке бағытталған үш күмбезді бөлме бар, әр бөлмені шығыс-батыс осімен біріктіретін есіктер бар. Ғибадатхананың кәрнізі жарқын түсті штукатурлы фризді ұстап тұрған. Фриз ғибадатханамен бірге құлаған. Археологтар құлаған фриздің бөліктерін тауып, оның бастапқы түрін қалпына келтіруге тырысты. Төрт есіктің әрқайсысының үстінде патша Ват'ул Чателдің өмірлік мөлшердегі мүсіні орналасқан. Суреттемеге 12 кішігірім тұлға орнатылған, әр бұрышта біреуінен, ал әр бұрыш пен патшаның орталық мүсіні арасында тағы бір тұлға орналасқан. Бұл кішігірім тұлғалар кімді бейнелейтіні белгісіз. Тұлғалар арасындағы кеңістіктерді кесілген өрнектермен және мүсінделген өсімдіктермен, жануарлармен толтырған. Ежелгі құдайлар он алты панельдің ортасында отырған, оның ішінде Ицзамна мен Паватун. А3 құрылысы бұрынғы платформа құрылысының үстіне салынған. А 10 құрылысы – биік ғибадатхана пирамидасы, бұл жердегі ең биік құрылым. А13 құрылысы радиалды пирамида. Қазба жұмыстары кезінде 11 адамның дене мүшелері, оның ішінде екі әйел мен бір баланың денелері бар жаппай жерлеу (Қабір 4) табылды. Бұл дәстүрлі классикалық майя жерлеуі емес, ол 930 жылы, учаскеде өмір сүрудің соңғы кезеңінде дабыл соғып, салынған. А14 құрылысы Орталық алаңның солтүстік бөлігін жауып кеткен орманмен қапталған. Бұл солтүстік-оңтүстікке қарай созылған қатар құрылыс, бір кезде Сейбалдың Дос Пиластан жеңілуін көрсететін иероглифтік баспалдақ болған, бірақ жазулар қазір ескі жоба лагеріне көшірілген. Құрылыста 1-ші қабір деп аталатын әйелдің жерленген жері табылды. А 15 құрылысы Солтүстік алаңның Шығыс ауласының солтүстік жағында орналасқан. Бұл шығыс-батысқа қарай созылып, солтүстік жағындағы ауланы жабатын ұзын, төменгі құрылым. Оның биіктігі өлшенеді. Ғимараттың ішінде аулаға оңтүстікке қарай ашылатын кең кіреберіс бар, ауладан баспалдақпен көтерілген ұзын бөлме бар. Бөлмеде қайта пайдаланылған блоктардан жасалған тас орындық болған. Құрылым екі бұрынғы субструктураның үстіне салынған, олардың ең ертесі соңғы ғимаратқа қарағанда басқа бағытта орналасқан. Құрылыстың барлық үш кезеңі Терминалдық кезеңге жатады, соңғы кезеңі қала құлаған шаққа жатады. А 16 құрылысы Солтүстік алаңның Шығыс ауласының солтүстік-шығыс жағында орналасқан. Бұл – солтүстік-оңтүстікке қарай созылған, батысқа қараған төртбұрышты құрылым. Құрылыстың қалдықтары биік тұр. Ғимараттың батыс жағы археологиялық зерттеулер жүргізілгенге дейін тонаушылармен зақымдалған. Тонаушылардың орлары тереңдігі өлшенген және құрылыстың еденінен, орындығынан және артқы қабырғасынан өтіп кеткен, бірақ ешқандай жерлеу орындары немесе сыйлықтар табылған жоқ. Құлаған әктас блоктары мен плиталар құрылымның бір кезде қоршалған күмбезді бөлмесі болғанын көрсетеді. Стуко фрагменттері де табылды, олар ғимараттың алдындағы фризді құраған, бейнеленген адамдардан тұратын. Стукода әлі де қызғылт, жасыл және сары бояу іздері бар. Ғимарат сарай типті құрылым болған, мүмкін алты бөлмесі бар, батыс жағында үш, ал шығыс жағында үш, және бастапқыда таспен жабылған. Ішкі жағында L тәрізді орындық болған. Құрылым ұсақ кесілген әктас блоктарынан салынған, ал қабырғалары қызғылт және бирюза түсті стукомен жабылған. Бұл ғимарат Терминалдық кезеңдегі патша сарайының бір бөлігі болған деп саналады, архитектуралық ерекшеліктері А3 құрылысының ғибадатханасына ұқсас. А 19 және C 9 құрылыстары – доп алаңдары. Олар Чичен-Ицадағы доп алаңдарына ұқсайды. Екі доп алаңы да шығыс-батысқа қарай бағытталған, бұл майя аймағында сирек кездесетін ерекшелік, бірақ учаскенің топографиясы қаланың негізінен шығыс-батыс бағытында орналасуын шектеген. А 19 доп алаңы Солтүстік алаңның батыс жағында орналасқан. C 79 құрылысы – Терминалдық кезеңде салынған үш қабатты шеңберлі платформа, бұрынғы Кеш классикалық кезеңге жататын құрылыстың үстіне салынған. Мұндай шеңберлі құрылымдардың шығу тегі Орталық Мексикада, олар әдетте жел құдайы Эхекатльдың ғибадатханаларында кездеседі, бірақ Сейбалдағы құрылымның үстіне тікбұрышты ғимарат платформасы орнатылған, ал Эхекатльдың ғибадатханалары да шеңберлі болған. C 79 құрылысының екі баспалдағы бар, үлкені батыс жағына, кішірек баспалдақ шығыс жағына көтеріледі. Үш тіреу тірегіндегі шеңберлі яғуар алтары құрылымның алдында орналасқан, олардың екеуі алтарды ұстаған құбыжықтар, үшінші орталық тіреуі заманауи және қирағандарды қалпына келтіру кезінде қосымша тіреу ретінде орнатылған. Алтардың жиегіне яғуардың басының шикі бейнесі ойылған. C 79 құрылысы мен оған байланысты алтар шамамен б.з. 870 жылға дабыл соғып, салынған.

Group A is in the site core. It features three plazas, the North, South and Central Plazas and lies at the west end of Causeway I. Group A has more than fifty mounds arranged around the three plazas. Monuments dating to the period when Seibal was a vassal of Dos Pilas (AD 735–761) are situated in the Central Plaza of the group. In this group, there is also a ball court that is dated to the Terminal Classic and stylistically resembles that at Uxmal. Group C lies on Causeway II, which passes through it to end at the circular Structure C 79. Group C has over forty mounds. Group D is a compact group at the east end of Causeway III, it is perched in an easily defensible position at the edge of the bluffs overlooking the Pasión river. It has more than seventy structures crowded around five plazas. Group D only had one stela, which was a plain monument erected in front of a high stepped pyramid. The East Patio of Group A is part of an acropolis complex located behind Structure A 14. The complex is situated upon a massive platform raised almost above the natural surface level. The patio was accessed by a stairway on the south side. It includes Structures A 15 and A 16. Structure A 3 is a temple platform located in the centre of the south plaza. It has a stairway ascending each of its four sides. Five stelae are associated with this structure, one located at the base of each stairway and a fifth inside the building surmounting the platform. Three large jade cobbles were interred under the central stela. This structure and its associated stelae were dedicated in AD 849 by king Wat'ul Chatel (also known as Aj B'olon Haab'tal). Structure A 3 has the remains of a corbeled vault, the only surviving example at Seibal. The arrangement of the radial pyramid with its associated stelae was highly innovative. The radial temple form was ancient in the Maya region, dating back to the Late Preclassic, but Wat'ul Chatel placed upon it a square shrine with four doors, one opening onto each of the stairways. The temple building contained three vaulted chambers oriented north–south, with doors joining each chamber along an east–west axis. The cornice of the temple supported a brightly coloured stucco frieze. The frieze collapsed with the temple in ancient times. Archaeologists were able to recover portions of the fallen frieze and attempt a reconstruction of how it originally appeared. Each of the four doors was originally topped by a larger than life sculpture of king Wat'ul Chatel. Twelve smaller figures were spaced around the cornice, one at each corner with an additional figure positioned half way between each corner and the central figure of the king. It is not known who these smaller figures represented. The spaces between the figures were occupied by panels with cross hatch designs and sculpted vegetation and animals. Old gods sat in the centre of each of the sixteen panels, including Itzamna and Pawatun. Structure A 3 was built over an earlier platform structure. Structure A 10, a tall temple pyramid, is the tallest structure at the site. Structure A 13 is a radial pyramid. Excavations uncovered a mass burial (Burial 4) with parts of eleven people, including two women and a child. This was not a traditional Classic Maya burial and has been dated to AD 930, very late in the occupation of the site. Structure A 14 is covered by the forest that has overgrown the northern part of the Central Plaza. It is a range structure running north–south and once had a hieroglyphic stairway detailing Seibal's defeat by Dos Pilas, although the inscriptions have now been removed to the old project camp. The structure was found to contain an elite female burial, labelled as Burial 1. Structure A 15 is located on the north side of the East Patio of the North Plaza. It is a long, low structure running east–west and closing the patio on the north side. It measures by tall. The building contained a long room with a wide entrance opening southwards onto the patio, raised from the patio by a step. The room contained a stone bench built from reused blocks. The structure was superimposed upon two earlier substructures, the earliest of which had a different orientation to the final building. All three periods of construction appear to date to the Terminal Classic, with the last phase perhaps dating to about the time of the fall of the city. Structure A 16 is located on the northeast side of the East Patio of the North Plaza. It is a rectangular structure measuring , running north–south and facing to the west. The remains of the structure stand high. The western side of the building had been damaged by looters prior to archaeological investigation. The looters' trench measured by deep and cut through the structure's floor, bench and rear wall but did not uncover any burials or offerings. Fallen limestone blocks and slabs reveal that the structure once had a corbel vaulted chamber. Fragments of stucco were also recovered, they once made up a colourful frieze above the front of the building that included modelled human figures. The stucco still had traces of orange, green and yellow paint. The building was a palace type structure with perhaps six rooms, three on the west side and three on the east, and it was originally roofed in stone. The interior had an L shaped bench. The structure was built of finely cut limestone blocks and the walls were coated with stucco painted orange and turquoise. It is believed that the building was part of a Terminal Classic royal palace with architectural features similar to those of the temple Structure A 3. Structure A 19 and Structure C 9 are ballcourts. They have a resemblance to ballcourts at Chichen Itza. Both ballcourts are aligned east–west, an unusual feature in the Maya area, although the topography of the site severely restricted the layout of the city to a principally east–west orientation. Ballcourt A 19 lies on the west side on the north plaza. Structure C 79 is a circular three tiered platform built during the Terminal Classic on top of a pre existing structure dating to the Late Preclassic Period. Circular structures such as this have their origin in central Mexico, where they are typically temples of Ehecatl, the god of wind. However, the structure at Seibal was surmounted by a rectangular building platform, whereas the temple buildings of Ehecatl were also circular. Structure C 79 has two stairways, the larger ascends the west side, the smaller is on the east side. A circular jaguar altar rests on three pedestals before the structure, two of these are crouching figures that originally supported the altar, the third central column is modern and was put in place as an additional support during restoration of the ruins. The altar has the crude representation of a jaguar's head carved onto its edge. Structure C 79 and the associated altar are dated to about AD 870.

Ескерткіштер

Сейбал ескерткіштеріне көптеген стелалар, ойылған тас тіреулер кіреді, көбінесе фигуралармен және иероглифтермен безендірілген. Сейбалдағы ескерткіштердің көпшілігі қатты әктастан жасалған, сондықтан олардың жақсы сақталуына себепті. 1960 жылдардағы қазба жұмыстары барысында 57 стела анықталды. Олардың 22-сі мүсінді, ал 35-і жай болды. Иероглифтік баспалдақ 1, А 14 құрылысының алдында орналасқан. Бұл баспалдақты Дос Пилас патшасы Учаан К'ин Балам, Сейбалдың осы қаладан жеңілгеннен кейін вассалдық мәртебесін жазу үшін орнатты. Тастар қазір өз орнында тұрған жоқ, олар ескі археологиялық жобаның лагері аумағына көшірілді. А3 құрылысының оңтүстік жағындағы Оңтүстік алаңның солтүстік бөлігіндегі 1-ші стелада "Жақсы қанатты" деп аталатын адамның есімі жазылған, ол алыстағы Чичен-Ицада да белгілі. Бұл стела б.з. 869 жылы жасалған. 2-ші стеланың шамамен б.з. 870 жылы жасалғаны болжамдалады, бірақ онда иероглифтік мәтін жоқ. Онда бетперде киген адамның суреті бейнеленген, және Сейбалдағы ескерткіштердің арасында алға қарап бейнеленген жалғыз ескерткіш осы. Ол алты-жеті бөлікке бөлініп, қайта қалпына келтірілді. 3-ші стелада майя күнтізбесіне сәйкес келмейтін күн көрсетілген, глифтердің бірі - ципактли, крокодилдің басы, ол Мексиканың орталық бөлігіндегі 260 күндік күнтізбенің бірінші күнін білдіреді. Бұл стела бір кезде 2-ші стеланың жанында тұрған, бірақ Гватемала қаласындағы мұражайға көшірілді. 4-ші стела құлаған ағаштан зақымданған. Ол қайта табылар алдында алпыс жыл бойы жоғалып кеткен. Қазір ол топырақпен жабылып қалған. 5-ші стела Оңтүстік алаңның солтүстігінде орналасқан және қатты зақымдалған. Стеланың ортаңғы бөлігінің сынығы ғана қалды, ол баскетболшыны бейнелейді және шамамен б.з. 780 жылы жасалған. 6-шы стела 5-ші стеладан сәл солтүстікке қарай орналасқан, онда иероглифтік мәтін бар. Бұл стела ежелгі заманда жоғарғы бөлігі сындырылып, жақын жердегі құрбандық тасына орнатылған кезде зақымданған. 7-ші стела 5-ші және 6-шы стелалардың солтүстігінде орналасқан. Ол жақсы сақталған және баскетболшы киіміндегі билеушінің суреті бар. Бұл ескерткіш б.з. 780 жылы орнатылған болуы мүмкін, бірақ ол 771 жылы Сейбал патшасының таққа отырғанын жазған. 8-ші стела А3 құрылысының оңтүстік жағында орналасқан, жақсы сақталған ескерткіш. Мұнда Ватул Чатель патшаның қолында және аяғында ягуар тырнақтары бар, сонымен қатар басқа да атрибуттары бар. Бір қолында патша Қауил құдайының басын ұстап тұр. Мәтінде Хакавицил есімді қонақ туралы айтылған, бұл Джакавицтің ерте түрі, Гватемаланың биік жерлеріндегі Кумаркадждың классикалық кейінгі Киче патшалығының қамқоршы құдайларының бірі. Шеле және Мэтьюс бұл стелада бейнеленген оқиға Киче халқының негізін қалау туралы аңыздарға себеп болды деп болжайды. 9-шы стела А3 құрылысының батыс жағына орнатылған. Ол қатты зақымдалған және бір бөлігі жоқ. Стелада Ватул Шатель жүгері құдайының атрибуттарымен бейнеленген және оның Көрініс жыланына сиынғанын сипаттайды. 10-шы стела А3 құрылысының солтүстік жағында орналасқан. Онда Ватул Чатель классикалық майя стилінде киінген, бірақ оның шетелдік көрінісі бар бетінде бұршақ бар, бұл майялықтарға тән емес. Бұл стеладағы мәтінде Тикал, Калакмул және Мотул де Сан-Хосе елтаңбаларының глифтері бейнеленген, ол олардың қалаларынан келген қонақтарды қабылдағанын көрсетеді. Қонақтардың арасында Калакмулдың Кан Петі және Мотулдың Кан Екі есімдері айтылған. Ватул Чатель Сейбалдың қамқоршы құдайлары, құс құдайы және Қауилмен байланысты бас киім киеді, бұл құдайлар сонымен қатар Паленкеде де қамқоршы құдайлар болған. Бұл шетелдік патшаның өзі билік жүргізетін қаламен жақын байланыста екенін көрсетуге жасаған әрекеті сияқты көрінеді. 11-ші стела А3 құрылысының шығыс жағында орналасқан және 830 жылдың 14 наурызында Сейбалдың қайта құрылуын және оның жаңа иегері Ватул Чателдің Уканалдан Чан Эк' Хопеттің вассалы ретінде орнатылуын сипаттайды. Билеушінің суретінің астындағы панельде байланған тұтқын бейнеленген. Иероглифтік жазу Ватул Чателдің паланкиндерімен және қамқоршы құдайларымен қалай келгенін сипаттайды. 13-ші стела Оңтүстік алаңның батысында орналасқан. Ол б.з. 870 жылы жасалған. 14-ші стела шамамен б.з. 870 жылы салынған және екі жолдың тоғысқан жерінде орналасқан, жақсы сақталған. Оның стилі Юкатан түбегінің солтүстігіндегі алыстағы Чичен-Ицадағы мүсіндермен ұқсас. 18-ші стела Сейбалда орнатылған соңғы стелалардың бірі, ол 5, 6 және 7-ші стелалардан тұратын ескерткіштер тобының батысында орналасқан. 19-шы стела Сейбалдың соңғы классикалық дәуірінде кең таралған шетелдік ықпалды көрсетеді. Онда орта мексикалық жел құдайы Ехекатльді бейнелейтін бетперде киген әмірші бейнеленген. 20-ші стела Оңтүстік алаңның батысында орналасқан. Ол Сейбалда орнатылған соңғы ескерткіштердің бірі, б.з. 889 жылы жасалған. 21-ші стела А3 құрылысының үстіңгі жағындағы бөлмеде орналасқан. Бұл стела күмбезді бөлме құлаған кезде зақымданған және эрозиядан зардап шеккен. Ескерткіш қалпына келтірілген және Сейбал әміршісі Ватул Чателдің манекен жездік ұстағанын бейнелейді. 8-ші стела сияқты, патша Ягуар құдайының атрибуттарын киеді, бірақ ягуар тырнақтары жоқ. Патша оң қолында Қауил жездігін көтеріп тұр, ал екінші қолында күн құдайының беті бар қалқан ұстап тұр. Ескерткіштегі жазу көбінесе оқылмайды.

The monuments of Seibal include a number of stelae, carved stone shafts, often sculpted with figures and hieroglyphs. The monuments at Seibal are fashioned from a hard limestone, accounting for their generally excellent preservation. During excavations in the 1960s, 57 stelae were identified. Of these 22 were sculpted and 35 were plain. Hieroglyphic Stairway 1 was located on the front of Structure A 14. The stairway was installed by king Ucha'an K'in B'alam of Dos Pilas to record Seibal's status as a vassal after its defeat by that city. The stones are no longer in situ, having been removed to the area of the camp of the old archaeological project. Stela 1, on the north side of the South Plaza near Structure A 3, names someone called "Knife Wing", who is also known at distant Chichen Itza. It is dated to AD 869. Stela 2 is believed to date to around AD 870 although it bears no hieroglyphic text. It depicts the frontal view of a masked figure and is the only monument at Seibal to show a frontal portrayal. It was broken into six or seven pieces and has been restored. Stela 3 bears a non Maya calendrical date, one of the glyphs is cipactli, a crocodile head used to represent the first day of the 260 day calendar in central Mexico. This stela once stood next to Stela 2 but was removed to a museum in Guatemala City. Stela 4 is badly damaged, having been broken into pieces by a falling tree. It was lost for sixty years before being rediscovered. It currently remains buried under a thin covering of soil. Stela 5 lies to the north of the South Plaza and is badly damaged. The broken middle section of the stela is all that is left, it bears the representation of a ballplayer and dates to about AD 780. Stela 6 is slightly to the north of Stela 5, bearing hieroglyphic text. This stela was damaged in antiquity when the upper part was broken off and erected by an altar nearby. Stela 7 stands to the north of stelae 5 and 6. It is in a reasonable state of preservation and bears the image of a ruler dressed as a ballplayer. This monument was probably dedicated in AD 780, although it records the accession of a king of Seibal in AD 771. Stela 8 is a well preserved monument on the south side of Structure A 3. Here king Wat'ul Chatel wears jaguar claws on his hands and feet, together with other attributes of the Bearded Jaguar God. In one hand the king holds the head of the god K'awiil. The text describes a visitor named Hakawitzil, an early form of Jacawitz, the name of one of the patron gods of the Postclassic K'iche' Kingdom of Q'umarkaj in the Guatemalan Highlands. Schele and Mathews propose that the event depicted on this stela gave rise to the foundation legends of the K'iche' people. Stela 9 was erected on the west side of Structure A 3. It is badly damaged and one section is missing. The stela depicts Wat'ul Chatel with the attributes of the Maize God and describes him invoking the Vision Serpent. Stela 10 is on the north side of Structure A 3. It depicts Wat'ul Chatel, dressed in Terminal Classic Maya style, although his foreign looking face bears a moustache, which is not a typically Mayan characteristic. The text on this stela displays the emblem glyphs of Tikal, Calakmul and Motul de San José, describing how he received visitors from those cities. Among the visitors are named Kan Pet of Calakmul and Kan Ek' of Motul. Wat'ul Chatel wears a headdress associated with the patron gods of Seibal, the heron god and K'awiil, deities that were also the patrons of Palenque. This appears to be an attempt by this foreign king to identify himself more closely with the city he came to rule. Stela 11 is on the east side of Structure A 3 and describes the refounding of Seibal on 14 March 830 and the installation of its new lord, Wat'ul Chatel, as a vassal of Chan Ek' Hopet of Ucanal. A panel beneath the portrait of the ruler depicts a bound captive. The hieroglyphic inscription describes how Wat'ul Chatel arrived with his palanquins and his patron deities. Stela 13 stands a little to the west of the South Plaza. It dates to AD 870. Stela 14 dates to about AD 870 and stands at the junction of two causeways and is in a good state of preservation. It has stylistic similarities with sculptures at distant Chichen Itza in the extreme north of the Yucatán Peninsula. Stela 18 is one of the last stelae to be erected at Seibal, it lies west of the group of monuments consisting of Stelae 5, 6 and 7. Stela 19 demonstrates the foreign influences prevalent at Seibal during the Late Classic. It depicts a lord wearing a mask representing the central Mexican wind god Ehecatl. Stela 20 stands to the west of the South Plaza. It was one of the last monuments to be erected at Seibal, dating to AD 889. Stela 21 is located inside the chamber at the top of Structure A 3. This stela was badly damaged when the vaulted chamber collapsed on top of it and has also suffered from erosion. The monument has been restored and depicts the lord of Seibal Wat'ul Chatel bearing a manikin sceptre. Like Stela 8, the king wears attributes of the Bearded Jaguar God, although without the jaguar claws. The king holds a K'awiil sceptre raised in his right hand, from his other hand hands a shield with the face of the sun god. The inscription on the monument is largely illegible.