Хью МакДиармид: Шотландия ақыны және қайта өркендеуінің күйшісі

Кіріспе

Шотланд ақыны (1892–1978)

Кристофер Мюррей Грив (11 тамыз 1892 – 9 қыркүйек 1978), кеңінен Hugh MacDiarmid (/m//ə//k/'/d//ɜːr//m//ɪ//d///; ) атты әдеби есімімен танылған, шотланд ақыны, журналист, эссеші және саяси қайраткер. Ол Шотландияның қайта жаңаруының негізгі күштерінің бірі саналады және шотланд мәдениеті мен саясатына елеулі әсер еткен. 1928 жылы Шотландия Ұлттық партиясының құрылтайшы мүшесі болған, бірақ 1933 жылы марксистік-лениндік көзқарастарына байланысты партиядан шықты. Келесі жылы Ұлыбритания Коммунистік партиясына қосылды, алайда 1938 жылы ұлтшылдық симпатиялары үшін партиядан қуылды. Кейіннен ол Шотландия Ұлттық партиясы (1945) және Ұлыбритания Коммунистік партиясы (1964) үшін парламенттік үміткер ретінде қатысты. Гривтің ерте туындылары, соның ішінде «Бес сезімнің жылнамасы», ағылшын тілінде жазылған, бірақ ол «синтетикалық шотланд» тілінің әдеби нұсқасын жасауымен әйгілі. 1930 жылдардың басынан бастап МакДиармид ағылшын тілін жиі қолданды, кейде ғылыми және техникалық терминологиямен толықтырылған «синтетикалық ағылшын» тіліне жүгінді. Пошташының ұлы МакДиармид Шотландияның Думфрисширдегі Лангхолм шекаралық қаласында дүниеге келген. Ол Лангхолм академиясында білім алғаннан кейін Эдинбургтегі Браутон жоғары сынып мектебінде қысқа мерзімге мұғалім болып жұмыс істеді. Ол журналист ретінде Уэльсте мансабын бастады, лейборист партиясының негізін қалаушысы Кир Харди басқарған социалистік «The Merthyr Pioneer» газетіне материалдар жазды, сондай-ақ бейбіт судья және округтік кеңестің мүшесі болды. 1923 жылы оның алғашқы кітабы «Бес сезімнің жылнамасы» жеке қаржысымен жарық көрді, одан кейін 1925 жылы «Сангшау» және «Пенни Уип» жарық көрді. 1926 жылы жарық көрген «Ас мас адам қарағайға қарайды» МакДиармидтің ең танымал және ықпалды туындысы саналады. Өмірінің әртүрлі кезеңдерінде МакДиармид фашизмді, сталинизмді және шотланд ұлтшылдығын қолдады, бұл көзқарастары оны замандастарымен жиі қайшылыққа түсірді. Ол Шотландия Ұлттық партиясының құрылтайшы мүшесі болды. Бүгінде МакДиармидтің шығармалары жаңа буын жазушыларына шабыт сыйлап отыр. Оның әріптес ақыны Эдвин Морган оның туралы былай деді: «Ол эксцентриктік және кейде ашуландыратын гений болуы мүмкін, бірақ МакДиармид көптеген туындыларды жазды, олар жалғыз сынақтан өтіп, сана мен естелікте қалды және Кольридждің жаңа ойлар мен таңғажайып сезімдер тұқымын себуде». Оның әкесі пошташы болған, отбасы қалалық кітапхананың үстінде тұрған, бұл МакДиармидке ерте жасынан кітаптарға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Грив Лангхолм академиясына және 1908 жылдан бастап Эдинбургтегі Браутон кіші студенттік орталығына оқуға түсті, онда ол Джордж Огилвидің дәрістерін тыңдады, ол оны «The New Age» журналымен таныстырды. Ол 1911 жылдың 27 қаңтарында бірнеше кітап пен пошта маркаларын ұрлағаннан кейін мектепті тастап кетті, ал оның әкесі сегіз күннен кейін, 1911 жылдың 3 ақпанында қайтыс болды. Гривтің Браутоннан кеткеннен кейін Огилви Эдинбург кешкі диспетчерде журналист ретінде жұмыс істеуіне көмектесті. Грив сол жылы 20 шілдеде «Жас астрология» атты алғашқы мақаласын «The New Age» журналында жариялады. 1911 жылдың қазанында Грив Уэльстің Монмутширдегі Эбб Вейл қаласына көшіп барды, онда ол газет тілшісі болып жұмыс істеді, ал 1913 жылы ол Шотландияға оралды және Глазго қаласына жақын жердегі Клайдбанктегі Клайдбанк және Ренфреу баспасында жұмыс істеді. Осы жерде Грив Джон Маклин, Нил Малколм Маклин және Джеймс Макстонның еңбектерімен алғаш рет танысты.

Christopher Murray Grieve (11 August 1892 – 9 September 1978), best known by his pen name Hugh MacDiarmid (/m//ə//k/'/d//ɜːr//m//ɪ//d///; ), was a Scottish poet, journalist, essayist and political figure. He is considered one of the principal forces behind the Scottish Renaissance and has had a lasting impact on Scottish culture and politics. He was a founding member of the National Party of Scotland in 1928 but left in 1933 due to his Marxist–Leninist views. He joined the Communist Party of Great Britain the following year only to be expelled in 1938 for his nationalist sympathies. He would subsequently stand as a parliamentary candidate for both the Scottish National Party (1945) and Communist Party of Great Britain (1964). Grieve's earliest work, including Annals of the Five Senses, was written in English, but he is best known for his use of "synthetic Scots", a literary version of the Scots language that he himself developed. From the early 1930s onwards MacDiarmid made greater use of English, sometimes a "synthetic English" that was supplemented by scientific and technical vocabularies. The son of a postman, MacDiarmid was born in the Scottish border town of Langholm, Dumfriesshire. He was educated at Langholm Academy before becoming a teacher for a brief time at Broughton Higher Grade School in Edinburgh. He began his writing career as a journalist in Wales, contributing to the socialist newspaper The Merthyr Pioneer run by Labour party founder Keir Hardie as well as a justice of the peace and a member of the county council. In 1923 his first book, Annals of the Five Senses, was published at his own expense, followed by Sangschaw in 1925, and Penny Wheep. A Drunk Man Looks at the Thistle, published in 1926, is generally regarded as MacDiarmid's most famous and influential work. At different times throughout his life, MacDiarmid was a supporter of Fascism, Stalinism, and Scottish nationalism, views that routinely put him at acrimonious odds with his contemporaries. He was a founding member of the National Party of Scotland, to MI5. Today, MacDiarmid's work is credited with inspiring a new generation of writers. Fellow poet Edwin Morgan said of him: "Eccentric and often maddening genius he may be, but MacDiarmid has produced many works which, in the only test possible, go on haunting the mind and memory and casting Coleridgean seeds of insight and surprise." His father was a postman; his family lived above the town library, giving MacDiarmid access to books from an early age. Grieve attended Langholm Academy and, from 1908, Broughton Junior Student Centre in Edinburgh, where he studied under George Ogilvie who introduced him to the magazine The New Age. He left the school on 27 January 1911, following the theft of some books and postage stamps; his father died eight days later, on 3 February 1911. Following Grieve's departure from Broughton, Ogilvie arranged for Grieve to be employed as a journalist with the Edinburgh Evening Dispatch. Grieve was to lose this job later in 1911, but on 20 July of that year he had his first article, "The Young Astrology" published in The New Age. In October 1911, Grieve moved to Ebbw Vale in Monmouthshire, Wales where he worked as a newspaper reporter; by 1913 he had returned to Scotland and was working for the Clydebank and Renfrew Press in Clydebank, near Glasgow. It was here that Grieve first encountered the work of John Maclean, Neil Malcolm Maclean, and James Maxton.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1915 жылдың шілдесінде Грив Шотландияның шығысындағы Форфар қаласынан кетіп, Шеффилдтегі Хиллсборо казармасына сапарлады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Грецияның Салоника қаласында және Францияда Корольдік әскери медициналық корпусында қызмет етті. Соғыстан кейін ол үйленді және журналистикамен айналысуға қайта оралды.

Шотландияға оралу

МакДиармидтің алғашқы кітабы "Бес сезімнің жылнамалары", ағылшын тілінде жазылған проза мен поэзиядан тұратын туынды болды және 1923 жылы МакДиармид Монтроуда тұрғанда жарық көрді. Осы шамада МакДиармид шотланд тіліне бірнеше кітап жазуға көшті, нәтижесінде оның ең белгілі туындысы – "Асқынған адам қызыл қалампырға қарайды" атты кітабы пайда болды. Бұл өлең 20 ғасыр шотланд әдебиетіндегі ең маңызды ұзын өлеңдердің бірі деп кеңінен мойындалады. Содан кейін ол ағылшын және шотланд тілдерінде жазылған өлеңдер жинақтарын жариялады.

Англиядағы уақыт

1929 жылдан 1930 жылға дейін МакДиармид Лондонда тұрып, Комптон Маккензидің Vox журналында жұмыс істеді. МакДиармид 1930-1931 жылдары Ливерпульде тұрды, содан кейін Лондонға қайтып оралды. Ол 1932 жылы тағы да Лондондан кетіп, 1932 жылы Шотландияға оралғанға дейін Батыс Сассекс округындағы Такехам ауылында өмір сүрді.

Шетландтардағы Уолсей

МакДиармид 1933 жылдан 1942 жылға дейін Шетланд аралдарындағы Валсей аралындағы Содомда тұрды. Ол жергілікті балықшылардан қайықтарына мінгізіп алып, бірде оларды ешкім тұрмайтын аралда бір түнге қалдырып, таңертең қайта алып кетуді сұрады. Жергілікті аңыз бойынша, ол Валсей диалектісіндегі сөздерді сұраған, ал Валсей тұрғындарының кейбіреуі мүлдем болмаған сөздерді ойлап тапқан. Аралдың диалектісі күшті болғандықтан, кез келген жаңа сөздер шынайы көрінуі мүмкін еді. "Көптеген қиындықтарды бастан өткерген гений өзінің ең үздік өлеңдерінің көп бөлігін ("Жоғары жағалауда") жазды және Валсей поштасы арқылы өзінің замандастарының белгілі жазушыларымен және ойшылдарымен қарқынды хат алмасу жүргізді". Оның Валсейдегі үйі болған шаруа үйі, Шетланд Amenity Trust басқаратын Grieves House böd (дәстүр бойынша балықшылар мен олардың құрал-жабдықтарын сақтауға арналған ғимарат) кемпингіне айналдырылды. Бірақ ол тозуға ұшыраған және 2022 жылға қарай "жөндеу жұмыстарына жабылды".

Шотландияға оралу

1942 жылы МакДиармид соғыс жұмысына бағынып, Глазгоға көшіп барды, онда ол 1949 жылға дейін тұрды. 1949 және 1951 жылдар аралығында ол Ланаркширдегі Дунгавел үйінің жеріндегі коттеджде тұрды, содан кейін Шотландия шекарасындағы Биггарға жақын Кандимиллдегі "Браунсбанк" атты соңғы үйіне көшіп барды. Ол Эдинбургте 86 жасында қайтыс болды.

Саясат

1928 жылы МакДиармид Шотландияның Ұлттық партиясын құруға көмектесті, бірақ 1930 жылдары партиядан шығарылды. МакДиармид кейде Ұлыбритания Коммунистік партиясының мүшесі болған, алайда екі рет партиядан қуылды. Джон Баглоудың мәлімдемесінше, "оның серіктестері оны қалай түсіну керектігін білмеді". Шындығында, ол Шотландия ұлтшылы болғандықтан Коммунистік партиядан, ал коммунист болғандықтан Шотландияның Ұлттық партиясынан шығарылды. Шотландияның революциялық социалисі Джон Маклиннің ізбасары ретінде ол халықаралық социализм мен шотланд жұмысшыларының республикасы туралы ұлтшыл идеясы арасында ешқандай қайшылықты көрмеді, бірақ бұл ұйымдасқан саяси партиялармен қарым-қатынасты қиындатты. 1931 жылдан, Лондонда болған кезден бастап, 1943 жылға дейін, Шетланд аралы Уолсейден кеткенге дейін, МакДиармидті британдық қарсы барлау қызметкерлері бақылап отырды. 1949 жылы Джордж Оруэлл МакДиармидті Ақпараттық зерттеулер департаментіне жазған, Кеңес Одағына симпатиясы бар немесе НКВД-мен байланысы бар деп күдіктенген солшыл жазушылардың тізіміне қосты. МакДиармид 1945 және 1950 жылғы жалпы сайлауларда Глазго Келвингроув сайлау округінен кандидат болды. 1964 жылғы сайлауда ол Консервативті премьер-министр Алек Дуглас Хоумға қарсы Кинросс және Батыс Пертширде сайланды, бірақ тек 127 дауыс жинады. 2010 жылы МакДиармидтің нацистердің Ұлыбританияны басып алуы Шотландияға пайдалы болады деп сенгенін көрсететін хаттар табылды. 1941 жылғы сәуірде Уолсейден жіберілген хатында ол былай деп жазды: "Жалпы алғанда, мен осьтік державаларды, қазіргі уақытта одан да зұлым болса да, ұзақ мерзімді перспективада біздің үкіметтен кем қауіпті деп санаймын және олардың мақсаттары бірдей". Бір жыл бұрын, 1940 жылғы маусымда ол былай деп жазды: "Германиялықтардың әрекеттері қорқынышты болғанымен, олар жеңе алмайды, бірақ британдық және француз буржуазиясы жеңе алады және олар одан да үлкен жау. Егер немістер жеңіске жетсе, олар жеңісін ұзақ сақтай алмайды, бірақ егер француздар мен британдықтар жеңіске жетсе, олардан құтылу одан да қиын болады". Хью МакДиармид Испания азамат соғысы бойынша әртүрлі пікірлерге байланысты Оңтүстік Африка ақыны Рой Кэмпбеллге фашизмді таңды және осылайша ондаған жылдарға созылған, өте қатыгез дауды бастады. Бірақ Марк Хорн Daily Telegraph газетінде былай деп жазды: "МакДиармид отыз жасында фашизммен әуестенді, себебі ол оны солшыл идеология деп есептеді. 1923 жылы жазылған екі мақаласында – «Шотландия фашизміне шақыру» және «Шотландия фашизмінің бағдарламасы» – ол Муссолини режимін қолдағандай көрінді. Алайда, 1930 жылдары Муссолини оңға бұрылғаннан кейін, оның ұстанымы өзгерді және ол Невилл Чемберленді Гитлердің экспансионизмін басуы үшін сынады". «Көтерілген жағажайда» және «Этика Преображеннаво Эроса» сияқты басқа өлеңдерде прозаның кең үзінділері қолданылды. Бұл тәсіл, әсіресе «Кәдемі» өлеңінде, Уэльс ақыны Глин Джонстың жақтастарынан плагиат айыптауларына әкелді, ал МакДиармид бұған: «Плагиат неғұрлым үлкен болса, өнер туындысы соғұрлым ұлы болады» деп жауап берді. Бұл кезеңдегі поэзияның ең маңызды жетістігі – поэзияда айтылған барлық фактілерді ғылыми тұрғыдан тексеруге болатын Құдайсыз әлем идеясын эпикалық масштабта бейнелеуге тырысу. Майкл Шмидт өзінің «Поэттердің өмірі» атты еңбегінде Хью МакДиармидтің «Шотландия поэзиясының картасын қайта сызып, ағылшын әдебиетінің бүкіл құрылымына әсер еткенін» атап өтті. МакДиармид көптеген ғылыми емес прозалық еңбектер жазды, соның ішінде «Шотландиялық эксцентриктер» және өзінің өмірбаяндық шығармасы «Бақытты ақын». Ол сондай-ақ шотланд тілінен бірқатар аудармалар жасады, соның ішінде Дункан Бан МакИнтайрдың «Бен Дорейнді мақтауы», оны туған тілдің шеберлері, соның ішінде Сорли Маклин жақсы қабылдады.

In 1928, MacDiarmid helped found the National Party of Scotland, but was expelled during the 1930s. MacDiarmid was at times a member of the Communist Party of Great Britain, but he was expelled twice. John Baglow reports that "his comrades never really knew what to make of him." Indeed, he was expelled from the Communist Party for being a Scottish Nationalist, and from the National Party of Scotland for being a Communist. As a follower of the Scottish revolutionary socialist John Maclean, he saw no contradiction between international socialism and the nationalist vision of a Scottish workers' republic, but this ensured a fraught relationship with organised political parties. From 1931, whilst he was in London, until 1943, after he left the Shetland island of Whalsay, MacDiarmid was under surveillance by British counterintelligence operatives. In 1949, George Orwell included MacDiarmid in a list he wrote for the Information Research Department of fellow left wing writers whom he suspected of sympathies for the Soviet Union or direct links with the NKVD. MacDiarmid stood in the Glasgow Kelvingrove constituency in the 1945 and 1950 general elections. He stood against the Conservative Prime Minister Alec Douglas Home in Kinross and Western Perthshire at the 1964 election, taking only 127 votes. In 2010 letters were discovered showing that MacDiarmid believed a Nazi invasion of Britain would benefit Scotland. In a letter sent from Whalsay in April 1941, he wrote: "On balance I regard the Axis powers, tho' more violently evil for the time being, less dangerous than our own government in the long run and indistinguishable in purpose." A year earlier, in June 1940, he wrote: "Although the Germans are appalling enough, they cannot win, but the British and French bourgeoisie can and they are a far greater enemy. If the Germans win they could not hold their gain for long, but if the French and British win it will be infinitely more difficult to get rid of them". Despite Hugh MacDiarmid weaponizing the accusation of Fascism against South African poet Roy Campbell over their differing opinions of the Spanish Civil War and accordingly set off a decades long and very acrimonious public feud, as Marc Horne has commented in the Daily Telegraph: "MacDiarmid flirted with fascism in his early thirties, when he believed it was a doctrine of the left. In two articles written in 1923, Plea for a Scottish Fascism and Programme for a Scottish Fascism, he appeared to support Mussolini's regime. By the 1930s, however, following Mussolini's lurch to the right, his position had changed and he castigated Neville Chamberlain over his appeasement of Hitler's expansionism." Other poems, including 'On a Raised Beach' and 'Etika Preobrazhennavo Erosa' used extensive passages of prose. This practice, particularly in the poem 'Perfect', led to accusations of plagiarism from supporters of the Welsh poet Glyn Jones, to which MacDiarmid's response was 'The greater the plagiarism the greater the work of art.' The great achievement of this late poetry is to attempt on an epic scale to capture the idea of a world without God in which all the facts the poetry deals with are scientifically verifiable. In his critical work Lives of the Poets, Michael Schmidt notes that Hugh MacDiarmid 'had redrawn the map of Scottish poetry and affected the whole configuration of English literature'. MacDiarmid wrote a number of non fiction prose works, including Scottish Eccentrics and his autobiography Lucky Poet. He also did a number of translations from Scottish Gaelic, including Duncan Ban MacIntyre's Praise of Ben Dorain, which were well received by native speakers, including Sorley MacLean.

Жеке өмір

Оның бірінші әйелі Пегги Скиннерден Кристин есімді қызы мен Уолтер есімді ұлы болды. Екінші әйелі Валда Тревлинмен (1906-1989) Джеймс Майкл Тревлин, көбінесе Майкл деп аталған, ұлы болды; Майкл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі міндетті әскери қызметтен бас тартып, Шотландия Ұлттық партиясының вице-төрағасы болды.

Қызықты орындар

МакДиармид Шотландияның Дамфрисширдегі Лангхолм қаласында өсті. Қалада оның құрметіне құйма темірден жасалған ескерткіш орнатылған, ол оның туындыларынан бейнелер салынған үлкен ашық кітап нысанында. МакДиармид бір кезде Монтроуз қаласында тұрып, жергілікті "Монтроуз Ревью" газетінде жұмыс істеді. МакДиармид Шетланд аралдарындағы Валсей аралында, Содомда (Судхаймда) да өмір сүрді. Бүгінде бұл үй Шетландтың "Кемпинг-бод" деп аталатын қарапайым, бос стильдегі жатақтарының бірі болып табылады, ол келушілерге баспана ұсынады. Биггар қаласының жанындағы, Оңтүстік Ланаркширдегі Браунсбанк коттеджі, МакДиармид пен оның әйелі Валда 1952 жылдан қайтыс болғанға дейін тұрған үйі, Биггар мұражайының қамқорлық қоры арқылы қайта жаңартылды. Хью МакДиармидтің есімі Эдинбургтағы Лаунмаркеттегі Жазушылар мұражайының сыртындағы Макарс сотында мәңгіленген. Макарс сотына үміткерлерді Жазушылар мұражайы, Салтир қоғамы және Шотландия поэзия кітапханасы іріктеп алады.

Портрет Ұлттық портрет галереясының негізгі жинағында және фильмдегі портрет

Хью МакДиармид мүсінші Алан Торнхиллдің үлгісінен отырды, ал Ұлттық портреттер галереясы қоладан жасалған мүсінін сатып алды. Терракотадан жасалған түпнұсқа мүсіншінің қорында сақталады. МакДиармидтің бюстіне қатысты хат алмасулары Генри Мур қорының Лидс қаласындағы Генри Мур институтының мұрағатында сақталған. Кинорежиссер және ақын Маргарет Тейт 1964 жылы ақын жетпіс бір жасқа толғанда "Хью МакДиармид, портрет" атты фильм түсірді, оны романист Али Смит "көпқабаттылықтың үлгісі, дауыс пен бейне үйлесімі, олар бір-бірін ашып көрсетеді" деп сипаттады. МакДиармид оқыған өлеңдер: "Сен менің кім екенімді білмейсің", "Соммерсолт", "Кранг" және "Мен қалаған поэзияның түрі" өлеңдерінен үзінділер. МакДиармид пен Тейттің шығармашылығы туралы академик Сара Нили: "МакДиармид сондай-ақ Тейттің кинорежиссер және ақын ретіндегі еңбегін қолдады; ол оның бірнеше өлеңін жариялап, Дунедин қоғамында оның фильмдерін көрсетуге ұйымдастырды" деп жазды.