Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мексиканың Юкатан штатындағы аймақ және Майя сәулет стилі
Region and Maya architectural style of Yucatán, Mexico
Пуук – Мексиканың Юкатан штатындағы аймақтың немесе осы аймақта кең таралған Майя сәулет стилінің атауы. "Пуук" сөзі Майя тілінде "төбе" деген мағынаны білдіреді. Юкатан өте жазық болғандықтан, бұл термин штаттың оңтүстік бөлігіндегі кең карсттік төбелерді де қамтиды, сондықтан "Пуук аймағы" немесе "Пуук төбелері" деген аталымдар пайда болды. Пуук төбелері Кампече штатының солтүстігіне және Кинтана-Роо штатының батысына дейін созылады. "Пуук" термині Пуук төбелерінде орналасқан ежелгі Майя орындарындағы сәулет стилін көрсету үшін де қолданылады, демек "Пуук сәулеті" деп аталады. Бұл сәулет стилі Соңғы классикалық кезеңнің соңында пайда болды, бірақ Терминалдық классикалық кезеңде ең кең таралды.
Puuc is the name of either a region in the Mexican state of Yucatán or a Maya architectural style prevalent in that region. The word puuc is derived from the Maya term for "hill". Since the Yucatán is relatively flat, this term was extended to encompass the large karstic range of hills in the southern portion of the state, hence, the terms Puuc region or Puuc hills. The Puuc hills extend into northern Campeche and western Quintana Roo. The term Puuc is also used to designate the architectural style of ancient Maya sites located within the Puuc hills, hence, the term Puuc architecture. This architectural style began at the end of the Late Classic period but experienced its greatest extent during the Terminal Classic period.
Пуук сәулеті
Пуук сәулетінің гүлдену кезеңінде (мысалы, ежелгі майя қаласы Укзмалда) ғимараттар бетон негізге орнатылған, мұқият кесілген қаптама тастармен әсемделген. Фасадтардың төменгі бөлігі есіктермен бөлінген тікбұрышты блоктардан тұратын тегіс беткеймен қарапайым, ал жоғарғы фасад күрделі тас мозаикалармен безендірілген, көбінесе қайталанатын геометриялық элементтер күрделі бейнелі мүсіндермен алмастырылады. Көптеген Пуук ғимараттарында ұзын мұрынды маскалар кездеседі (бұл майя халқының жаңбыр құдайы Чаактың маскалары деп саналады). Пуук сәулетінің әсерлі сәндік элементтерінен өзге, бетон негізді пайдалану – бұл майяның бұрынғы тас салу техникасынан (бір-бірінің үстіне қойылған, әк және саз ерітіндісімен байланыстырылған ірі тастар) асып түсетін сәулеттік жетістік саналады. Бетон негізді қаптама қабырғалар ішкі бөлмелерді сәл үлкен және тұрақтырақ етуге мүмкіндік берді. Пуук стиліндегі көптеген күмбезді конструкциялар, тіпті қаптама тастарының көп бөлігі құлап түскен жағдайда да, қазірге дейін тұр. Пуук сәулет стилін көрсететін майя қалаларының ең танымал мысалы – Укзмал; аймақтағы басқа да маңызды Пуук стиліндегі қалаларға Лабна, Каба, Саил және Кслапак жатады. Бұл сәулет стилі Кюик, Болончен, Чунхуаб, Кскулок және көптеген кішкентай қираған орындарда да кездеседі. Бұрынғы Классикалық кезең сәулетінен Пуук стиліне көшу Oxkintok қаласында жақсы құжатталған. Оңтүстікке қарай стиль Эднада, ал шығысқа қарай Чичен-Ицада (Пуук таулары аймағынан тыс) табылған. Бұл аймақты жан-жақты зерттеген майя саяхатшысы Теоберт Малердің айтуынша, Долорес қаласының маңындағы аймақ қираған үйінділерге толы. Жақында аяқталған Чунхуаймил жобасы 100 шаршы километрлік аумақта орналасқан 19 археологиялық орынның қалған Пуук сәулеті туралы деректерді жинақтады.
In the florescence of Puuc architecture (such as at the ancient Maya site of Uxmal) buildings were decorated with carefully cut veneer stones set into a concrete core. The lower portion of the façades are blank with a flat surface of rectangular blocks punctuated by doorways, while the upper façade is richly decorated with intricate stone mosaics, often alternating repeated geometric elements with more elaborate figurative sculpture. Long nosed masks (commonly believed to be of the Maya rain god Chaac) are found on many Puuc buildings. Beyond the impressive decorative elements of Puuc architecture, the use of a concrete core is also considered an architectural advance beyond the earlier Maya technique of using larger stones (set on top of one another in lime and mud mortar) for structural support. The concrete core veneer masonry allowed for slightly larger and more stable interior rooms. Many corbelled vaults in the Puuc style remain standing, even when most of the veneer stones have fallen away. The most famous of the Maya sites exhibiting the Puuc architectural style is Uxmal; other major Puuc style sites in the region include Labna, Kabah, Sayil and Xlapak. The architectural style is also seen at Kiuic, Bolonchen, Chunhuhub, Xculoc, and many smaller ruins. The transition from earlier Classic Period architecture to Puuc style core veneer masonry is well documented at the site of Oxkintok. To the south, the style can be found in Edzná; and to the east at Chichen Itza (outside of the Puuc Hills region). As stated by the Maya explorer Teobert Maler, who explored this zone intensively, the area around the site of Dolores is full of ruins. The recently completed Chunhuaymil project compiled data of the remaining Puuc architecture of 19 archaeological sites located in a 100 square kilometers area.
Пууц биомәдени мемлекеттік қорығы
Пуук биомәдени мемлекеттік қорығы, сондай-ақ Каксиль Кюик қорығы (испан тілінде Reserva Estatal Biocultural del Puuc) 2011 жылы құрылды. Оның аумағы 1358,93 км² құрайды. Бұл қорық аймақтың археологиялық ескерткіштерін, сондай-ақ оның түрлі-түрлі флорасы мен фаунасын қорғау мақсатында жасалды. Қорықта 247 түр құс, 63 түр сүтқоректі, 52 түр бауырымен жорғалаушы және 14 түр қосмекенді жануарлар мекендейді. Қорықта ягуарлар да бар, ірі мысықтардың бес түрі кездеседі.
Puuc Biocultural State Reserve, also known as Kaxil Kiuic reserve (Spanish Reserva Estatal Biocultural del Puuc) was designated in 2011. It covers an area of 1358.93 km2. The reserve was created to protect the region's archeological sites as well as its biodiverse flora and fauna. The reserve is home to 247 bird, 63 mammal, 52 reptile, and 14 amphibian species. Five species of large felines, including jaguars, live in the reserve.