Ұзынқанатты құмқак (Uzynqanatty qumqaq)

Кіріспе

Жаға құсының түрі

Ұшты қанатты құмқұс (Calidris acuminata) – шағын орташа көшпенді су құсы, жазғы көбейту кезеңінде (маусымнан тамызға дейін) көбінесе Сібірде, ал қыстау үшін (қыркүйектен наурызға дейін) Австралияда кездеседі.

Таралу және таралу

Қалыңқанатты құстардың қоныс аудару қабілеті жоғары дамыған, олар тек Шығыс Сібірде Таймыр түбегінен Чукоткадағы Чаунская шығанағына дейін көбейеді. Олардың қоныс аудару жолы күрделі, ересектер шілдеде Сібірден, ал жастар тамыз айында оңтүстікке қарай ұшып кетеді, мұнда халықтың көп бөлігі Австралияда қыстайды. Олар екі негізгі бағытты ұстанады: көбейгеннен кейін көптеген ересектер 1000-нан аз санда Байкал көлінің шығысынан, Ресейдің Тынық мұхиты жағалауына және Қытай мен Кореяның Сары теңіз жағалауына қарай ұшады. Көбінесе тамыз айының соңында Микронезия мен Жаңа Гвинеяға тікелей ұшып, қыркүйектің ортасында жауын-шашын маусымы басталар тұста Солтүстік-Батыс Австралияға бет бұрады. Желтоқсан мен ақпан аралығында оңтүстік-шығыс Австралияға қарай қозғалыс күшейеді. Екінші бағыт шығысқа қарай жүреді, мұнда көптеген жастар мен аздаған ересектер Беринг бұғазы арқылы Аляскаға өтеді. Тамыздың ортасынан қазанның соңына дейін толыққаннан кейін, олар Австралия мен Жаңа Зеландияға 10 000 км-ден астам қашықтықты тоқтаусыз, тікелей ұшып барады деп есептеледі. Кейбіреулері Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауымен оңтүстікке қарай Вашингтонға дейін, сирек Калифорнияға және мүмкін Латын Америкасына дейін барады, бірақ Панама мен Боливияда соңғы екі кездесу тіркелген. Австралияда олар көбінесе сулы-батпақты жерлерде кездеседі, шөптесін шеттері бар тұщы сулы ішкі сулы-батпақты жерлерді артық көреді. Уақытша құрғақ жердегі сулы-батпақты жерлер құрғағаннан кейін, оларды жағалаудағы лайлы жерлерде, тұзды батпақтарда және тұзды лагуналарда, ал сирек қысқа шөпті сулы-батпақты жерлерде көруге болады. Көбейтін кезеңдегі түстемесі жарқырақтап, кеудесінің қауырсындары қоңыр түсті болып келеді, ал шеврон тәрізді белгілері анық көрінеді. Тамақ іздеу кезінде көздерімен немесе кейде топыраққа сұғып, негізінен су жәндіктерімен, моллюскалармен, қабықшалылармен, құрттармен, кейде тұқымдармен және басқа да омыртқасыздармен қоректенеді. Түрге қауіп төндіретін негізгі фактор – мекендеу орындарының жоғалуы, көші-қон кезінде пайдаланылатын тоқтау орындарының аквакультура үшін жерді қайтару арқылы немесе адамның әрекеттерінен зардап шегуі. Австралияда бұл жағдай ылғалды жерлерді тазарту, су басу, құрғату немесе толтыру арқылы туындайды, бұл азық іздеу және демалыс орындарының санын азайтады. Бұл олардың Сібірдегі көбейтін орындарына қайта оралу үшін энергия жинақтау қабілетіне әсер етеді. Мекеңдеу орындарының бұзылуы жағалау өсімдіктерінің жоғалуы, жаттық түрлердің таралуы, судың ластануы және адамның әрекеттерінен туындаған гидрологиялық режимнің өзгеруі түрінде де жүзеге асырылады. Сондай-ақ, адамдардың тұрғын үйлер мен демалыс орындарына жақындауы олардың көбею және азық іздеу әдеттерін бұзады. Олар сонымен қатар аңшылықтан, көлік құралдарымен соқтығысудан, ұшақтардың шабуылынан және зиянкестердің, түлкілер мен мысықтардың шабуылынан өлім-жітімнің жоғарылауына ұшырайды.

Sharp tailed sandpipers are strongly migratory, breeding solely in eastern Siberia from the Taymyr Peninsula to Chaunskaya Bay in Chukotka. They have a complex migration, with adults departing Siberia in July and juveniles in August to head south, where the majority of the population winters in Australasia. They take two main routes, with the majority of post breeding adults flying south in flocks of less than 1000, east of Lake Baikal, to the Pacific coast of Russia and the Yellow Sea coasts of China and Korea. They mostly all fly directly to Micronesia and New Guinea in late August, departing here with the onset of the wet season to northwest Australia in mid September. They start moving towards southeast Australia with numbers peaking in December to February. The other route heads east, taking most juveniles and a few adults into Alaska across the Bering Strait. Staying here from mid August to late October to fatten up, it is presumed they then take a direct non stop trans Pacific flight of more than 10,000 km to reach Australia and New Zealand. Some will continue south along the Pacific coast of North America into Washington, less frequently to California, and possibly into Latin America, but only two recent records occur in Panama and Bolivia. In Australia they are largely found around wetlands, preferring freshwater inland wetlands with grassy edges. Once the ephemeral terrestrial wetlands have dried out, they tend to be seen on coastal mudflats, salt marsh and brackish lagoons and less often on similar wet fields of short grass. The breeding plumage is more vivid, with breast feathers greater in chestnut colour and their chevron shaped markings becoming more defined. Picking up food by sight or sometimes by probing, they mainly eat aquatic insects, molluscs, crustaceans, worms, occasionally seeds and other invertebrates. The major threats to the species are habitat loss, with the staging areas used in migration being reduced through reclamation of land for aquaculture or degraded from human activities. In Australia this occurs through clearing, inundation, draining or infilling of wetlands, and reduces the availability of foraging and roosting sites. This affects their ability to build up the energy to complete the return trip back to the breeding grounds in Siberia. Habitat degradation also occurs in the form of the loss of riparian vegetation, invasive species, water pollution, and hydrological regime changes from human induced regulation. Sharp tailed sandpipers are also subject to disturbance from humans, namely in encroaching residential and recreational activities, disturbing their breeding and foraging habits. They also experience increased direct mortality from hunting, vehicle collisions, aircraft strikes and predation by pest fauna, foxes and cats.