Мемлекеттік жерлер және олардың басқаруы

Кіріспе

Ұлттық, аймақтық немесе жергілікті үкіметке тиесілі жерлер.

Қазіргі заманғы барлық мемлекеттерде жердің бір бөлігі орталық немесе жергілікті үкіметтердің меншігінде болады. Бұл жер мемлекеттік жер, мемлекеттік меншік немесе тәждік жер (Достастық елдерінде) деп аталады. Мемлекеттік жерді пайдалану жүйесі және қолданылатын терминология елдерге қарай өзгеше. Төмендегі мысалдар осының кейбір түрлерін көрсетеді.

Қауымдастық мемлекеттері

Австралия, Жаңа Зеландия және Канада сияқты бірнеше Ұлт Достастығы елдерінде мемлекеттік жерлер Корольдік жерлері деп аталады. Корольдік жерлерін сатуға қатысты жақындағы ұсыныстар қызу пікірталас тудырды.

Франция

Францияда, жергілікті муниципалитеттер, департаменттер немесе орталық мемлекеттің қарауында болуы мүмкін.

Португалия

Португалияда мемлекетке, екі автономиялық аймаққа (Азор және Мадейра) және жергілікті билік органдарына (муниципалитеттер (португалша: municípios) және freguesias) тиесілі жерлер екі түрге бөлінеді: мемлекеттік домен (португалша: domínio público) және жеке домен (португалша: domínio privado). Жеке домендегі жерлер кез келген жекеменшік иесі сияқты меншікте болады (сатуға болады), ал мемлекеттік домендегі жерді сатуға болмайды және оның халыққа қолжетімді болуы күтіледі (бірақ кейбір жағдайларда оны жеке тұлғаларға 75 жылға дейін жалға беруге болады). Мемлекеттік домендегі жерлердің мысалдары – теңіз бен өзендердің жағалаулары, жолдар, көшелер, теміржолдар, порттар, әскери аймақтар, ескерткіштер. Мемлекеттік жеке доменді Direção Geral do Tesouro e Finanças басқарады, ал мемлекеттік доменді әртүрлі ұйымдар (мемлекеттік компаниялар мен мемлекеттік институттар, мысалы Португалияның қоршаған ортаны қорғау агенттігі, Infraestruturas de Portugal, Лиссабон портын басқару компаниясы S. A. және т.б.) басқарады.

Батыс жағалау

Палестинаның Батыс жағалауындағы қоғамдық жерлер Осман империясы заңының негізінде пайда болған, онда он жылдан астам уақыт өңделмеген жер "мемлекеттік жер" деп есептеледі.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та мемлекеттік органдардың барлық деңгейлері – қалалар, округтер, штаттар және федералды үкіметтің өзі – жерді басқарумен айналысады. АҚШ-тағы мемлекеттік жерлердің көп бөлігі федералды үкімет тарапынан американ халқына сенімді сақтауға берілген және Жерді басқару бюросы (BLM), АҚШ Ұлттық парктері қызметі, Мелиорация бюросы немесе Ішкі істер департаментіне қарасты Балық және жабайы табиғат қызметі, сондай-ақ Ауыл шаруашылығы департаментіне қарасты АҚШ Орман қызметі басқарады. Мемлекеттік жерді басқаратын басқа да федералдық агенттіктерге Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқарма және АҚШ Қорғаныс министрлігі, оның ішінде АҚШ Армиясының инженерлік корпусы кіреді. Жалпы алғанда, Конгресс ұлттық парктері сияқты жаңа мемлекеттік жерлерді құруға немесе иеленуге заң шығаруы керек. Алайда, 1906 жылғы «Ескерткіштер туралы» заңға сәйкес, егер ескерткіш федералдық меншіктегі жерде орналасқан болса, Президент Конгрестің рұқсатынсыз жаңа ұлттық ескерткіштерді белгілеуге құқылы. Батыс штаттарының әрқайсысы белгілі бір иегерлерге арналған сенімдік жерлер ретінде федералдық «мемлекеттік жерлерді» алды және штаттар одаққа қабылдану шарты ретінде оларды басқаруға міндетті. Бұл сенімдік жерлер енді мемлекеттік жерлер деп есептелмейді, себебі «халыққа» кез келген пайда әкелу нақты иегерлерге адалдықты бұзу болар еді. Сенімдік жерлер (бір шаруашылыққа екі бөлім, немесе шамамен) көбінесе өндірістік (малды жаю немесе кен өндіру) жолмен басқарылады, бұл мемлекеттік мектептерге кіріс әкеледі. Барлық штаттарда мемлекеттік басқарудағы жерлер бар, мысалы, мемлекеттік парктері, мемлекеттік жануарлар дүниесін басқару аймақтары және мемлекеттік орман шаруашылықтары. Жайлау – бұл толығымен дамытылмаған мемлекеттік жерлерге берілген арнайы мәртебе. Жайлау аймақтарының түсінігі 1964 жылғы «Жайлау туралы» заңмен заңнамалық тұрғыда анықталды. Жайлау аймақтарын жоғарыда аталған федералдық агенттіктердің кез келгені басқара алады, ал кейбір парктері мен қорықтары толығымен жабайы табиғат аймақтары болып табылады. Жайлауды зерттеу аймағы – бұл жабайы табиғат сипаттамаларына ие және жабайы табиғат ретінде басқарылатын, бірақ Конгрестен жабайы табиғат мәртебесін алмаған жер учаскесі. Әдетте, әрбір жер учаскесі оның иелену мақсатын және оны қалай пайдалануға болатынын түсіндіретін өзінің заңдары мен ережелерімен басқарылады.

In the United States, governmental entities at all levels including townships, cities, counties, states, and the federal government all manage land which are referred to as either public lands or the public domain. The majority of public lands in the United States are held in trust for the American people by the federal government and managed by the Bureau of Land Management (BLM), the United States National Park Service, the Bureau of Reclamation, or the Fish and Wildlife Service under the Department of the Interior, or by the United States Forest Service under the Department of Agriculture. Other federal agencies that manage public lands include the National Oceanic and Atmospheric Administration and the United States Department of Defense, which includes the U. S. Army Corps of Engineers. In general, Congress must legislate the creation or acquisition of new public lands, such as national parks; however, under the 1906 Antiquities Act, also known as the National Monuments Act, the President may designate new national monuments without congressional authorization if the monument is on federally owned land. Each western state also received federal "public land" as trust lands designated for specific beneficiaries, which the States are to manage as a condition to acceptance into the union. Those trust lands cannot any longer be considered public lands as allowing any benefits to the "public" would be in breach of loyalty to the specific beneficiaries. The trust lands (two sections, or about per township) are usually managed extractively (grazing or mining), to provide revenue for public schools. All states have some lands under state management, such as state parks, state wildlife management areas, and state forests. Wilderness is a special designation for public lands which have been completely undeveloped. The concept of wilderness areas was legislatively defined by the 1964 Wilderness Act. Wilderness areas can be managed by any of the above Federal agencies, and some parks and refuges are almost entirely designated wilderness. A wilderness study area is a tract of land that has wilderness characteristics, and is managed as wilderness, but has not received a wilderness designation from Congress. Typically each parcel is governed by its own set of laws and rules that explain the purpose for which the land was acquired, and how the land may be used.

Тарих

Мемлекеттік жерлерді ресми түрде белгілеу және сақтау идеясы алғашқы ұлттық саябасыздардан бастау алады. Саябастарды мемлекеттік деп жариялағанмен, оларды сақтау бөлек мәселе болды. Теодор Рузвельт және оның табиғатты қорғау тобы – Бун мен Крокетт клубы мемлекеттік жерді қорғауға бағытталған заңдар мен ережелерді жасады. Рузвельт пен Бун мен Крокетт клубы Ұлттық қауіпсіздік жүйесі, USFS және АҚШ Ұлттық орман шаруашылығы жүйесін қоса, көптеген мемлекеттік жерлердің құрылуына ықпал етуді жалғастырды.

АҚШ-тың мемлекеттік жерлерінде демалу

Мемлекеттік және федералды басқарудағы көптеген қоғамдық жерлер демалысқа арналған. Демалыс мүмкіндіктері басқарушы мекемеге байланысты, BLM жерлерінің шектеусіз, дамылмаған кең ашық кеңістіктерінен бастап, жоғары дамыған және бақыланатын ұлттық және мемлекеттік парктерге дейін алуан түрлі. Жабайы табиғатты қорғау қоры мен мемлекеттік жануарлар дүниесін басқару аймақтары, негізінен олардың тіршілік ортасын жақсарту мақсатында басқарылады, көбінесе жануарларды қарау, жаяу серуендеу және аң аулау үшін ашық болады, бірақ көбею және ұя салу кезеңінде қорғау үшін немесе қыстауға дайындалып жатқан жануарларға стрессті азайту үшін жабылулар болуы мүмкін. Ұлттық ормандарда әдетте күтілген жолдар мен тас жолдар, жабайы және дамылмаған аймақтар, сондай-ақ пикниктер мен кемпингтерге арналған жабдықталған орындар бар.

АҚШ-тың мемлекеттік жерлерінде жайылым

Тарихи тұрғыдан АҚШ-тың батысында көптеген мемлекеттік жерлер ірі қара мал немесе қой жаюға жалға беріледі (көптеген Ұлттық саябақтар мал жаюға жабық). Бұл Ұлттық орман және BLM жерлерінің кең аумақтарын, сондай-ақ кейбір жабайы табиғат паналарындағы жерлерді қамтиды. Ұлттық саябақтар – ерекше жағдай. Бұл пайдалану 20-ғасырдың соңында экологиялық жағдайды зерттеген және бұл жат жануарлардың жергілікті өсімдіктер мен су алаптарына тигізетін әсеріне алаңдаған ғалымдардың назарына ілігіп, даулы мәселеге айналды.

АҚШ-тың мемлекеттік жерлерінде мұнай және газ бұрғылау және өндіру

АҚШ-та мұнай немесе минералдық өндіріс үшін жалға берілетін мемлекеттік жерлердің кең аумақтары бар. 2018 жылдан бастап құнды ресурстарды өндіру ықтималдығы жоғары жерлердің бағасы жылына гектарына 80 000 долларға дейін жетеді. Ал ресурстардың болуы немесе табысты пайдалану мүмкіндігі өте төмен жерлердің кең аумақтары 2018 жылдан бастап жылына гектарына 1,50 доллардан жалға берілуі мүмкін. Трамп әкімшілігі минералдық жалға беруді кеңейтті, нәтижесінде Вайоминг және Нью-Мексикодағы перспективті аймақтарда фрекингтің айтарлықтай өсуіне әкелді, бірақ табысты өндіріс перспективалары шектеулі көптеген жерлер спекулянттарға өте төмен бағамен жалға берілді.