Кіріспе

Рим сенаторы және генерал

Децимус Юний Брут Каллаик (немесе Галлаек немесе Каллаек; шамамен б.з.д. 180-113 жж.) - Публий Корнелий Сципион Насика Серапиомен бірге б.з.д. 138 жылға Рим Республикасының консулы болды. Ол Испанияда және Иллириядағы әскери қолбасшы және аристократ саясаткер болды. Ол Марк Юний Бруттың ұлы (б.з.д. 178 жылы консул) және Марк Юний Бруттың (б.з.д. 88 жылы претор) інісі. Оның Децимус Юний Брут (б.з.д. 77 жылы консул) есімді ұлы және Децимус Юний Брут Альбин есімді немересі болды. Децимус Юний Брут – аристократия мүдделерін қолдаған және плебей трибундарына (халықтың өкілдеріне) және кедейлердің мүддесін қорғап, оларға көмектесу үшін реформалар жасауды көздеген халықтықтарға қарсы болған саяси фракция – оптимиаттарға жатты. Консулдық қызметі кезінде ол және оның әріптесі П. Корнелий Сципион Насика плебей трибундарына қарсы шықты. Плебей трибуны Гай Куриат әскери қызметтен босатылатын он адамды таңдауға рұқсат бермегендері үшін екі консулды да түрмеге қамады. Екі консул сонымен қатар астық бағасының өсуіне байланысты трибуналардың шетелден астық сатып алу туралы ұсынысына да қарсы болды. Сципион Насика сөйлеген сөзімен алаңдаған халықты тыныштандырды.

Лузитания мен оңтүстік Галекиядағы науқандар

Аппиан (Децимус Юниус Брут Каллаикскийді Секстий Юний Брут деп қате атаған) Бруттың Рим провинциясы Испания Ультериорға (Бұдан әрі Испания, қазіргі оңтүстіктегі Андалусия) көптеген партизандық топтармен күресу үшін жіберілгенін жазды. Партизандық топтар Лузитанияға шабуыл жасады, ол Дурий (Дуру) және Таг өзендерінің арасында, Испания Ультериордың солтүстік-батысында орналасқан. Ол қазіргі Португалияның орталық және солтүстік бөліктерін, сондай-ақ қазіргі Испанияның батысындағы кейбір аумақтарды қамтыды. Брут бандиттерді Лете (Лимия) және Дурий өзендерінен Баэтис (Гуадалкивир) өзеніне дейінгі аралықта қуып жете алмады. Бұл Ғалакиядан, қазіргі Испанияның солтүстік-батысы мен Португалияның солтүстігіне дейін, Рим провинциясы болған Испания Ультериордың шетіне дейін созылып жатқан кең аумақ еді. Сондықтан Брут олардың қалаларына кек алу үшін, үйлерін қирату үшін және әскерін тонау үшін шабуыл жасап, өз жолында қалғанның бәрін жойды. Әйелдер ер адамдарымен бірге ерлікпен соғысты. Кейбір адамдар тауларға қашып кетті, олар кешірім сұрағанда, Брут олардың заттарын айыппұл ретінде алды. Б.з.д. 137 жылы Брут Дурий өзенінен өтіп, Галекияға кірді. Брут сонымен қатар қазіргі Португалия шекарасына жақын Галисиядағы көзінен басталып, Португалияның солтүстік жағалауында шығатын Лете өзеніне де жетті. Апиан өзінен бұрын бұл өзеннен өтуге ойлаған алғашқы римдік болғанын жазған. Брут сонымен қатар Нимисті (анықталмаған өзен, бірақ, мүмкін, Галисиядағы Миньо өзені, оның соңғы бөлігі бүгінгі Португалияның солтүстік шекарасының бір бөлігін құрайды) кесіп өтті. Ол қазіргі Португалиядағы Брагаға негізделген оңтүстік Галлекияның бракари тайпасына шабуыл жасады, өйткені олар оның жүкті пойызына шабуыл жасады. Жауынгер әйелдер тұтқындалғанда өздерін және балаларын өлтірді. Көптеген қалалар мойынсұнып, бірақ кейіннен бүлік шығарды. Солардың бірі - Талабрига. Брут қала тұрғындарына дезертирлерді, тұтқындарды, кепілдерді және олардың қаруларын тапсырып, қаладан кетуді бұйырды. Олар бұған бағынбай, оны қоршауға алып, қорқытып, аттарын, азық-түліктерін, ақшаларын тартып алып, қалаларын қайтарып берді. Ол өзінің жорығын аяқтағаннан кейін Брут Римге оралды. Брут Лузитанияға Таг өзенінің солтүстігінен көшіп келген болуы керек, өйткені Аппиан бұл өзеннен өту туралы ештеңе айтпаған. Сондықтан ол Португалияның орталық бөлігінен солтүстікке қарай өрлеп кетті. Ол Олиссипо қаласын (қазіргі Лиссабон) бекіністі қылды. Талабрига (Марнел, Агеда маңы) Дурий өзенінен өтуден бұрын алынғаны анық. Виссайум (Визеу) қаласына бекініс орнатылды. Жоғарыда айтылғандай, Лузитанияны жойғаннан кейін Брут Оңтүстік Галекияға да жетті. Қазіргі Póvoa de Varzim шетіндегі Cividade de Terroso, Португалияның солтүстік жағалауындағы Кастро мәдениетінің орталығындағы ірі қалалардың бірі болды, ол сауда мен мәдениетте Карфагеннің елеулі ықпалына ие болды. Археологиялық табылған жерлер Децимус Юний Брут заманына жататын толықтай жойылу мен өрттің айқын белгілерін көрсетеді. Қала қирағаннан кейін Римнің кейбір қағидаларын қолдана отырып қайта салынған. Децимус Юний Брут Лузитания мен Оңтүстік Галекияны тыныштады. Римдіктердің осы аймақтағы халықтар үстінен билігін қалай сақтағаны туралы ақпараттың жоқтығына байланысты түсініксіз. Олар, әсіресе, шығыста өмір сүрген келті-бериялықтар сияқты, Римнің одақтастары болуға мәжбүр болған. Кейін римдіктер мен лузитандықтар арасында да қақтығыстар болды. Лузитания мен Галлекия Рим империясына қосылды, кейін Август Рим провинциялары Испанияны қайта ұйымдастырды немесе 29-19 б.з.д. Кантабрий соғыстарынан кейін (Астурия мен Кантабрияда, Галлекияның солтүстігінде) жарым аралда римдіктерге қарсы соңғы көтерілісті басады. Лузитания жаңа провинция ретінде құрылды. Галлекия Испанияның орталық және оңтүстік бөлігін қамтитын Испания Тарраконенсис провинциясының құрамына енді, бұл Испания Цитериор провинциясын ауыстырған жаңа және үлкен провинция болды.

Ваккаиге қарсы соғысқа қатысу

137 жылы Децимус Юниус Брут та кельтиберлердің батысында және Лузитаниядан алыс емес жерде тұратын Ваккаи тайпасына қарсы жорыққа қатысты. Рим провинциясы Испания Citerior (Жакын Испания, Испанияның шығыс жағалауында, шамамен қазіргі Каталония мен Валенсияға сәйкес келеді) қолбасшылары Нумантин соғысында (б.з.д. 143–133 жж.) шайқасты, бұл Испания Citerior-дың батысында тұратын кельтиберлердің көтерілісі еді. Соғыс Нюмантия қаласының маңында өршиді, оны қоршау қиын болды және ол он жылға дейін қарсы тұрды. 137 жылы Рим сенаты сол жылы басқа консул Гай Хостилий Манцин жасаған бейбіт келісімді қабылдамағандықтан, соғысты жалғастыру үшін консул Маркус Эмилиус Лепид Порцинаны Испания Citerior-ға жіберді. Эмилиус Римнен нұсқау күтіп, әскерін бос қалдырмағысы келмеді, сонымен қатар ол даңқ пен олжаға құмар болды. Ол Ваккаи тайпасын кельтиберлерге көмектескендігі үшін жалған айыптап, соғысқа себеп іздеді. Ол елді шарпып, олардың басты қаласы Палантияны қоршап алды. Ол Испания Ulterior әскерінің қолбасшысы және өз інісі Брутты өзіне қосылуға көндірді. Сенаттың елшілері келіп, Эмилидің не үшін жаңа соғыс бастағанын сұрады. Олар оған Ваккаи тайпасына шабуылдауды тоқтатуды ескертті. Эмилиус оларды Римге қайтарып жіберіп, соғыстан бас тарту қауіпті екенін хабарлады. Қоршау ұзаққа созылды, осы уақыт ішінде римдіктер азық-түліксіз қалды, көптеген сарбаздар мен барлық мал өлді. Ақырында Эмилиус пен Брут өте тәртіпсіз түрде шегінуге мәжбүр болды. Палантин тайпасы олардың қанаттары мен артқы бөлігіне шабуылдап, көптеген сарбаздарды өлтірді. Рим бұл жаңалықты естіген соң Эмилиусты қайта шақырып алып, оны қолбасшылық лауазымынан және консулдығынан айырды, сондай-ақ айыппұл салды. Брут жазаланбаған көрінеді.

Отбасы

Каллаик Клодияға үйленді (бұрын ол Публий Лициний Красс Дивс Муцианға үйленген және одан үш баласы болған) және одан кем дегенде екі баласы болды: Децим Юний Брут есімді ұлы мен Юния есімді қызы, ол Гай Клавдий Марцеллдың анасы болды.

Басқа фактілер

Ежелгі Рим тарихшысы Ливий 138 жылы, Децимус Юний Брут пен оның консулдық әріптесі Публий Корнелий Насика әскерге шақыруды жүргізген кезде, "жауынгерлердің алдында үлгі ретінде қызмет еткен бір оқиға болды" деп жазды. Бір адам Испаниядағы әскерден дезертирлік жасағаны үшін айыпталды. Ол "бағыныштылыққа алынып, таяқпен сабалып, бір сестерцийге сатылды". 138 жылы б.з.д. Децимус Юний Брут Испанияның Ситериор аймағында "Валентия Эдетанорум" (қазіргі Валенсия) Рим колониясын құрды. "Валентия" деген сөздің мағынасы – батырлық, ол римдік сарбаздардың батырлығының құрметіне берілген. "Эдетанорум" бұл қаланың Эдетан тайпасының жерінде орналасқанын көрсетті. Ол ибериялық қаланың орнында салынған. Ливийдің айтуынша, Валентия Вириатус, лузитандық көшбасшының қол астында соғысқан сарбаздарға жер беру үшін құрылған. Б.з.д. 136 жылы Рим Сенаты Брутке триумф берді және оған Каллаик немесе Каллаек (Каллаеки/Галлаеки тайпаларына қарсы жеңімпаз) деген лақап ат қойды. Белгісіз күні ол Фламиний циркінің жанына Геркулес Каллаикқа арналған ғибадатхана салды. Бұл Каллаик соғыстан алған олжаның есебінен салған көптеген қоғамдық ғимараттардың бірі болды. Олардың барлығына трагикалық ақын Луций Аций жазуларымен жазылған. Ол осы ғибадатханада отырған Марстың алып мүсінін орнатты. Брут Луций Ацийдің қамқоршысы болды, ол Римнің соңғы патшасы Луций Тарквиний Супербустың тираниясы және Рим Республикасының негізін қалаушы (Каллаектың атасы) Луций Юний Бруттың оны қууы туралы трагедия жазды, оның құрметіне "Брут" деп атады. Б.з.д. 129 жылы Ливийдің мәліметінше, Брут консул Гай Семпроний Тудитанға көмектесті, ол "алғашқыда Иллириядағы Япид тайпасына қарсы сәтсіз күресті, бірақ жеңіліс Децимус Юний Бруттың қабілеттері арқасында жеңіспен толықтырылды". Алайда Аппианның сөзіне сүйенсек, "Семпроний Тудитан мен Тиберий Пандуза Альпі тауларында тұратын Япидтермен соғысып, оларды бағындырған секілді". Бұл Каллаик туралы соңғы тарихи жазба болды. Цицеронның айтуынша, Каллаик өлгендерге арнап құрбандық шашу (құдайға немесе рухқа немесе өлгендерді еске алу үшін сұйықтықты құю) салтын ақпан айының орнына желтоқсан айында өткізуге бейім болған. Плутарх осы ерекшеліктің бірнеше себебін қарастырды: 1) егер өлгендерді күннің соңында құрметтесе, жылдың соңында осы рәсімді жасау орынды; 2) егін егудің басында, жаңа өмірдің кезінде өлгендерді құрметтеуге болмас; 3) желтоқсан айы жер асты құдайы Сатурнға арналған; немесе 4) "Брут өлгендерге Сатурналия мерекесінің қуанышының алғашқы жемісін сыйлауды дұрыс деп санады". Плутарх сондай-ақ "осы айда өлгендерге ғана Брут құрбандық шалғандығы" туралы мәлімдеме дұрыс па екеніне күмән келтірді. "Себебі желтоқсан айында Ларенцияға құрбандық шалып, оның қабіріне құрбандық суы құйылады". Ларенция – Ларлармен байланысты мифтік әйел, ол ата-бабалардың рухтары, отбасы, үй, жол, теңіз жолдары, егіншілік, мал шаруашылығы, қалалар мен мемлекеттің қорғаушылары болған. Мастроцинкеге сәйкес, б.з.д. 122 жылы Каллаик Гай Семпроний Гракх бастаған қозғалысты басуға қатысты.