1138 жылғы Англия мен Шотландия арасындағы шайқас

1138 ж. Англия мен Шотландия арасындағы шайқас туралы мақала. Солтнальертон шайқасы, Англияның жеңісі, король Давид I, діни маңызы.

14 мин оқу

100%

Дереккөз: Battle of the Standard — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1138 жылы Англия мен Шотландия арасындағы шайқас, кейде Нортхеллертон шайқасы деп те аталатын Стандарт шайқасы, 1138 жылдың 22 тамызында Англияның Йоркшир округіндегі Нортхеллертон маңындағы Коутон Моурда өтті. Уильям Омаль басқаратын ағылшын әскері Шотландия королі Дэвид I басқарған шотланд әскерін жеңді. Англия королі Стивен оңтүстіктегі бүлікші барондармен күресіп, шағын күш жіберді (көбінесе жалдамалы әскерлер), бірақ ағылшын армиясы негізінен Йоркшир мен Солтүстік Мидлендстерден келген жергілікті жасақтар мен барондық отрядтардан құралды. Йорк архиепископы Турстан шотландтарға қарсы тұру – Құдайдың ісі деп уағыздай отырып, әскер жинауға көп күш жұмсады. Сондықтан ағылшын позициясының ортасында, арбаға орнатылған, қасиетті нан салынған пиксі бар және одан Йорк, Беверли және Рипон шіркеулерінің қасиетті тулары ілінген мачта орнатылды: осыдан шайқастың аты шықты. Бұл арбаға орнатылған стандарт – заманауи Италияда кең таралған стандарттың солтүстік үлгісі болды, онда ол карокчио деп аталды. Король Дэвид Англияға екі себеппен кірді:
Өзінің немересі Матильданың Англия тағына талап етуін қолдау үшін (Стивеннің тағы бір немересіне қарсы).
Өзінің бұрынғы иеленулерін кеңейту үшін. Дэвидтің әскері Варк және Бамбург қамалдарын қоспағанда, Нортумберлендтің көп бөлігін басып алды. 22 тамызда шотландтар Тизден асып, Йоркке қарай жылжуда, ағылшын әскерін Нортхеллертоннан 3 шақырым (5 км) солтүстікке қарай ашық далада кездестірді; олар оған шабуыл жасау үшін төрт «қатарға» жиналды. Қарусыз сүңгі жиектердің қарулы адамдарға (соның ішінде аттан түскен салт аттыларға) қарсы алғашқы шабуылы, садақшылардың тиімді атысымен қолдау көрсетілгеніне қарамастан, сәтсіз аяқталды. Үш сағат ішінде шотланд әскері Дэвид пен оның ұлы Генридің айналасындағы шағын отрядтардан басқа ыдырады. Осы кезде Генри атты салт аттылармен шабуылға шықты; ол және Дэвид жақын серіктерімен салыстырмалы түрде жақсы тәртіпте бөлек шегінді. Шотландтар шайқаста да, қашуда да ауыр шығынға ұшырады. Ағылшындар шамалы ғана қуды, Дэвид Карлайлға қайтып, әскер жинады. Бір ай ішінде шотландтар Варк қамалын қоршауды жалғастыруға рұқсат беретін бітімге қол жеткізілді, ол ақырында құлады. Шайқаста жеңіліп қалғанына қарамастан, Дэвидке ол іздеген аумақтың көп бөлігі берілді (хроникалар бойынша, ол Тизден өтуден бұрын оған ұсынылған). Дэвид бұл жерлерді Анархия кезінде сақтап қалды, бірақ Дэвид қайтыс болғаннан кейін оның мұрагері, Шотландия королі Малкольм IV, Дэвидтің иеліктерін Англия королі Генрих II-ге беруге мәжбүр болды. Кейбір хроникалық жазбаларда Нормандардың даңқты істері туралы соғыстан бұрын ойлап табылған сөздер кездеседі, олар кейде нормандардың өзіне деген жоғары пікірін көрсететін маңызды дәлел ретінде келтіріледі.

1138 battle between England and Scotland

The Battle of the Standard, sometimes called the Battle of Northallerton, took place on 22 August 1138 on Cowton Moor near Northallerton in Yorkshire, England. English forces under William of Aumale repelled a Scottish army led by King David I of Scotland. King Stephen of England, fighting rebel barons in the south, had sent a small force (largely mercenaries), but the English army was mainly local militia and baronial retinues from Yorkshire and the north Midlands. Archbishop Thurstan of York had exerted himself greatly to raise the army, preaching that to withstand the Scots was to do God's work. The centre of the English position was therefore marked by a mast (mounted upon a cart) bearing a pyx carrying the consecrated host and from which were flown the consecrated banners of the minsters of York, Beverley and Ripon: hence the name of the battle. This cart mounted standard was a very northerly example of a type of standard common in contemporary Italy, where it was known as a carroccio. King David had entered England for two declared reasons:
To support his niece Matilda's claim to the English throne against that of King Stephen (married to another niece)
To enlarge his kingdom beyond his previous gains. David's forces had already taken much of Northumberland apart from castles at Wark and Bamburgh. Advancing beyond the Tees towards York, early on 22 August the Scots found the English army drawn up on open fields 2 mile (3 km) north of Northallerton; they formed up in four 'lines' to attack it. The first attack, by unarmoured spearmen against armoured men (including dismounted knights) supported by telling fire from archers, failed. Within three hours, the Scots army disintegrated, apart from small bodies of knights and men at arms around David and his son Henry. At this point, Henry led a spirited attack with mounted knights; he and David then withdrew separately with their immediate companions in relatively good order. Heavy Scots losses are claimed, in battle and in flight. The English did not pursue far; David fell back to Carlisle and reassembled an army. Within a month, a truce was negotiated which left the Scots free to continue the siege of Wark castle, which eventually fell. Despite losing the battle, David was subsequently given most of the territorial concessions he had been seeking (which the chronicles say he had been offered before he crossed the Tees). David held these throughout the Anarchy, but on the death of David, his successor Malcolm IV of Scotland was soon forced to surrender David's gains to Henry II of England. Some chronicle accounts of the battle include an invented pre battle speech on the glorious deeds of the Normans, occasionally quoted as good contemporary evidence of the high opinion the Normans held of themselves.

Өмірбаян

Дәуіт шотландтық таққа көбінесе Англияның Генрих I-нің қолдауы арқасында ие болды және Шотландияны Генрихтің Англиясына ұқсатуға тырысты. Ол Шотландияның өзі бақылаған аймақтарында бейбіт өзгерістер жасады, ал өз билігін қайта орнату үшін жартылай тәуелсіз аймақтық билеушілерге қарсы әскери науқандар жүргізді. Әкімшілік, соғыс және қайта бағындырылған жерлерді басқаруда ол англо-нормандық жерлердің таланттары мен ресурстарын пайдаланды. 1135 жылы Генрих I-нің қайтысы Англияны әлсіретіп, Дәуіттің өз халқына көбірек сүйенуіне және Солтүстік Англияның маңызды бөліктерін бағындыруды ойлауына мүмкіндік берді. Генрих I мұрасын қызы Матильдаға қалдыруды қалаған және 1127 жылы өзінің саяхатшыларын Матильданың мұрагерлігін қолдауға ант беруге мәжбүрледі (Дәуіт осылай істеген алғашқы лаик болды). Көптеген ағылшын және нормандық магнаттар мен барондар Матильдаға қарсы болды, себебі ол Анжу графы Джеффри V-ке үйленген еді. Генрих қайтыс болғаннан кейін, оның інісі Стефан, Блуа графы Теобальд, таққа отырды. 22 желтоқсанда Стефан тағына отырғанда, Дәуіт соғысқа шықты. Солтүстік Англияда екі айдан кейін, Камберлендті Дәуітке беру туралы бейбіт келісімге қол қойылды. Сонымен қатар, Дәуіттің ұлы Генрих Хантингдон графы атанды, ал Дәуіт Матильдаға адалдық серт бергендіктен, Стефанға адалдық ант беруден бас тартты.

Дәуіт Нортумберлендке басып кіреді

Дәуіт ең алдымен Твид шекарасындағы ағылшын қамалдарына қарсы шабуыл жасады. Норхэм қамалы Дурхэм епископына тиесілі болды және оның гарнизоны жеткіліксіз болғандықтан, ол тез түсті. Твидтегі Уорк қамалын жылдам басып алуға сәтті болмаған Дәуіт, оны қоршау үшін күштерді бөліп жіберіп, Нортумберлендке тереңірек енді, тонау мен өртеуден сақтау үшін елді мекендер мен діни орындардан үлескерлік талап етті.

Шотландтардың құл шабуылы мен англо-нормандықтар үрейленуі

1138 жылдың басында Англияға басып кірген әскердің әрекеттері ағылшын жылнамашыларын дүрліктірді. Ричард Хексемдік, бірақ шотланд әскерінің бір бөлігі, әйелдер мен балаларды құл ретінде жүйелі түрде алып кету арқылы, қалыпты нормандық "қиратудан" (harrying) асып кетті. Тайнның арғы жағындағы жерлерде не істегендерін естеріңде сақтаңдар, егер шотландтар жеңсе, одан да жақсырақ күтім күтпеңдер. Мен соққыны, қарақшылықты, жаудың адамдық деңгейде қолданған өрттерді айтпаймын. Мен ешбір ертегіде естімеген, тарихта жазылмаған ең қатыгез тирандардың істерін айтқым келер еді. Мен оларды айтар едім, егер сөздер мұндай қорқынышқа қарсы жеткіліксіз болмаса, немесе тыңдаушы қашпаса. Олар жасқа, дәрежеге, жынысқа қарамастан барлығын қамтыды. Жоғары тұрғандар, ұлдар да, қыздар да тұтқынға алынды.

Заманауи Британияда бұл пайдалы табыс көзі ретінде қарастырылды, мал ұрлау сияқты (және одан да жаман емес). Сонда (қорқынышты айту керек), олар асыл әйелдерді, таза қыздарды және басқа да әйелдерді көптеген олжа сияқты алып кетті. Бұл әйелдер жалаңаш, тізгінталған, біріктірілген, қамшылармен, баулармен соғылып, найзаларымен және басқа қаруларымен қуып жетеліп, қиналып-қиналып жүрді. Мұндай оқиғалар басқа соғыстарда да болған, бірақ бұл жолы одан да көп болды. Стивен оңтүстікке қайтып келді. Ол сондай-ақ Коплендтегі жаңадан салынған Кальдер аббаттығын қиратты. Мақсаттарды таңдаудың нақты стратегиялық мағынасы жоқ; Вильгельмнің кейіннен Крейвендегі Скиптон құрметіне де, бұрын оның қайын атасы Вильгельм де Месчинге тиесілі болған және Вильгельм де Месчиннің ұлы Ранулф Месчиннің өлімінен кейін оған берілуі керек болған Копленд иелігіне де ие болғаны маңызды болуы мүмкін.

Бейбітшілікке деген үміт бұзылады; Давид Йоркширге кіреді

Шілде айының соңында Дэвид Тайн өзенінен өтіп, "Сент Кэтберт жеріне" (Дурхэм епискобының иеліктеріне) жетті. Оның қасында патшалығының көптеген аймақтарынан келген жасақтар болды, олардың саны 26 000 адамнан асты (бірақ көптеген дереккөздер бұл санды қате деп санайды, олардың пікірінше 16 000-ға жуық болған). Евстасий Фиц Джон Дэвидтің жағына шығып, Нортумберлендтегі Альнуик қамалын оған тапсырды. Йорк қаласының солтүстік-шығысындағы Малтон қамалының гарнизоны Дэвидке (немесе Матильдаға) қолдау көрсету үшін айналағы аймақтарға шабуыл жасауды бастады. Йоркте жағдайдың нашарлауын талқылау үшін жиналғандар: Йорк архиепископы Турстан (кейін көрінетіндей, бұл қиын жағдайда көп күш жұмсады), Уильям д’Омаль, Вальтер де Гант, Роберт де Брус, Роджер де Моубрей, Вальтер Эспек, Ильберт де Лэйси, Уильям де Перси, Ричард де Курси, Уильям Фоссард, Роберт де Стутвиль. Бір-біріне сенімсіздік, сатқындық күдігі, соғыс басшысының жоқтығы (өйткені олардың егеменді патшасы Стивен Англияның оңтүстігінде де қиындыққа тап болғандықтан, оларға қосыла алмады) және үлкен күшпен кездесуден қорқу олардың арасында шешім қабылдауды қиындатты. Олар күштерін жинап, Йоркке қайтуға келісті, онда Ноттингхэмширден Уильям Пейверел және Джеффри Халсалин, ал Дербиширден Роберт де Феррерс бастаған қосымша күштер келді. Олар Тирскке жетті, содан Роберт де Брус пен Бернард де Балиолды (жақында король Стивен жіберген бірнеше салдатымен бірге келген) Дэвидке елшілікке жіберді, оның әскері қазір Тиз өзені мен Солтүстік Йоркширге жақындап қалған еді. Бастапқыда қандай сөздер айтылса да, ақырында олар бір-бірімен қатты сөйлесіп қалды. Дэвидті кері шегінуге көндіре алмаған елшілер Тирскке қайтып оралды, ал де Брус ашуланып, Дэвидке адалдығын қайтарып алды. Дэвидтің әскері Тиз өзенінен өтіп, оңтүстікке қарай жылжыды. Англия әскері солтүстікке қарай жылжып, Нортэллертонның солтүстігінде қорғаныс позициясын алды.

By late July David had crossed the river Tyne and was in "St Cuthbert's land" (the lands of the Bishop of Durham). With him were contingents from most of the separate regions of his kingdom, amounting to more than 26,000 men (many sources say this is wrong, that it was more like 16,000). Eustace fitz John had declared for David and handed over to him Alnwick Castle in Northumberland. The garrison of Eustace's castle at Malton to the North East of York began to raid surrounding areas in support of David (or Matilda). gathered in York to discuss the worsening crisis:<blockquote>Archbishop Thurstan of York (who, as will presently appear, greatly exerted himself in this emergency), William of Aumale, Walter de Gant, Robert de Brus, Roger de Mowbray, Walter Espec, Ilbert de Lacy, William de Percy, Richard de Courcy, William Fossard, Robert de Stuteville
Much irresolution was caused by distrust of each other, arising from suspicions of treachery, by the absence of a chief and leader of the war (for their sovereign, king Stephen, encompassed by equal difficulties in the south of England, was just then unable to join them), and by their dread of encountering, with an inadequate force, so great a host they agreed to gather their forces and return to York, where they were joined by reinforcements from Nottinghamshire under William Peverel and Geoffrey Halsalin, and from Derbyshire led by Robert de Ferrers. They advanced to Thirsk, from where they sent Robert de Brus and Bernard de Balliol (recently arrived with a few mercenaries sent by King Stephen) on an embassy to David, whose army was now approaching the River Tees and North Yorkshire. Whatever was initially said, it ended in hard words being exchanged. Having failed to persuade David to withdraw, the emissaries returned to Thirsk, with de Brus angrily withdrawing his homage to David. David's forces crossed the Tees and moved south. The English forces moved northwards and took up a defensive position to the north of Northallerton.

Жауынгерлік алаң және ағылшындық тәртіп

Тез өзенінен оңтүстікке қарай жылжумен Дәуіттің әскерінің сол жағында Солтүстік Йоркширдің мордваларының жоғары жатқан жері, ал оң жағында Суэл өзені орналасқан болар еді. Нортэллертонға жақындағанда, төбелер мен өзен арасындағы қашықтық шамамен 8 миль (13 км) шамасында, оның көп бөлігі жазық және (сол кезде) суы аз болған. Сондықтан, Тизден (Ұлы Солтүстік жолы) Нортэллертонға дейінгі жол солтүстік-оңтүстік бағытта созылған, сәл жоғары жердің қырқасымен қалаға жақындайды. Қырқа бойындағы көтерілістер мен төмендеулер көру қабілетін бұзады, бірақ "көтерілістер" қырқаның екі жағындағы жазық жерлермен салыстырғанда ғана төбелер болып есептеледі. Ағылшын әскері осы қырқаға Нортэллертоннан солтүстікке қарай 3 км жерде, қарулы әскерлермен және көптеген атты әскерлермен (аттарынан түсіп, аттарын артқа жіберген) орналасты, ал оларды жебе атушылар мен жергілікті жасақтан шақырылған, жабдығы жеңіл әскерлер қолдады. Барондар қалған атты әскерлермен бірге байрақ төңірегіндегі саптың ортасында тұрды. Шайқастың алдында пикттер [яғни галвегиялықтар] болды; ортасында патша өз атты әскерлерімен және ағылшындармен болды; ал қалған варвар әскері олардың айналасын шумен қамтыды. Патша және оның көптеген ізбасарлары жаяу жүрді, ал аттары қашықтықта сақталды". Риволькстік Айред шотландтардың төрт "қатарға" орналасқандығын айтады. Кейінгі дереккөздерде [Шотландияның оңтүстік-батысындағы Галлоуэйден келген] галвегиялықтар "шапшаң, киімсіз, көп шашы қырқылған (бас шаштарын қырқып алғандар ма?) адамдар ретінде сипатталған, сол жақтағы қарулы жауынгерлерге қарсы пышақтармен қаруланған, найза тастау және алыстан басқаруда шеберлік танытқан, шайқасқа кіргенде ұзын найзаларын байрақ ретінде көтеріп, бірінші қатарда тұрды". "Екінші қатарды патшаның ұлы, ханзада Генрих үлкен біліммен ұйымдастырды; өзімен бірге атты әскерлер мен садақшыларды қоса, кумбрийліктер мен тевиотдалес тұрғындарының қатарын толықтырды. Лотиандықтар үшінші қатарды құрады, ал олармен бірге арал тұрғындары мен Лорннан келгендер [Оңтүстік-Батыс Таулы аймағында] болды. Патша өз қатарында шотландтар мен моравиялықтарды [Шығыс Шотландиядағы Морейден келген адамдар] сақтап, сондай-ақ бірнеше ағылшын және француз рыцарьларын өзінің күзетшілері етіп тағайындады". Генрих Ханттингдонның шайқас туралы баяндамасы лотиандықтардың 'ұзын найзаларымен' бірінші қатарда болғандығын көрсетеді; алайда, қабылданған пікір бойынша, ұзын найзалар галвегиялықтарға тиесілі болған.

Moving south from the Tees David's army would have had the high ground of the North Yorkshire Moors on its left, and the River Swale on its right. Nearing Northallerton, the distance between hills and river is about 8 mile (13 km), much of it low lying and (then) poorly drained. The road to Northallerton from the Tees (the Great North Road) therefore approaches the town along a ridge of slightly higher ground running north–south. Minor ups and downs break the line of sight along the ridge, but the 'ups' are hills only in relation to the low ground on either side of the ridge. The English army deployed across this ridge about 2 mile (3 km) north of Northallerton in a single solid formation with the armoured men and most of the knights (who had dismounted, and sent their horses to the rear) to the front supported by the archers and the more lightly equipped men of the local levies. The barons stood with the remaining dismounted knights at the centre of the line around the standard. In front of the battle were the Picts [ie the Galwegians]; in the centre, the king with his knights and English; the rest of the barbarian host poured roaring around them. The king and almost all his followers were on foot, their horses being kept at a distance." Ailred of Rievaulx gives the eventual deployment of the Scots as being in four 'lines'. The Galwegians [from Galloway in south west Scotland]described by a later chronicler as "men agile, unclothed, remarkable for much baldness [shaven heads? ]; arming their left side with knives formidable to any armed men, having a hand most skillful at throwing spears and directing them from a distance; raising their long lance as a standard when they advance into battle"were in the first line. "The second line the King's son Prince Henry arranged with great wisdom; with himself the knights and archers, adding to their number the Cumbrians and Teviotdalesmen The men of Lothian formed the third rank, with the islanders and the men of Lorne [in the South West Highlands]. The King kept in his own line the Scots and Moravians [men from Moray in North East Scotland]; several also of the English and French knights he appointed as his bodyguard." Henry of Huntingdon's account of the battle would imply that the men of Lothian with their 'long spears' were in the first line; however, the generally accepted view is that the long spears were those of the Galwegians.

Шотландтар таласады

Айлред (бұл әдеби тәсіл болуы мүмкін) бұл шайқас реті соңғы сәтте шешілгенін айтады; Давид бастапқыда өз рыцарьларымен және қарулы жаяу әскерімен шабуыл жасауды жоспарлаған, бірақ Галвегиялықтар олардың шабуыл жасау құрметіне ие болуын талап етіп, қатты наразылық білдірді, себебі олар Клитереодегі шайқаста өз шабуылдарының күшінің қарулы нормандықтарды жеңуге жеткілікті екенін көрсеткен еді. Дегенмен, Давид өз нормандықтарының қарсы пікіріне көбірек құлақ қойды: егер Галвегиялықтар жеңіліске ұшыраса, армияның қалған бөлігінің рухы құлдырайды. Галвегиялықтар наразылықтарын жалғастырды, ал пікірталасқа Дәуіттің жергілікті "ірі феодалдарының" бірі – мормердің сұрағы да көмектеспеді. Ол Давидтің неліктен "шет елдіктерге" құлақ естіп отырғанын сұрады, осы күні қару-жарақ кигендердің ешқайсысы қарусыз мормерден басымдық таба алмайтынын айтты. Ал ұлы рыцарь Аланның төмен туған ұлы, әскери істе білімімен көзге түскен Алан де Перси бұл сөздерге ашуланып, графқа бұрылып: "Сен үлкен сөз айттың, бірақ бүгін өмірің үшін оны растай алмайсың" деді. Патша екеуін де тыйып, осы жанжалдан кенеттен дүрлік шығуы мүмкін екенін ескеріп, Галвегиялықтардың қалауынша іс істеді.

Патша кері шегінеді; ханзада Генрих шабуыл жасайды

Дәуіт тұрып, шайқасқысы келді, бірақ достары оны атқа мінгізіп, шегінуге мәжбүр етті. Айлред жай ғана ағылшындардың алға жылғанын айтады; Хантингдондық Генрих Дәуіттің "қатарының" біртіндеп кемуін айтады. Принц Генрих шотланд әскерінің жаяу әскері шайқастан шыққан кезде немесе содан кейін атты әскерді алып, англо-нормандықтардың позициясына шабуыл жасады. Айлредтің айтуынша, Генрих сәтті түрде атты әскерді бұзып, англо-нормандық позициясының артындағы ат ұстаушыларға шабуыл жасады; "қарусыз адамдар" (яғни, қарусыз әскерлер) шашырап кетті және тек шотланд королінің қаза болғаны туралы хабар арқылы қайта жиналды. Принц Генрихке қолдау көрсетілмегендіктен және әскердің қалған бөлігі көбінесе үлкен тәртіпсіздікпен шегініп жатқандықтан, ол өзінің шотландтық екенін көрсететін туларын жасырып, оны қуып жететін ағылшындарға қосылып, Дәуітке қарай шегінді. Генрих Хантингдон қарулы әскерлерді шайқауға Генрихтің қабілетсіздігін баса көрсетуге тырысады; шабуыл тағы да қашқанмен аяқталады:

«Келесіде, король әскері біріншіде бірінен, кейінде топтап, король тұрып, соңында дерлік жалғыз қалды. Корольдің достары осыны көріп, оны атқа мінгізіп, қашуға мәжбүр етті; бірақ оның батыл ұлы Генрих, өзінің әскері жасап жатқанды ескермей, тек даңқ пен ерлікке толы болғандықтан, қалғандары қашқанда, қарсыластың қатарына ең батыл шабуыл жасады және керемет күшімен оны сілкінді. Оның әскері жалғыз атты әскерден тұрды және корольдің үйінің бір бөлігін құрайтын ағылшындар мен нормандықтардан құралды. Алайда, оның атты әскері қарулы және тығыз қатарға тұрған жаяу әскерге қарсы ұзаққа созылған шабуылдар жасауға шамасы келмеді; олар лақтылары сынған және аттары жараланғандықтан, қашуға мәжбүр болды». Яғни, таңнан таң ортасына дейін. Солтүстік Англияда тамыздың соңында күннің шығуы шамамен сағат 6-да болады, сондықтан шайқас 3,5 сағаттан аспады; сағат 9-дан кейін шотланд әскерінің барлық бөлімдері шегініп немесе қашып кетті. Ағылшындардың жалпы шығындары туралы мәлімет жоқ, бірақ олар аз болды; қатысқан рыцарьлардың тек біреуі ғана қаза тапты. Шотландтықтардың шайқастағы шығындарын қалған 10 сағат бойы қашқан кездегі шығындардан бөліп қарау мүмкін емес. Жылнамашылар қашқындардың барлық бағытта шашырап кетуі, өзенді қайықсыз кесіп өтуге тырысып суға батуы, егістіктер мен орманнан табылғаны және өлтірілуі, сондай-ақ әртүрлі жасақтар арасындағы шайқастар туралы әртүрлі айтады. Ричард Хексем Шотландиядан келген әскердің он мыңнан астамы тірі қалғандардың қатарынан жоғалып кеткенін айтады. Кейінгі жылнамашылар бұған сүйеніп, 10–12 мың шотландты өлтірді деп мәлімдеді. Джон Вурчестер шотланд рыцарьларының тағдыры туралы толыққанды мәлімет береді.

Бірақ [Дәуіттің] әскерінен он мыңға жуығы түрлі жерлерде қаза тапты, ал оның таңдаулы әскерлерінің елудейі тұтқынға алынды. Бірақ корольдің ұлы бір рыцарьмен ғана Карлайлға жаяу келді, ал әкесі орман мен жолдар арқылы Роксбургке қашып құтылды. Дәуіттің екі жүз жасақшысы болған, олардың тек он тоғызы ғана соғыс қаруларын алып қайтып келді, өйткені әрқайсысы қарсыластарына жақсы жабдықтарының барлығын олжа ретінде қалдырды. Осылайша, оның әскерінен көптеген олжалар алынды: аттар, қару-жарақ, киім-кешек және тағы да басқа көптеген заттар.

Акцияның аяқталуы

Дәуіт Карлайлда әскерін қайта жинады; Йоркшир ақсүйектері оған қарсы солтүстікке аттанбады, ал олардың жергілікті жасақтары жеңіске қуанып үйлеріне тарады. Осылайша, әскери тұрғыдан алғанда, шайқас "жайқы жеріліс" болғанымен, ол Дәуіттің бұрынғы табыстарын жойған жоқ. Дәуіттің әлі де қарулы күйдегі жалғыз әскері болды және ол Камберленд пен Нортумберлендте билігін нығайтуға кірісті. 26 қыркүйекте Остия епископы, кардинал Альберик Карлайлға келді, онда Дәуіт өзінің мемлекетінің ақсүйектерін, аббаттарын және епископтарын шақырған еді. Альберик Глазго епископының Йорк архиепископына бағынуы туралы ұзаққа созылған дауды шешу үшін Папаның өкілі ретінде келген еді. Алайда, Альберик сонымен қатар, басқа да мәселелерді көтерді: ол Дәуітті Мартинмасқа (11 қарашаға) дейін қосымша шабуылдар жасаудан бас тартуға көндірді, сонымен қатар Варкты қоршауды жалғастырып, оны қарсылықсыз бағындыруға тырысты, ал «пиктілерге» (де сонымен, Мартинмасқа дейін) тұтқындарды Карлайлға қайтаруға және оларды сол жерде босатуға бұйрық берді. Мартинмас күні Варк гарнизоны, қамал иесі (Вальтер Эспек) Риволькс аббаты арқылы жеткізген бұйрық бойынша тапсырды. Гарнизон өздерінің жылқыларының тек екісін ғана қалдырған еді; король Дәуіт оларды қайтадан атқа мінгізіп, қару-жарақтарымен бірге кетуге рұхсат берді.

Тағы бір бейбіт келісім

Дәуіт пен Стивен арасындағы келіссөздер қыс айларында жалғасты, ал 9 сәуірде Дәуіттің ұлы Генрих пен Стивеннің әйелі Булоньдық Матильда Даремде кездесіп, келісімге келді. Генрихке Нортумберленд графтығы берілді және Хантингдон графтығы мен Донкастер иелігі қайтадан иелігіне қосылды; Дәуіттің өзіне Карлайл мен Камберлендті сақтауға рұқсат берілді. Бірақ Стивен стратегиялық маңызы бар Бамбург және Ньюкасл қамалдарына иелік етуді жалғастырды, ал ханзада Генрих өзінің ағылшын жерлері үшін Стивенге құрмет көрсетуге міндеттенді, ал Дәуіт Стивенге әрдайым адал болады деп уәде берді. Стивен Генрихке құрмет көрсету үшін, Генрихтің иелігіндегі жерлерді иеленгендерді босатты, бірақ олардың Стивенге деген адалдығын сақтап қалды.

Шотландияның басқаруындағы Солтүстік Англия

Бұл келісімге шамамен 20 жыл бойы осы ретте сақталды, және екі тарапқа да тиімді болған сияқты көрінеді. Дәуіт Солтүстік Англияның ресурстарын пайдалана алды (мысалы, солтүстік Пеннин тауларындағы қорғасын кендерінен күміс алды, ол өз монеталарын соғуға мүмкіндік берді). Солтүстік Англия Стефан мен Матильданың тараптары арасындағы азаматтық соғысқа қатыспады, бірақ оңтүстікте жерлері бар дәулеттілер тартылды. Олардың арасында Дәуіт те болды, ол Стефанға берген уәдесіне қарамастан Матильданың адал жақтасы болды, бірақ ол шотланд әскерімен оңтүстікке аттанбады. Дәуіттің жаңа оңтүстік шекарасы 1149 жылы бекітілді, сол кезде Матильданың ұлы Генрих Карлайлда Дәуіттен рыцарь атағын алды, ол бұрын Англия патшасы болған жағдайда, [Дәуітке] Ньюкасл мен Нортумбрияның барлық аймақтарын беретініне және оған, сондай-ақ оның ұрпақтарына Твид өзенінен Тайн өзеніне дейінгі барлық жерді бейбіт түрде иеленуге рұқсат ететініне ант берді.

Статус-кво қалпына келтірілді

Алайда, ханзада Генрих 1152 жылы, патша Дәуіт 1153 жылы, ал патша Стивен 1154 жылы қайтыс болды. Бұл Шотландия тағына 14 жасар Малкольм IV-ті отырғызды, енді ол Англияның жас Генрих II-сіне қарсы тұрды, оның қол астында азамат соғысынан құтылған Англияның ғана емес, сонымен қатар Батыс Францияның көп бөлігінің күштері болды. 1157 жылы Малкольм Честерге Генрихке бейлеуге барды, ол: «Англия патшасы өзінің патшалығының осыншалық үлкен бөлігінен айырылуға құқықсыз және оны шыдамсыздықпен жоғалта алмайды» деді.

Малкольм осы мәселеде Англия патшасының күш-қуатымен әділеттіліктен басым екенін ойластырып, оған барлық аумақтарды толығымен қайтарды және одан ежелгі құқығымен оған тиесілі болған Ханттингдон графтығын алды. Осылайша Англия біраз уақыт бойы барлық шекараларында тыныштық пен қауіпсіздікті сезінді. Патшалық билігі сол кезге дейін Англияны билеген барлық патшалардан кеңірек болды, яғни Шотландияның ең шеткі шекараларынан Пиреней тауларына дейін.

Ұрыстың мәні

Дәуіт соғыс мақсаттарына жетуден қалыспады. Қазір бізге белгілі болғандай, Англиядағы алабұдыраңдыққа қарамастан, осы мақсаттарға қол жеткізу Дәуіттің барлық табыстарын Генрих II шотланд монархына қабылдамауға шарасы жоқ ұсыныс жасағанда қайтаруға кедергі болмады. Егер Дәуіттің жарияланбаған басқа да мақсаттары мен құлшыныстары болмаса, ал Standard шайқасындағы жеңіліс оларды іске асыруға тосқауыл қойса, онда бұл шайқастың ұзақ мерзімді маңызы болмады.

Тарихи көркем әдебиетте

Уолтер Скотттың "Иванхо" (1820) романында Сэдрик Саксон бұл шайқасты "батырлардың басына жүздеген тулар иілген, қан су секілді аққан, қашып кетуден гөрі өлім артық" деп сипаттайды. Джордж Шипвей 1969 жылы жарық көрген "Анархиядағы рыцарь" романында Стандарт шайқасы туралы ойдан шығарылған оқиғаны баяндайды. Найджел Трантер "Аралдардың мырзасы" романында өзінің батыры Сомерледті шотландтардың шабуылының алғы шебіне қояды.