Француз шығыстанушысы Франсуа Пети де ла Круа: өмір және еңбектері
François Pétis de la Croix
Француз шығыстанушысы Франсуа Пети де ла Круа (1653-1713) өмірі мен қызметі. Араб, парсы, түрік тілдерін білген, дипломат және Collège de France профессоры.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз шығыстанушысы (1653–1713)
French orientalist (1653–1713)
Франсуа Петис де ла Круа (1653–1713) – француз шығыстанушысы. Де ла Круа Парижде, француз королі сарайының араб тіліндегі аудармашысы және жазушысы, сондай-ақ Франсуа Петис де ла Круаның (1622–1695) ұлы болып дүниеге келді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін ол осы лауазымды мұрагерлікке алды, кейіннен оны өзінің ұлы Александр Луи Мариге тапсырды, ол да белгілі шығыстанушы болды. Де ла Круа жас кезінде Жан Батист Колбер тарапынан Таяу Шығысқа жіберілді; он жыл бойы Сирия, Парсы және Түркияда араб, парсы және түрік тілдерін үйреніп, болашақ еңбектерінде пайдаланатын материалдарды жинады.
François Pétis de la Croix (1653–1713) was a French orientalist. De la Croix was born in Paris, the son of the Arabic interpreter of the French court and author, also named François Pétis de la Croix (1622–1695) and inherited this office at his father's death, afterwards transmitting it to his own son, Alexandre Louis Marie, who also became a notable orientalist. At an early age, de la Croix was sent by Jean Baptiste Colbert to the Middle East; during the ten years he spent in Syria, Persia and Turkey he learned Arabic, Persian and Turkish and collected materials which he would use in future writings.
Кейінгі өмірі
Ол Мароккодағы француз елшісінің хатшысы қызметін қысқа мерзімге атқарды және Алжирге қарсы жіберілген француз әскерлеріне аудармашы болды, бейбітшілік шартының қанағаттанарлық түрде шешілуіне үлес қосты, ол түрік тілінде осы шартты жазып, 1684 жылы бекітті. 1685 жылы Тунис және Триполимен, ал 1687 жылы Мароккомен келіссөздер жүргізді. 1692 жылы ол Франция Колледжіндегі араб тілі кафедрасына тағайындалып, өмірінің соңына дейін, 1713 жылға дейін қызмет етті.
He served briefly as secretary to the French ambassador in Morocco, and was interpreter to the French forces sent against Algiers, contributing to the satisfactory settlement of the treaty of peace, which was drawn up by him in Turkish and ratified in 1684. He conducted the negotiations with Tunis and Tripoli in 1685, and those with Morocco in 1687; and in 1692 he was ultimately rewarded with an appointment to the Arabic chair in the Collège de France, which he held until his death in 1713.
Шығармалары
Ол Contes Turcs (Париж, 1707) атты кітап, Армения сөздігі және Эфиопия туралы есеп жариялады. Сондай-ақ, ол "Мың бір түн" үлгісіндегі "Мың бір күн" ертегілер жинағын жазды. Ол 1710 және 1712 жылдар аралығында бес томдық болып жарық көрді. Ол оны 1675 жылы Исфахандағы "Дервиш Моклас" немесе "Моклес" деген кісіден сатып алған "Хазар у ек руз" (هزار و یک روز, сөзбе-сөз) деп аталатын парсы жинағынан аударған деп есептеледі. Бірақ шындығында, бұл түрік тіліндегі "Ferec baʿd eş şidde" еңбегінің еркін бейімделуі болды. Кітаптың баспашысы Барбин Ален Рене Лесажға де ла Круаның аудармаларын сатуға ыңғайлы француз тіліне қайта өңдеуді тапсырды. Барбин Антуан Галландтың "Мың бір түн" (1709) жинағының сегізінші томына екі әңгіме қосты, бұл Галланды ашуландырып, ол келесі томдарды басқа баспагерлермен шығарды. "Мың бір күн" ертегілері Карло Гоццидің "Il re cervo" ("Аюдың патшасы") және "Turandot" сияқты басқа да туындыларға шабыт берді. Ол 1710 жылы әкесінің Шыңғыс хан туралы құрастырған мақаласын – "Ұлы Шыңғысханның тарихы, ежелгі моғолдар мен татарлардың бірінші императоры" – өңдеп, жариялады. Бұл мақала Пенелопа Аубиннің ағылшын тіліне аудармасымен 1722 жылы жарық көрді. Бұл еңбек американдық колонияларда Бенджамин Франклин тарапынан танымал болды және Томас Джефферсонның діни еркіндік туралы Виргиния заңына әсер еткен болуы мүмкін. Оның ең белгілі еңбегі – Шараф ад Дин Али Яздидің "Зафарнама" еңбегінің француз тіліне аудармасы, ол Петис де ла Круаның өлімінен кейін жарық көрді (4 том, Париж, 1722; ағылш. аудармасы Дж. Дарби, Лондон, 1723). Аударма, жалпы алғанда, жақсы бағаланғанымен, Петис де ла Круа Тимурдың өзін биографияның демеушісі деп қате көрсетті, ал шындығында кітап Тимурдың немересі Ибрагим Сұлтанның тапсырысымен жазылған.
He published Contes Turcs (Paris, 1707), an Armenian Dictionary, and an Account of Ethiopia. He also wrote The Thousand and One Days , a collection of fairy tales based on the model of One Thousand and One Nights. It was published in five volumes between 1710 and 1712. He supposedly translated it from a Persian compilation titled Hazar u yek ruz (هزار و یک روز, lit. (literally) ) which he acquired from one 'Dervish Mocles' or 'Moklas' in Isfahan in 1675. In fact, it was a very free adaptation of the Turkish Ferec baʿd eş şidde The book's publisher Barbin asked Alain René Lesage to rework de la Croix's translations into marketable French. Barbin also included two of the stories at the end of the eighth volume of Antoine Galland's Les mille et une nuits (1709), outraging Galland, who switched publishers for subsequent volumes. Stories from The Thousand and One Days inspired other works including Carlo Gozzi's Il re cervo (The King Stag) and Turandot. He edited and published in 1710 his father's authoritative biography of Genghis Khan, History of Genghizcan the Great, First Emperor of the Ancient Moguls and Tartars, translated into English by Penelope Aubin and published in 1722. This work was popularized in the American colonies by Benjamin Franklin and may have influenced Thomas Jefferson's Virginia Statute for Religious Freedom. His best known work is his French translation of Sharaf ad Din Ali Yazdi's Zafarnama, which was published after Pétis de la Croix's death (4 vols., Paris, 1722; Eng. trans. by J Darby, London, 1723). Although the translation is generally well regarded, Pétis de la Croix erroneously identified Timur himself as the biography's sponsor, when in fact the book was commissioned by Timur's grandson Ibrahim Sultan.