Кіріспе

Музыкалық термин және жанр

Музыкада монтаж (сөзбе-сөз "бірге жинау") немесе дыбыс коллажы ("бірге біріктіру") – жаңа дыбыс объектілері немесе композициялар, оның ішінде әндер, коллаж арқылы құрастырылатын техника, бұл Musique concrète деп те аталады. Бұл көбінесе семплинг (үлгі алу) арқылы жасалады, ал кейбір дыбыс коллаждары әртүрлі винил пластинкаларының бөліктерін біріктіру арқылы жасалады. Визуалды коллаж сияқты, дыбыс коллажы да, тіпті түпнұсқа бөліктері таныс немесе бір көзден алынған болса да, құрамдас бөліктерінен өзгеше әсер ете алады. Аудио коллаж – Джон Кейдж, Флюкс, постмодерн хип-хоп және постконцептуалдық цифрлық өнердің аудио өнерінің маңызды элементі болды.

Тарих

Дыбыс коллажының бастауы Бибердің «Баталия» (1673) бағдарламалық сонатасымен, Моцарттың «Дон Джованни» (1789) операсымен және Малер симфонияларының кейбір бөлімдерінде коллаж ретінде көрінеді. Бірақ толыққанды дамыған алғашқы коллаждар Чарльз Айвстің бірнеше шығармаларында табылады. Оның «Central Park in the Dark» (1906) шығармасы бірнеше ерекше мелодиялар мен цитаталарды үйлестіріп, қаладағы серуендеу сезімін тудырады. Алдыңғы дәстүрлі формалар мен тәсілдер – квадлибет, медли, потпури және центонизация – коллажбен салыстырғанда, құрамындағы элементтердің тегіс үйлесімділігімен ерекшеленеді. Ал коллажда гармония, тембр, текстура, метр, темп немесе басқа да қарама-қайшылықтар құраушы элементтердің жекелігін сақтап, гетерогенді жиынтық әсерін беру үшін маңызды. Дегенмен, осы техниканы нағыз коллажға айналдырған нәрсе – цитаталар мен байланыссыз мелодияларды қатар қою немесе олардың арасында жылдам ауысу. Электрондық музыка ретінде жасалған дыбыс коллажының алғашқы құжатталған мысалы – 1928 жылы кинорежиссер және медиа-суретші Уолтер Раттман жасаған «Wochenende» (ағылшын тілінде «Weekend») – сөздердің, музыканың және дыбыстардың коллажы. Кейін, 1948 жылы Пьер Шеффер дыбыс коллажының әдістерін пайдаланып, пойыздардың жазбаларынан құралған «Étude aux chemins de fer» атты алғашқы «musique concrète» шығармасын жасады. Шеффер осы шығарма үшін бірнеше винил пластинкасына пойыз дыбыстарын жаздырып, олардың кейбіреулерінде үнемі ойнауға мүмкіндік беретін циклдік ойықтар болды. Одан кейін ол студиясында бірнеше дискілік аспаптарды орнатып, әртүрлі пойыз дыбыстарын қажеттілікке қарай іске қосып, араластыра алды. Музыка теориясы бойынша Кристина Лосаданың айтуынша, Лучано Берионың «Симфония» шығармасының үшінші бөлімі «музыкалық коллаждың прототипі» саналады. 1937 жылы жазылған эссесінде Джон Кейдж музыкалық емес дыбыс материалдарын пайдалануға қызығушылық танытып, ол «шу» деп атаған табиғи дыбыстар мен музыкалық дыбыстарды ажырата бастады. Мысалдар: жаңбыр, радио арналары арасындағы ызылдау және «сағатына елу миль жылдамдықпен келе жатқан жүк көлігі». Кейдж 1939 жылы өзінің мақсаттарын зерттейтін табиғи дыбыстардан жасалған шығармалар жасауды бастады, алғашқысы – жиіліктік жазбалары бар екі айнымалы жылдамдықты дискілік аспаптарды қамтитын «Imaginary Landscape #1». Пьер Шеффер және «Groupe de Recherches Musicales» қазіргі заманғы маңызды дыбыс коллаждарын жасады. 1950-жылдары және 1960-жылдардың басында Шеффер, Пьер Анри, Оливье Мессиан, Пьер Булез, Жан Баррак, Карлхайнц Штокхаузен, Эдгар Варез, Яннис Ксенакис, Мишель Филиппо және Артур Хонеггер дыбыс коллажымен жұмыс істеді. Мысалдар: Булездің «Étude I» (1951) және «Étude II» (1951), Мессианның «Timbres durées» (1952), Штокхаузеннің «Étude aux mille collants» (1952), Анридің «Le microphone bien tempéré» (1952) және «La voile d'Orphée» (1953), Филиппоның «Étude I» (1953), Баррактың «Étude» (1953), Шеффер/Анридің «Toute la lyre» (1951) және «Orphée 53» (1953) аралас шығармалары, Шеффердің «Masquerage» (1952) және Анридің «Astrologie» (1953) фильмдеріне жазылған музыка. 1954 жылы Варез және Хонеггер «Déserts» және «La rivière endormie» шығармаларын жасады. Джон Кейдж өзінің ықпалды коллаждық шығармасы «Williams Mix»-ті 1952 жылы жазды. Соңғы кезде Джордж Рохберг «Contra Mortem et Tempus» және №3 симфониясында коллаж қолданды. 1980-жылдары Миной көптеген палимпсест тәрізді, көпжолғы дыбыстық композициялар жасады, олар дыбыс коллажынан пайдаланды.

Микромонтаждау

Микромонтаж – микродыбыстардың уақыт өлшемінде монтаж қолдану. Оның басты жақтаушысы – композитор Хорацио Ваггионе, ол Octuor (1982), Thema (1985, Wergo 2026 2) және Schall (1995, Mnémosyne Musique Média LDC 278–1102) сияқты туындыларында осы техниканы пайдаланған. Бұл техникаға үлгіден дыбыс бөлшектерін бөліп алып, орналастыру, немесе әр бөлшекті жасап, күрделі дыбыс үлгілерін немесе жеке бөлшектерді (қысқа мерзімді дыбыстарды) құру үшін нақты орналастыру кіруі мүмкін. Бұл графикалық өңдеу, сценарий немесе компьютерлік бағдарлама арқылы автоматтандырылып орындалуы мүмкін. Гранулярлық синтез микромонтаждың көптеген әдістерін қамтиды, бірақ гранулярлық синтез міндетті түрде автоматтандырылса, микромонтаж тікелей, нүктелеп орындалуы мүмкін. Сондықтан, "осы үшін ерекше төзімділік қажет" және оны Жорж Сюраның пуантилизмдегі суреттерімен салыстыруға болады. The Beatles 1968 жылы шыққан өздерінің қос альбомында (сонымен қатар "Ақ альбом" деп те аталады) Revolution 9 трегі арқылы дыбыс коллажын пайдаланған. Uncut журналы Джон Фахидің Requia шығармасы "Requiem for Molly" альбомында медитативті гитаралық сололарын таспа коллажымен эксперименттер арқылы қолданғанын жазды.