Еврей тілі: 2000 жылдан бері еврей және христиан діндерінің негізі. Ежелгі дәстүрлер, грамматикалық зерттеулер, Масореттер мен Рабби Саадия Гаон еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Өсиет (Танах деп белгілі) еврей тілінде жазылғандықтан, еврей тілі 2000 жылдан бері яһуди және христиан діндері үшін маңызды тіл болып табылады.
As the Old Testament (known as the Tanakh) was written in Hebrew, Hebrew has been central to Judaism and Christianity for more than 2000 years.
Еврей тілінің еврей ғалымдары
Еврей тілін зерттеу Талмуд пен Мидраш кітаптарындағы кейбір грамматикалық жазбаларда кездеседі. Масореттер еврей Библиясының мәтіні мен дауыстық белгілерін бекіту арқылы осы зерттеуді жалғастырды. Араб грамматиктерінің ықпалымен раввин Саадия Гаон (X ғасыр) еврей грамматикасын зерттеуді дерлік ғылыми деңгейге жеткізді. Кейінгі еврей грамматиктерінің қатарында Давид Кимхи (Радак атымен белгілі), Абрахам ибн Езра және Йехуда бен Давид Хайюж бар. Елиезер Бен-Йехуда – еврей тілін қазіргі заманғы сөйлеу тілі ретінде қайта жаңғыртудың негізгі қайта жаңартушысы, алайда Израиль ғалымы Бенжамин Харшав өзінің «Тіл революция заманында» атты кітабында Бен-Йехуданың рөлін азайтып, осы қайта жаңғырудың табысын еврей қоғамындағы кең қозғалысқа байланыстырады.
The study of Hebrew occurred already in some grammatical notes in the Talmud and Midrash. The Masoretes continued the study as they fixed the text and vocalization of the Hebrew Bible. Under the influence of Arab grammarians, Rabbi Saadia Gaon (tenth century) made the Jewish study of Hebrew grammar almost scientific. Later Jewish grammarians include David Qimhi (known as the Radak), Abraham ibn Ezra and Judah ben David Hayyuj. Eliezer Ben Yehuda is the main revivalist of Hebrew as a modern spoken language, although in his book Language in Time of Revolution, Israeli scholar Benjamin Harshav diminishes Ben Yehuda's role and attributes the success of the revival to a wider movement in the Jewish society.
Еврей тілінің яһуди емес ғалымдары
Алғашқы ірі яһуди емес грамматик Джон Рёхлин (XVI ғасыр) болды, бірақ еврей тіл білімі 19 ғасырдың басында ғана діни көзқарассыз, ғылыми тұрғыда зерттелді. Бұл қозғалыстың бастамашысы Вильгельм Гесениус болды, ол өзінің «Еврей грамматикасы» атты еңбегін он үш рет жариялады. 1842 жылы Гесениус қайтыс болғаннан кейін 14-тен 21-ші басылымға дейін Э. Родигер, ал 22-ден 28-ші басылымға дейін Эмиль Кауцш шығарды. Осы басылымдардың көптегені ағылшын тіліне аударылды. 1910 жылы А. Э. Коули 28-ші басылымын жариялады, ол бүгінде «Гесениус Еврей грамматикасы» деген атпен белгілі. Ол еврей тілінің стандартты анықтамалық грамматикасы болды, және жаңа еңбектермен салыстырғанда сәл ескіргенімен, 21 ғасырда да кеңінен қолданылады. Еврей тілінің грамматикалық материалдарының ең толық жинағы – Кенигтің «Еврей тілінің тарихи-сын тұрғысынан қарастырылған оқулығы» (1881-97). Пауль Жоуонның «Библиялық еврей тілінің грамматикасы» (1923) кітабы Такамицу Мураокамен «Библиялық еврей тілінің грамматикасы» (1991; қайта қарастырылған басылымы 2006 ж.) болып өңделді және ағылшын тіліне аударылды. Мураока осы кітапты ең толық және қазіргі заманғы анықтамалық грамматикаға айналдырды. Рудольф Мейердің «Еврей грамматикасы» (1966-72) да заманауи, бірақ ол Жоуон-Мураока сияқты толық емес. Сондай-ақ, Майер Ламберттің «Еврей грамматикасы туралы трактат» (1931) еңбегі де назар аударуға лайық. Еврей тілінің ең толық, жақсы ұйымдастырылған және талдау тұрғысынан ең терең грамматикасы – Готтельф Бергстрессердің «Гесениус грамматикасының» 29-шы басылымы. Алайда, автор ерте қайтыс болғандықтан, тек «Фонология» (1918) және «Етістік» (1929) бөлімдерін ғана аяқтады. Басқа грамматикалар көбірек қолданыста болғанымен, Бергстрэссердің тереңдігі мен көрегендігімен теңесе алмайды. Тағы бір керемет грамматика – Ханс Бауэр мен Понтус Леандердің «Ескі өсиеттегі еврей тілінің тарихи грамматикасы» (1917-22), бірақ онда да синтаксис жоқ. Бергстрассердің грамматикасы еврей тіліне аударылған, бірақ ағылшын тіліне аударылмаған (Иерусалим, 1972).
The first major non Jewish grammarian was John Reuchlin (16th century), but it was not until the early 19th century that Hebrew linguistics was studied in a secular, scientific way. The pioneer of this movement was Wilhelm Gesenius, who published thirteen editions of his Hebräische Grammatik. After Gesenius' death in 1842, the 14th through 21st editions were published by E. Rödiger, and the 22nd through 28th editions by Emil Kautzsch. Many of these editions were translated into English. The 28th edition was published in 1910 by A. E. Cowley and is known today simply as Gesenius' Hebrew Grammar. It became the standard Hebrew reference grammar, and although it is somewhat outdated by newer works, it is still widely used in the field in the 21st century. The largest compendium of Hebrew grammatical material is König's Historisch Kritisches Lehrgebäude der Hebräischen Sprache (1881 97). Paul Joüon's Grammaire de l'hébreu biblique (1923) was recently edited and translated into English by Takamitsu Muraoka as A Grammar of Biblical Hebrew (1991; revised edition 2006). Muraoka made this into the most complete and up to date reference grammar. Also modern is Rudolf Meyer's Hebräische Grammatik (1966 72), but it is not quite as thorough as Joüon Muraoka. Of note as well is Mayer Lambert's Traité de grammaire hébraïque (1931). The most thorough, well organized, and analytically incisive Hebrew grammar is the 29th edition of Gesenius' grammar by Gotthelf Bergsträsser. However, the author only managed to complete the sections on Phonology (1918) and the Verb (1929) before his untimely death. Although other grammars are more current, Bergsträsser's is unsurpassed due to its depth and insight. Another excellent grammar is Hans Bauer and Pontus Leander's Historische Grammatik der Hebräischen Sprache des Alten Testaments (1917 22) although it, too, lacks syntax. Neither grammar has been translated into English, although Bergsträsser's has been translated into Hebrew (Jerusalem, 1972).
Исраилдік еврей ғалымдары
Еврей тіл білімі саласындағы қазіргі Израиль ғалымдарының қатарында Нафтали Герц Тур Синай, Хаим Менахем Рабин, Е. Ю. Кутчер, Шеломо Мораг, Джошуа Блау, Зеев Бен Хайм, Хайим Б. Розен, Гилад Цукерман, Елиша Кимрон және Моше Бар Ашер есімдері бар.
Modern Israeli scholars in the field of Hebrew linguistics include Naftali Herz Tur Sinai, Chaim Menachem Rabin, E. Y. Kutscher, Shelomo Morag, Joshua Blau, Ze'ev Ben Haim, Haiim B. Rosén, Ghil'ad Zuckermann, Elisha Qimron and Moshe Bar Asher.
Еврей тілі академиясы
Еврей тілі академиясы (האקדמיה ללשון העברית) – 1953 жылы Израиль үкіметі құрған «Еврей тілі ғылымының басты мекемесі». Ол қазіргі заманғы қарқынды өзгеретін қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жаңа сөздер жасаумен айналысады. Сонымен қатар, ол орфография және грамматика мәселелерінде шешімді айту құқығына ие.
The Academy of the Hebrew Language (האקדמיה ללשון העברית) in modern Israel is the "Supreme Foundation for the Science of the Hebrew Language", founded by the Israeli Government in 1953. It is responsible for coining neologisms to keep up with today's rapidly changing society. It also has the "final say" concerning matters of spelling and grammar.