Кіріспе

Pan American Airways Martin M 130 ұшу қайығы, China Clipper (NC14716) – Pan American Airways үшін салынған үш Martin M 130 төрт қозғалтқышты ұшу қайығының біріншісі. Ол 1935 жылғы 22 қарашада Сан-Францискодан Манилаға алғашқы коммерциялық транстихоокеандық әуе почтасын ашу үшін пайдаланылды. Гленн Л. Мартин компаниясы Балтиморда (Мэриленд штаты) 417 000 долларға салып, 1935 жылғы 9 қазанда Pan Am компаниясына тапсырды. Ол сол кездегі ең ірі ұшақтардың бірі болды. 1935 жылғы 22 қарашада ол Калифорния штатының Аламеда қаласынан Тынық мұхиты арқылы әуе почтасын жеткізу миссиясымен ұшып шықты. Бастапқы ұшу жоспары бойынша China Clipper Сан-Франциско-Окленд шығанағының көпірінің (сол кезде құрылысы жалғасып жатқан) үстінен ұшуы тиіс болған, бірақ ұшып шыққаннан кейін ұшқыш ұшақтың көпірден қауіпсіз өте алмайтынын түсініп, оның орнына тым жақыннан, төменнен ұшуға мәжбүр болды. 29 қарашада ұшақ Гонолулу, Мидуэй аралы, Уэйк аралы және Гуамдағы Сумай арқылы Манилаға жетіп, 110 000-нан астам хат жеткізіп берді. Бұл рейстің экипажында Эдвин К. Музик – ұшқыш, ал Фред Нунан – навигатор болды. Теңіз арқылы әуе почтасының қызметін ашу және Тынық мұхиты арқылы коммерциялық әуе рейстерін бастау Калифорния және әлем үшін маңызды оқиға болды. Оның ұшып шығу орны Калифорния тарихи ескерткіші #968 болып табылады және оны Аламеда әскери-әуе базасында табуға болады.

Әуе поштасы қызметі

Бірінші Транстынық мұхит әуе почта рейсін іске қосуға көп күш жұмсалды. Сан-Францискода Транстынық мұхит арқылы әуе почтасының алғашқы рейсін тойлауға фейерверктер қойылды, ал музыкалық тобы Суза маршын орындады. Одан он бір күн бұрын Мусик "China Clipper" ұшағын Гленн Л. Мартиннің Мидл-Ривердегі зауытынан Калифорнияға жеткізген болатын. Тарихи оқиғаға куә болу үшін кемелер шығанаққа кірді, құрмет көрсетіп, сыбызғы мен дабылдарды соқты. Сан-Франциско шығанағының әртүрлі жағалауларынан жүз мыңға дейін адам қарады деп есептеледі. Әртүрлі қоғам қайраткерлері бірнеше сөз сөйледі, содан кейін көптеген почта сөмкелері салтанатты түрде тиелінді. Мусикке кемеге шығуға берілген бұйрықты оның басшысы Хуан Триппе жариялады, ал бүкіл шараны CBS және NBC радиостанциялары мен жеті шетелдік арналар тікелей эфирде көрсетті. Ұшақтың салыстырмалы түрде аз қашықтығына байланысты, маршрут бойындағы аралық аялдамаларда – әсіресе, дерлік адам тұрмайтын Уэйк және Мидуэй аралдарында – қонақүй, тамақтандыру, тоқтау, жөндеу, жол және радио байланысы салаларындағы инфрақұрылымды құру қажет болды. Жолаушылар ақы төлеп ұшар алдында, бұл бағыт бойынша жарты миллион шақырымнан астам қашықтық ұшылып өткен. "China Clipper" – АҚШ-тан Тынық мұхиты арқылы тұрақты әуе почта маршрутын құрған алғашқы коммерциялық ұшақ. 1935 жылдың 22 қарашасында "China Clipper" әуе почта рейсі Калифорния штатының Аламеда қаласынан ұшып, бір апта ішінде Гонолулу, Мидуэй аралы, Уэйк аралы және Гуам арқылы Манилаға жетті. Барлық аялдамалар АҚШ-пен достық қарым-қатынастағы елдерден құралған «толығымен американдық» маршруттың буындары ретінде таңдалды. Бірінші әуе почта рейсінде жолаушылар болған жоқ, тек экипаж мүшелері болды. Жүктеме шамамен 2000 фунт салмақтағы 111 000 конверттен тұрды, бұл ұшаққа тиелген ең ірі почта жөнелтілімі болды. "Клипер" ұшуға дайындық жасаған кезде, почта басқармасы, соңғы көлемнің үштен бірін ғана күткен болатын, елдің түкпір-түкпірінен ұшақпен тасымалданатын тағы да көп почта әкелуді жалғастырды. Сан-Францискода 100-ге жуық почта қызметкері ондаған мың хаттарды "Клипер" арқылы жеткізілуіне дайындаумен айналысты. Почтаның көп бөлігі филателиялық болды, коллекционерлер "алғашқы рейс" арқылы жеткізілген почтаның мысалын алу үшін дайындаған конверттерден тұрды. Күтпеген көлемдегі почтаны қабылдау үшін жолаушыларға арналған жиһаз алынып, почтаға орын жасау үшін ондаған почта қаптары орналастырылды. 2024 жылдың 22 қаңтарында Ұлттық тарихи комиссияның төрағасы Эммануэль Калайро, Филиппиндегі АҚШ елшісі МэриКей Карлсон және коммодор Марко Тронкведтің қатысуымен Манила яхт-клубында 1935 жылы "China Clipper" Филиппинге келгенін еске алу үшін тарихи белгіні ашты (Филиппиндегі АҚШ елшісі МэриКей Карлсон мен коммодор Марко Тронкведтің қатысуымен).

Екінші дүниежүзілік соғыс

China Clipper ұшағы зәйтүн түсімен боялған, ал кабинаның астында үлкен американдық ту суреттелген. China Clipper ұшағына "Sweet Sixteen" деген есім берілген. "Sixteen" атауы ұшақтың NC14716 тіркеу нөміріне сілтеме жасайды.

China Clipper II

1985 жылы Pan Am компаниясы жаңа Boeing 747 212B ұшағына (тіркелме нөмірі N723PA) "China Clipper" атауын қайта қолданды, оны "China Clipper II" деп атады. Бұл, China Clipper рейсінің 50 жылдығын еске алу мақсатында жасалды. 1985 жылдың 22 қарашасында "China Clipper II" ұшағы Тынық мұхиты арқылы, алғашқы China Clipper рейсінің тарихи бағытын қайтадан ұшты. Рейс 1985 жылдың 22 қарашасында Сан-Францискодан басталып, Гонолулу, Уэйк аралы, Гуам сияқты бастапқы China Clipper рейсінің бағыты бойынша бірнеше аялдама жасады. Соңғы пункті Бали болды, бұл бастапқы маршрутқа енбеген жаңа бағыт еді. Pan Am компаниясы сондай-ақ, жаңа "China Clipper II" ұшағын насихаттау үшін бірнеше жарнамалар мен телеарнада көрсетілетін роликтер жасады. Роликтерде China Clipper Martin M 130 және жаңа China Clipper II Boeing 747 212B ұшақтары көрсетілді, бұл China Clipper рейсінің 50 жылдығын еске алуға арналған Pan Am компаниясының жарнамалық кампаниясының бір бөлігі болды.