Қасиетті Колумба кітабы: Ирландияның ең көне жазбасы
Cathach of St. Columba
Ирландияның ең көне жазбасы – «Cathach of St. Columba» псалтыры. 6-ғасырлық кітап, соғыста қолданылған қасиетті реликтің қорғаушысы. Тарих пен мәдениет!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қатаха (Cathach), сонымен қатар "Соғысшы" деп те аталады, – 6 ғасырдың аяғында жазылған аралдық псалтирь. Бұл Ирландияда сақталған ең көне қолжазба және әлемдегі екінші ең көне латын псалтирі. Оның куммадахы (қасиетті кітаптарды сақтауға арналған әшекейлі металлдан жасалған қорап немесе қапшық) 11 ғасырдың аяғында жасалған, ал 14 және 16 ғасырларда жөнделген. Бұл киелі нысан О’Дохнайл руының басшыларына, Тир Хонайлдың билеушілеріне тиесілі болған, соғыста оларды біріктіретін шақыру және қорғаушы ретінде саналған.
The Cathach of St. Columba, known as the Cathach (meaning "the Battler"), is a late 6th century Insular psalter. It is the oldest surviving manuscript in Ireland, and the second oldest Latin psalter in the world. Its cumdach (a type of ornamented metal reliquary box or carrying case for holy books) dates to the late 11th century, and was refurbished in the 14th and 16th centuries. The shrine belonged to the Chiefs of Clan Ó Domhnaill, the Lords of Tír Chonaill, as a rallying cry and protector in battle.
Тарих
Катах шайқаста рух көтеріп, қорғаушы ретінде қолданылған. Ол Донегал басшыларын қорғап, соғыста жеңіс әкеледі деп есептелген. Шайқас алдында таңдалған монах немесе қасиетті адам (әдетте МакГрорти руымен байланысты және таза ниетте болған) Катах пен куммадх, яғни кітап сандығын мойнына іліп, О’Доннелл руының жауынгерлерінің айналасын күн батысымен үш рет айналып өтетін. О’Доннелл руының де-факто басшысы ретінде қолжазбаны бригадир-генерал Дэниел О’Доннелл (1666–1735) мұра етіп алды және дәстүрлі тарихына сәйкес, егер оны Cinel Conaill руының кез келген мүшесі шайқасқа алып барса, жеңіс әкелетін талисман деп санады. Ол біріншіде Ирландиядағы Вильгельм соғысы кезінде король Джеймс II-ге қызмет етті, ал Лимерик шартынан кейін генерал О’Доннелл Францияға эмиграцияға кетіп, король Людовик XIV-ке ирландиялық бригадада офицер ретінде қызмет етті. Ол Катахты күміс сауытқа салып, Бельгиядағы монастырьға сақтады және өсиетімен оны О’Доннелл руының басшылығын дәлелдей алатын адамға беруді тапсырды. Ирландиялық аббат арқылы ол 1802 жылы Ньюпорт Хаустың 2-ші баронеті сэр Нил О’Доннеллге қайтарылды. Оның ұлы, сэр Ричард Энсли, 1842 жылы осы мұраны Корольдік ирландия академиясына тапсырды. Ол 560–600 жылдар аралығында жазылған, өлшемдері 27 см x 19 см, қазіргі уақытта 58 парақтан тұрады; толық қолжазбада шамамен 110 парақ болған. Бездірілуі әрбір псалмның бас әрпімен шектелген. Әр бас әрпі негізгі мәтіннен үлкен, қалың қара сызықтан жасалған және керней, спираль және гильош өрнектерімен безендірілген. Олар көбінесе қызғылт-сары нүктелермен шектелген, әрі әріптердің бөліктері ақ, қызыл, қызғылт және қызғылт-сары түстермен боялған. Өнер тарихшысы Франсуа Генри осы бас әрпін «аралдық жарықтандыру тарихындағы маңызды кезең» деп сипаттады және қазір жоғалған алғашқы беттің «ирландиялық жарықтандыру туралы білімімізге зор үлес қосар еді» деп болжады. Бас әріптерден кейін әріптердің қатары бірте-бірте кішірейіп, негізгі мәтінмен бірігіп кетеді. Ирландия қолжазбалары әдетте жергілікті стильдерде жазылған. Катахтың көп бөлігін бір жазушы жазған, ол дөңгелек әріптер мен тік сызықтардағы латын немесе үшкір қыры бар серифтерді қолданған кітап жазу стилін пайдаланған. Тарихшы және каллиграф Тимоти О’Ниллдің сөзіне сүйенсек, жазушы қаламды тік емес, көлбеу ұстаған, «қалың төмен қарайтын және жұқа көлденең сызықтар жасау үшін». Бұл 9 ғасырдың Бреак Маодхог қолжазбасын жасауға ұқсас. Сандықтың құрылысы үш негізгі кезеңнен өтті. Алғашқы жұмыс 1062 және 1098 жылдар аралығында Миф графтығындағы Келлсте аяқталды, ал қолжазба О’Доннеллдердің иелігінде болды және олардың ең бағалы мүліктерінің бірі болды. 1350 және 1375 жылдар аралығында алтынмен қапталған жаңа бет қосылды, онда оң жағында Мәсіхтің айқышқа шегеленуі, сол жағында қасиетті (вероятно, Колумба) бейнеленген. 16 ғасырда одан әрі безендіру және жөндеу жұмыстары жүргізілді.
An Cathach was used as a rallying cry and protector in battle. It was said to protect and guarantee victory in war to the Donegal leaders. Before a battle it was customary for a chosen monk or holy man (usually attached to the Clan McGroarty, and someone who was in a state of grace) to wear the Cathach and the cumdach, or book shrine, around his neck and then walk three times sunwise around the warriors of Clan O'Donnell. As de facto Chief of the Name of Clan O'Donnell, the manuscript was inherited by Brigadier General Daniel O'Donnell (1666–1735), and was regarded by him, in accordance with its traditional history, as a talisman of victory if carried into battle by any of the Cinel Conaill. He first served King James II during the Williamite War in Ireland and then, following the Treaty of Limerick, General O'Donnell went into exile in France and served King Louis XIV as an officer in the Irish Brigade. He placed the Cathach in a silver case and deposited it for safety in a Belgian monastery, leaving instructions in his will that it was to be given up to whoever could prove himself Chief of Clan O'Donnell. Through an Irish abbot it was restored to Sir Neale O'Donnell, 2nd Baronet, of Newport House, County Mayo, in 1802. His son, Sir Richard Annesley, entrusted the relic to the Royal Irish Academy in 1842. It is dated to 560–600, measures 27 cm x 19, and at present consists of 58 folios; the complete manuscript would have contained around 110 folios. Decoration is limited to the initial letter of each Psalm. Each initial is created from a thick black line that is larger than the main text and decorated with trumpet, spiral and guilloche patterns. They are often outlined with orange dots, and have areas of the lettering coloured white, madder, pink and orange tinges. The art historian Françoise Henry described the initial as "an essential landmark in the history of insular illumination", and speculated that the now lost front page "would have been invaluable for our knowledge of Irish illumination". The initials are followed by a series of letters that gradually diminish in size before merging with the main text. Irish manuscripts were typically written in localized scripts. The Cathach written for the most part by a single scribe who used a book hand of round lettering and strong Latin or wedge serifs on the upright strokes. According to the historian and calligraphier Timothy O'Neill, the scribe employed an edged rather than pointed quill, which he held at a flat angle "to produce thick downstrokes and thin horizontals". similar that made for the 9th century Breac Maodhóg. The shrine underwent three main phases of construction. The initial work was completed between 1062 and 1098 at Kells, County Meath while the manuscript was in the possession of the O'Donnells and was their chief relic. A new main face in gilt repoussé was added between 1350 and 1375 with a large seated Christ in Majesty flanked on the right by a Crucifixion scene, and by a saint (likely Columba) on the left. Further embellishments and repair works were carried out in the 16th century,
Бүйір панельдер
Ұзын және қысқа бүйір панельдерінде әртүрлі кезеңдердің ендірілімдері мен бекіткіштері бар. Ұзын жақтары көбінесе дәстүрлі жануарлар ою-өрнектері мен абстрактілі суреттерден тұрады. Қысқа жақтарындағы басты бекіткіштерде викинг өнерінің Рингерейк стилінен әсер алған күрделі өрнектер бар. Олар ирланд тілінде жазылған және киіздің арт жағының шектері бойында сағат тілімен орналасқан (жоғарғы сол жақтан бастап), оны жасаған зергер, Ситрик Мак Мейк Аэда (Ситрик, Мейк Аэданың ұлы) қол қойған, ол киізді Домналл Мак Робартайхтың (1094 жылы қайтыс болғанға дейін Келлсте отырған аббат, бірақ жазбада "Келлстің ізбасары" деп сипатталған) нұсқауымен салғанын жазған, ал ол өз кезегінде Катбарр Уа Домнайлдың тапсырысымен және төлемімен жұмыс істеген. Ситрик туралы оның әкесі Келлсте қолөнерші болып жұмыс істегені туралы жазбадан басқа ештеңе белгісіз. Жазбадағы көптеген қателер мен дәйексіздіктерді ескере отырып, Ситрик сауатсыз болған және оған берілген мәтінді көшіріп алған деген пікір айтылған.
The long and short side panels contain inserts and mounts of different phases. The long sides mostly consist of contain traditional animal ornaments and abstract designs. The dominant mounts on the short sides contain more sophisticated patterns influenced by the Ringerike style of Viking art. Written in Irish and placed clockwise along the borders of the reverse of back of the shrine (beginning at top left), they are signed by its goldsmith, Sitric Mc Meic Aeda (Sitric, son of Meic Aeda), who records that he built the shrine under the instruction of Domnall Mac Robartaigh (an abbot at Kells who had retired before his death in 1094, but is described in the inscription as "successor of Kells”), who in turn was under the commission and payment of Cathbarr Ua Domnaill. Nothing is known of Sitric outside of a record that his father worked as a craftsman at Kells. Given the number of misspellings and lack of consistency in the script, it has been suggested that Sitric was illiterate and was simply transcribed a script given to him.