Рам және теңізшілердің су ішу әдеттерінің тарихы

Кіріспе

Әр түрлі алкогольді сусындар алкогольді сусындар

Грог – әр түрлі алкогольді сусындарды білдіретін термин.

Өмірбаян

Ерте заманауи кезеңде (1500-1800) теңізшілер ұзақ сапарларда көп мөлшерде тұщы суға мұқтаж болды. Теңіз суын тұзсыздандыру іс жүзінде мүмкін болмағандықтан, таза суды бөшкелерге салып алып келетін, бірақ ол тез арада балдырланып, лайлы болып кетіп, жарамсызға айналатын. Тұрып қалған суды ішуге қолайлы ету үшін сыра немесе шарап қосып тәттілендіріп ішетін, бұл одан да көп бөшкелерді қажет етіп, шіруіне себеп болатын. Сапарлар ұзарған сайын, теңізшілердің күндік су, сыра немесе шарап мөлшерін сақтау қиындыққа айналды.

Ромның танымал болуы және грогтың ашылуы

1655 жылы Англия Ямайканы басып алғаннан кейін, ром ішу бірте-бірте сыра мен брендінің орнын басты. Ром теңізшілерге таза берілгендіктен, қосымша мәселелер туды, себебі кейбір теңізшілер ромның рациондық мөлшерін бірден ішу үшін бірнеше күн сақтап жүрді. Алдағы аурулар мен тәртіптік бұзушылықтарды азайту үшін ром сумен араластырылды, бұл оның әсерін жұмсартты және шіруын жылдамдатты, соның салдарынан рационды жинаудың алдын алды. 1740 жылы британдық вице-адмирал Эдвард Вернон күнделікті ром мөлшерін сумен араластыруды бұйырды, су мен ромның арақатынасы 4:1 болды, жартысы түстен бұрын, ал қалғаны жұмыс күні аяқталғаннан кейін берілді. Бұл процедура 1756 жылы Корольдік теңіз флотының ресми ережелерінің бір бөлігіне айналды және 1970 жылға дейін сақталды. Кейбір авторлар Вернонның ромның шіруіне жол бермеу үшін цитрус шырынын да қосып, скорбуттың алдын алғанын айтады. Бұл рас емес және Вернонның бұйрығын дұрыс түсінбеуге негізделген. Ол капитанға теңізшілердің күнделікті ромын сумен сұйылтуды бұйырғаннан кейін, экипаж мүшелерінің «жақсы шаруалар тұздық және наннан үнемдеп, оларға дәмдірек ету үшін қант пен лимон сатып ала алады» деді. Скорбутқа қарсы күресу үшін лимон шырыны қажет емес еді, ол ұзақ теңіз саяхаттарында кездесетін ауру, ал жеміс-жидек пен таза тағамға толы аралдар маңындағы эскадрильяларда емес. Сол кездегі медициналық қауым мұны нашар ас қорытумен және ішкі шірумен байланыстырды. Стандартты медициналық емдер жүйені «қоздыруға» бағытталған, түрлі (тиімсіз) газдалған немесе ашытылған сусындарды ішу арқылы. 1795 жылы Корольдік теңіз флотына лимон шырыны ресми түрде күнделікті рационға енгенге дейін, скорбут адамдарды жойып, кемелерді және бүкіл флоттарды жарамсыз ететін ауру болып қала берді. Теңізшілер мен хирургтар тәжірибеден цитрус шырыны скорбутты емдейтінін білген, бірақ себебін білмеді: С витамині тек 1912 жылы ашылды. 1795 жылы медициналық пікірге қарамастан, Адмиралтейство лимон шырыны мен қантты теңізшілердің тамақтануының тұрақты бөлігі ретінде енгізді. Бірнеше жылдан кейін Испания Франциямен одақтасқанда және лимон алу мүмкін болмағанда, оның орнына Батыс Үндістан лимондары қолданылды. Осы уақыттан бастап британдықтар «лаймилер» деген лақап ат алды.

Following England's conquest of Jamaica in 1655, of rum gradually replaced beer and brandy as the drink of choice. Given to the sailor straight, this caused additional problems, as some sailors saved the rum rations for several days to drink all at once. To minimise the subsequent illness and disciplinary problems, the rum was mixed with water, which both diluted its effects and accelerated its spoilage, preventing hoarding of the allowance. In 1740, British Vice Admiral Edward Vernon ordered that the daily rum issue of of rum be mixed with of water, a water to rum ratio of 4:1, with half issued before noon and the remainder after the end of the working day; this procedure became part of the official regulations of the Royal Navy in 1756 and continued until 1970. Some writers have said that Vernon also added citrus juice to prevent spoilage and that it was found to prevent scurvy. This is not the case and is based on a misreading of Vernon's order in which, having instructed his captains to dilute the sailors' daily allowance of rum with water, he says that those members of the crew "which are good husbandmen may from the saving of their salt provisions and bread, purchase sugar and limes to make it more palatable to them." Lime juice was not needed to combat scurvy, which was a disease of long ocean voyagesnot of squadrons operating among islands where there was an abundance of fruits and fresh foodstuffsand was thought by the medical establishment at the time to be due to poor digestion and internal putrefaction. Standard medical remedies focussed on "gingering up" the system by imbibing a variety of (ineffective) fizzy or fermenting drinks. Until an official daily issue of lemon juice was introduced into the Royal Navy in 1795, scurvy continued to be a debilitating disease which destroyed men and disabled ships and whole fleets. Seamen and surgeons knew from practical experience that citrus juice cured scurvy, but were unaware of the reason: vitamin C was only discovered in 1912. In 1795, in defiance of medical opinion, the Admiralty introduced lemon juice and sugar as a regular part of the naval diet. When a few years later Spain allied itself with France and lemons became unobtainable, West Indian limes were substituted. It was from this time that the British obtained the nickname limeys.

Этимология

Бұл сөз бастапқыда сумен сұйытылған ромды (кейіннен ұзақ теңіз сапарларында лимон немесе лимон шырыны қосылған) білдірген, оны Эдвард Вернон 1740 жылғы 21 тамызда Батыс Үндістандағы өзі басқарған британдық теңіз эскадрильясына енгізді. Вернон грограм матасынан тігілген пальто киіп, оны «Олд Грограм» немесе «Олд Грог» деп атады. Сөздің шығу тарихымен келісетін «Мерриам-Вебстер» сөздігі, бұл сөзді алғаш рет осы мағынада 1770 жылы қолданғанын көрсетеді, бірақ басқа дереккөздер 1749 жылды айтады. Дэниел Дефоның өмірбаяуын жазған автор «Олд Грог» сөзінің шығу тегі дұрыс емес деп санайды, себебі Дефо бұл терминді 1718 жылы қолданған, бірақ бұл Дефоның еңбегін дұрыс емес түсіндіруге негізделген, ол шындығында «имбирь» сөзін қолданған. 19 ғасырда кемелерде шелектер жасаған шеберлерді көбінесе гроггерлер (немесе шаттанған теңізшілер) деп атады, себебі ромға толы шелек босатылған соң, оны қайнаған сумен толтырып, араластыратын, осылай грог деп аталатын сусын дайындалатын.

Қазіргі қолданысы

Қазіргі заманда "грог" термині түрлі мәдениеттерде әртүрлі мағыналарға ие болған, бірақ Австралияда жиі қолданылады, онда ол алкогольге қатысты сленгтік сөз, мысалы, "жасырын грог" дүкені сияқты. Солтүстік Германияда грог – ром, қант және судан жасалып, қайнау температурасына дейін қыздырылатын "Шығыс Фризияның дәстүрлі қысқы сусыны". Швеция тілінде "grogg" дегені – "highball" сусынды білдіреді.

Британдық кемелер

1970 жылы рог рационы тоқтатылғанға дейін Корольдік флот ромы 95,5 градусқа дейін тазартылған (54,6% ABV); әдеттегі рацион 2:1 сумен сұйытылған (Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін – 3:1). Трафальгар күні сияқты арнайы мерекелерде қосымша ром берілетін, ал теңізшілер өз үлесін аспазшымен немесе туған күнін тойлап жатқан әріптесімен бөлісе алатын. 20-шы ғасырдың басына дейін маскүнемдік немесе қызмет бабындағы немқұрайлылық үшін жаза ретінде "алты сулы грог" (сумен 6:1 қатынасында сұйытылған ром) берілуі мүмкін еді. Уақыт өте келе ром рационының таратылуы белгілі бір үлгіге енді. Сағат 11:00-де боцманның серігі "Шешінді көтеріңдер" деп дабыл қақты, бұл күндізгі офицердің палубаға көтеріліп, офицерден, кеме куперінен және Корольдік теңіз жаяу әскерінің бөлімшесінен спирттік бөлменің кілттерін алуға берілген сигнал еді. Олар спирттік бөлменің есігін ашып, кемедегі 20 жасқа толған және жазаланбаған әрбір теңізшіге сегізден бір пинта ром құйылатынды көріп тұрды. Екі теңізші бөшкемен палубаға көтеріліп, күзет тұрды, ал кіші офицерлердің асханаларынан келген аспаздар ыдыстарын ұстады. Әскери-теңіз әскерінің сержанты бас стюардтың басшылығымен, әр кіші офицерлік асханада ішетін теңізшілердің санын жариялап, рационды құйды. Қалған ром екі бөлік сумен араластырылып, теңізшілерге берілетін грогқа айналды. Түскі сағат 12:00-де боцманның серігі "Ромға жиналаңдар" деп дабыл қақты, ал әр асханадан келген аспаздар қалайы шелектерін ұсынды. Әскери-теңіз әскерінің сержанты күндізгі офицердің қадағалауымен рұқсат етілген мөлшерде (сегізден бір пинта) грог құйды. Егер қалса, құмырада қалған аздаған грог ("плюшерлер") ағынға (скуперлерге) құйылып, теңізге ағып кетті. Кіші офицерлерге бірінші кезекте қызмет көрсетілді, олар ромды сұйылтпай ішуге құқылы болды. Теңізшілер жұмысын түскі үзілісте аяқтаған соң, грогты бір-ақ іспеттес ішіп қоятын.

Америка кемелері

Күнде екі рет грог беру практикасы Континенттік және АҚШ Әскери-теңіз флотына көшті. Сол кездегі Әскери-теңіз флотының хатшысы Роберт Смит ромның орнына жергілікті қарабидай вискиін қолдануға тырысты. Америкалық теңізшілер оны артық ұнатқанын байқаған соң, ол бұл өзгерісті бекітті. Оның теңізшілері британдық әріптестерінің дәстүрін жалғастырып, грогтың орнына оны "Боб Смит" деп атады. Әскери-теңіз флотындағы әріптестерінен өзгеше, американдық сауда теңізшілерін грог ішуге ынталандырмады. 1848 жылы парламенттік комиссия алдындағы куәлігінде Гриннелл, Минтюрн және компаниясының Роберт Минтюрн "тетестік (арақ ішпеу) қана емес, американдық кеме иелері тарапынан қолдауға ие болды, сонымен қатар, сақтандыру компаниялары спирттік ішімдіктерсіз жасалған сапарлар үшін сақтандыру сыйлықақысының он пайызын қайтарды, бұл бонус ретінде берілді. Теңізшілерге ауа райы нашар болғанда күні-түні ыстық кофе беруге рұқсат етілді, бірақ американдық сауда кемелерінде грог белгілі емес еді."

Әскери ромды рациондаудың аяқталуы

Америкалық теңіз флоты 1862 жылдың 1 қыркүйегінде ром мөлшерін тоқтатты. 19 ғасырдың соңында Ұлыбританияда ішімдікке деген көзқарасты өзгерте бастаған, шектен тыс ішімдікке қарсы қозғалыстар пайда болды, соның салдарынан грогтың дәуірі бірте-бірте аяқталды. 1850 жылы бір дозаның мөлшері күніне жартысына дейін азайтылды. Офицерлерге грог беру 1881 жылы, ал кіріспе офицерлерге 1918 жылы тоқтатылды. 1970 жылдың 28 қаңтарында Парламентте «Ұлы ромдық пікірталас» өтті, ал 1970 жылдың 31 шілдесінде, кейін «Қара тот күні» деп аталған күні, бұл практика толығымен тоқтатылды. Алайда, барлық теңізшілер өтемақы ретінде күн сайын бір банка сырадан қосымша алды. Австралияда британдық қоныстанудың алғашқы кезеңдерінде «грог» сөзі жиі қолданылатын, ол сұйылтылған, сапасы төмендетілген және нашар ромды сипаттау үшін пайдаланылды, оны жасырын сауда орындарынан алуға болады. Австралия колонияларының алғашқы онжылдықтарында мұндай сусындар көбінесе жұмысшы табы үшін қол жетімді алкогольдің жалғыз түрі болды. Соңында Австралия мен Жаңа Зеландияда «грог» сөзі алкогольді білдіретін сленгтік атауға айналды, мысалы, «грог дүкеніне» барып грог сатып алу. 18 ғасырғы британдық армия полкінің асханасын және әскери тарихындағы грогтың маңызды рөлін құрметтеу үшін АҚШ Теңіз күштері, АҚШ Теңіз жаяу әскерлері, АҚШ Әуе күштері және АҚШ Армиясы ресми кештерде дәстүрді сақтайды. Онда ресми этикетті бұзғандар «жазалап», «грогқа» жіберіліп, барлық қатысушылардың алдында одан ішеді. Грог көбінесе әртүрлі алкогольді сусындардың қоспасынан тұрады, олардың дәмдік қасиеттері жағымсыз және олар әдетте унитаз иінтәс қорабына құйылады. Алкоголь ішпейтін қатысушылар үшін де алкогольсіз нұсқасы бар, оның құрамында бұрыштан майонезге дейін кез келген ингредиент болуы мүмкін, оның мақсаты да оны жағымсыз ету. 1970 жылдың 31 шілдесіндегі «Қара тот күніне» дейін осыған ұқсас практика Корольдік теңіз флотында сақталды, осы күні экипаж мүшелерінің мас күйде машиналарды басқаруы туралы алаңдаушылық ром мөлшерін жоюға әкелді.

Түрлі рецепттер

Көптеген адамдар дәстүрлі теңізшілердің грогын дайындаймын деп мәлімдеседі, бірақ бірнеше қабылданған нұсқасы бар. Корольдік теңіз флотының грогы рецептіне су, қара ром, лимон шырыны және корица кіреді. Кариб аймағында көп кездесетін рецептке су, ақ ром, грейпфрут шырыны, апельсин шырыны, ананас шырыны, корица және бал жатады.

Қазіргі қолданысы

Қазіргі заманғы нұсқалары көбінесе ыстық немесе қайнаған сумен дайындалады, кейде дәм беру үшін лимон шырыны, лайм шырыны, корица немесе қант қосылады. Сонымен қатар, Америка Құрама Штаттарында судың орнына кейде алма шиесі қолданылады. Су, қант және мускат жаңғағы қосылған ром "бумбо" деп аталатын, қарақшылар мен саудагерлер арасында танымал болған. Кабо-Вердеде, ромға ұқсас, қант қамысынан жасалған спирттік сусын – грог бар. Австралия мен Жаңа Зеландияда бұл сөз кез келген алкогольді ішімдікті білдіреді; әсіресе Австралияның аборигендерінің ағылшын тілінде "grog" термині өте кең таралған, тіпті күнделікті қолданыстан тыс, мысалы, сауалнамалар мен ресми құжаттарда да қолданылады. Швецияда және ағылшын тілінде сөйлейтін кейбір мәдениеттерде грог – рецепт бойынша емес, түрлі алкогольді және алкогольсіз сусындарды, жеміс шырындарын немесе осыған ұқсас ингредиенттерді араластыру арқылы жасалған ішімдіктердің жалпы атауы. Швецияда спирттік сусын мен газдалған судың арақатынасы әдетте 5:1 және 1:1 аралығында болады. Швециядағы грог пен лонг дринктер, микстер немесе панчтер арасындағы ерекшелік – ингредиенттердің саны. Ішімдіктердегі ингредиенттердің саны әртүрлі болуы мүмкін, бірақ грог әдетте тек бір түрі алкогольдік сусыннан (көбінесе водка немесе бренвин, бірақ ром, виски, коньяк немесе эу-де-ви сияқты басқалары да қолданылады) және бір түрі алкогольсіз сусыннан тұрады. Стандартты рецепттері болмаса да, кейбір түрлері кеңінен танымал: "Grosshandlargrogg" ("көтерме сауда грогы") – су және сокердриканың қоспасы. "Musöppnare" (ауыз ашқыш) – алкогольдің дәмі жоғалып, апельсин шырыны бренвинге қосылған кезде дайындалады. "Vargtass" ("Құрделген аяқ" - "Wolf's paw") – бренвин мен шілте шырынының қоспасы. Еуропаның басқа аймақтарында, әсіресе Нидерланды, Бельгия және Францияда грог – ыстық ішімдік ретінде қолданылады, әдетте қара шай, лимон шырыны, бал және бір тамшы ромнан жасалады. Бұл қысқы маусымда танымал ішімдік, Бельгия мен Францияда суық тиюге, ал Нидерландыда грипке қарсы ем ретінде қолданылады. Канадада W. T. Lynch Foods Ltd. "Hot Apple Olde Style Cider Mix" (ағылшын тілінде) және "Grog aux pommes mélange à l'ancienne" (канадалық француз тілінде) деп сатылатын ұнтақталған ыстық сусын қоспасын сатады. Бұл алкогольсіз және басқа алкогольсіз ыстық сусындарға балама ретінде сатылады. Грог сондай-ақ адамның жаман әдеттерін бейнелеу үшін метафоралық термин ретінде қолданылған, мысалы, ескі ирландтық әнде "All For Me Grog". Бұл сусынның аты "грогги" сөзіне де бастау болған.

Modern versions of the drink are often made with hot or boiling water, and sometimes include lemon juice, lime juice, cinnamon, or sugar to add flavor. Additionally in the United States, apple cider is sometimes substituted for water. Rum with water, sugar, and nutmeg was known as bumbo and was more popular with pirates and merchantmen. In Cape Verde, grogue is a distilled spirit made of sugarcane, similar to rum. In Australia and New Zealand, the word has come to mean any alcoholic drink; in Australian Aboriginal English in particular, the term "grog" is extremely commonly used, to the point of appearing outside of casual use, such as in surveys and official documents. In Sweden and some subcultures within the English speaking world, grogg is a common description of drinks not made to a recipe, but by mixing various kinds of alcoholic and soft drinks, fruit juice or similar ingredients. In Sweden, the mixture is usually between 5:1 and 1:1 of soft drink/cordial and spirit. The difference between Swedish grog and long drinks, mixed drinks, or punches is the number of ingredients. The number of ingredients in drinks may vary, but grog typically has just one kind of liquor (most commonly vodka or brännvin, but others like rum, whisky, cognac, or eau de vie are also used), and one kind of a non alcoholic beverage. While there are no standard recipes, some varieties are commonly known:
Grosshandlargrogg ("wholesaler grog") refers to a mix of eau de vie and Sockerdricka. Musöppnare is mixed by adding orange juice to brännvin until the taste of alcohol disappears. Vargtass ("Wolf's paw") is a mix of brännvin and lingon cordial. In other parts of Europe, notably the Netherlands, Belgium, and France, grog is used for a hot drink, usually made of black tea, lemon juice, honey, and a splash of rum. It is a popular winter drink, said to be a remedy for the common cold in Belgium and France or for the flu in the Netherlands. In Canada, W. T. Lynch Foods Ltd. sells a powdered hot beverage mix marketed in English as "Hot Apple Olde Style Cider Mix" and in Canadian French as "Grog aux pommes mélange à l'ancienne". It is non alcoholic and marketed as an alternative to other non alcoholic hot drinks. Grog has also been used as a metaphoric term for a person's vices, as in the old Irish song "All For Me Grog". The beverage has also lent its name to the word groggy.