Суықтан заластану: симптомдар, түрлері (бірінші-төртінші дәреже), және салдары. 5000 жылдан бері белгілі, таушылар мен әскерлер арасында жиі кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Төмен температураның теріге және басқа тіндерге әсері – медициналық жағдай. Адамдарда тоңазудың пайда болуына қатысты деректер 5000 жылға дейін барып жетеді. Альпинистер арасында бұл көрсеткіш жылына 40%-ға дейін жете алады. Тоңазу бірнеше әскери қақтығыстарда маңызды рөл атқарған. Бұл жіктеу жүйесін қарапайымдату – беткі (бірінші немесе екінші дәрежелі) немесе терең (үшінші немесе төртінші дәрежелі) зақымдану. Жарақат алғаннан кейінгі апталар бойы ауырсыну сақталады және қара түсті қабықша (эскара) пайда болады. Ұзақ мерзімді ойық жаралар мен өсу пластиналарының зақымдануы мүмкін.
Effect of low temperature on skin and other tissues
a medical condition
Evidence of frostbite occurring in people dates back 5,000 years. Rates may be as high as 40% a year among those who mountaineer. Frostbite has also played an important role in a number of military conflicts. A simplification of this system of classification is superficial (first or second degree) or deep injury (third or fourth degree). In the weeks after injury, pain persists and a blackened crust (eschar) develops. There can be longterm ulceration and damage to growth plates.
Төртінші дәрежелі
Төртінші дәрежелі мұздану кезінде тері астындағы бұлшықеттер, шеміршектер мен сүйектер сияқты тіндер зардап шегеді. Алғашқы белгілері: терінің түсі өзгермей, қатты болып, қайта жылытқанда ауыртпайды. Кейін тері қарарып, мумияға айналады. Тұрақты зақымның ауқымын анықтауға бір ай немесе одан да көп уақыт қажет болуы мүмкін. Екі айдан кейін аутоампутация болуы мүмкін. Мұз кристалдары жарақаттанған жердегі ұсақ қан тамырларын зақымдайды. Әдетте, 0,55 °C (31 °F) төмен температураға ұзақ уақыт бойы тозу мұздануға себеп болуы мүмкін.
In fourth degree frostbite, structures below the skin are involved like muscles, tendon, and bone. Early symptoms include a colorless appearance of the skin, a hard texture, and painless rewarming. Later, the skin becomes black and mummified. The amount of permanent damage can take one month or more to determine. Autoamputation can occur after two months. Ice crystals can damage small blood vessels at the site of injury. Typically, prolonged exposure to temperatures below 0.55 °C (31 °F) may cause frostbite.
Қайта жылыту
Қайта жылыту реперфузиялық зақымдану арқылы тіндерге зақым келтіреді, ол қан тамырларының кеңеюіне, ісінуге (эдемаға) және қан ағынының нашарлауына (стазис) алып келеді. Тромбоциттердің жинақталуы зақымданудың тағы бір мүмкін механизмі болып табылады. Қайта жылытудан кейін көпіршіктер мен қан тамырларының спазмы (вазоспазм) дамуы мүмкін.
Rewarming causes tissue damage through reperfusion injury, which involves vasodilation, swelling (edema), and poor blood flow (stasis). Platelet aggregation is another possible mechanism of injury. Blisters and spasm of blood vessels (vasospasm) can develop after rewarming.
Патофизиология
Мұзданудың дене тіндеріне зақым келтіруіне себеп болатын патологиялық механизмді төрт кезеңмен сипаттауға болады: мұздануға дейінгі кезең, мұздау-еру кезеңі, тамырлардың тоқтап қалуы және соңғы ишемиялық кезең. Мұздануға дейінгі фаза: мұз кристалдарының пайда болмауымен тіндерді салқындатуды қамтиды. Оның дамуы үшін суыққа ұшырау міндетті емес. Левамизолдың уыттылығы – мұздануға ұқсас көрініс бере алатын васкулит.
The pathological mechanism by which frostbite causes body tissue injury can be characterized by four stages: Prefreeze, freeze thaw, vascular stasis, and the late ischemic stage. Prefreeze phase: involves the cooling of tissues without ice crystal formation. It does not require exposure to cold to develop. Levamisole toxicity is a vasculitis that can appear similar to frostbite.
Алдын алу
Жайлау медицина қоғамы тері мен бас терісін жабуды, жеткілікті тамақтануды, тығыз аяқ киім мен киім кимеуді және шаршап қалмау үшін белсенді болуды ұсынады. Биік тауларда қосымша оттегі беру де пайдалы болуы мүмкін. Суық суға қайталап ұшырау адамдарды қырынуға көбірек сезімтал етеді. Қырынудың алдын алу үшін қосымша шаралар:
The Wilderness Medical Society recommends covering the skin and scalp, taking in adequate nutrition, avoiding constrictive footwear and clothing, and remaining active without causing exhaustion. Supplemental oxygen might also be of use at high elevations. Repeated exposure to cold water makes people more susceptible to frostbite. Additional measures to prevent frostbite include:
Қырынумен ауыратын адамдардағы бірінші кезектегі шара – гипотермия және суықтан туындаған басқа да өмірге қауіпті асқынуларды бағалау. Қырынуды емдеуден бұрын дене температурасын 35°C-тан жоғары көтеру керек. Ауызға немесе тамырға (IV) сұйықтық беру керек. Хэндфорд және әріптестерінің айтуынша, "Жайлау медицина қоғамы мен Аляска штатының суық жарақаттары жөніндегі нұсқаулары 37–39°C температураны ұсынады, бұл науқастың сезінетін ауырсынын азайтады, ал қыздыру уақытын аздап ұзартады". Қыздыру 15 минуттан 1 сағатқа дейін созылуы мүмкін. Су айналымын қамтамасыз ету үшін кранды ашық қалдыру керек. Қайта қыздыру өте ауыртпалы болуы мүмкін, сондықтан ауырсынды басқару маңызды. Илопрост сияқты қан тамырларын кеңейтетін препараттар қан тамырларының бітелуіне жол бермеуі мүмкін. Жүйелі шолу және мета-талдау көрсеткендей, ілопрост немесе ілопрост пен тінді плазминоген активаторын (rtPA) бірге қолдану, ауыр қырыну жағдайында буфломедилге қарағанда ампутация деңгейін төмендетуі мүмкін, сонымен қатар зерттеулерде ілопрост немесе ілопрост пен rtPA қолданудан кейін ірі жағымсыз әсерлер тіркелмеген.
The first priority in people with frostbite should be to assess for hypothermia and other life threatening complications of cold exposure. Before treating frostbite, the core temperature should be raised above 35 °C. Oral or intravenous (IV) fluids should be given. According to Handford and colleagues, "The Wilderness Medical Society and State of Alaska Cold Injury Guidelines recommend a temperature of 37–39 °C, which decreases the pain experienced by the patient whilst only slightly slowing rewarming time." Warming takes 15 minutes to 1 hour. The faucet should be left running so the water can circulate. Rewarming can be very painful, so pain management is important. Blood vessel dilating medications such as iloprost may prevent blood vessel blockage. A systematic review and metaanalysis revealed that iloprost alone or iloprost plus recombinant tissue plasminogen activator (rtPA) may decrease amputation rate in case of severe frostbite in comparison to buflomedil alone with no major adverse events reported from iloprost or iloprost plus rtPA in the included studies.
Хирургиялық операция
Мұзданудан зақымдану жағдайында зақымдану түріне және ауқымына қарай түрлі хирургиялық араласулар қажет болуы мүмкін. Некроздық тіндерді дебридтеу немесе ампутациялау, әдетте, гангрена немесе жүйелік инфекция (сепсис) пайда болмаса, кейінгі уақытқа шегеріледі. Егер бөлімшелік синдромның белгілері дамыса, қан ағынын сақтау мақсатында фасциотомия жасалуы мүмкін.
Various types of surgery might be indicated in frostbite injury, depending on the type and extent of damage. Debridement or amputation of necrotic tissue is usually delayed unless there is gangrene or systemic infection (sepsis). If symptoms of compartment syndrome develop, fasciotomy can be done to attempt to preserve blood flow.
Эпидемиология
Мұзда қатудың эпидемиологиясы туралы толыққанды статистика жетіспейді. АҚШ-та мұзда қату солтүстік штаттарда көбірек кездеседі. Финляндияда азаматтар арасындағы жылдық қоршау 100 000 адамға 2,5 жағдайды құрады, ал Монреальде – 100 000 адамға 3,2 жағдайды. Зерттеулер 30-49 жас аралығындағы еркектердің тәуекелге ұшырау ықтималдығы жоғары екенін көрсетеді, бұл жұмыстық немесе ойын-сауық қызметтері кезінде суыққа ұшыраудың салдары болуы мүмкін.
There is a lack of comprehensive statistics about the epidemiology of frostbite. In the United States, frostbite is more common in northern states. In Finland, annual incidence was 2.5 per 100,000 among civilians, compared with 3.2 per 100,000 in Montreal. Research suggests that men aged 30–49 are at highest risk, possibly due to occupational or recreational exposures to cold.
Зерттеу бағыттары
Гипербариялық оттегімен емдеудің қосымша ем ретінде тіндерді сақтауға көмектесетінін анықтау үшін жеткілікті дәлелдер жоқ. Жекелеген жағдайлар тіркелген, бірақ адамдар арасында рандомизацияланған бақылаулы зерттеулер жүргізілмеген. Медициналық симпатектомияны, интравендік резерпин қолдана отырып жасауға талпыныс жасалған, бірақ нәтижесі шектеулі болды.
Evidence is insufficient to determine whether or not hyperbaric oxygen therapy as an adjunctive treatment can assist in tissue salvage. Cases have been reported, but no randomized control trial has been performed on humans. Medical sympathectomy using intravenous reserpine has also been attempted with limited success.