Кіріспе

Биологияда қолданылатын терминдер тізімі

Бұл тізім жүйелік атауларда жиі қолданылатын латын және грек сөздерін қамтиды және классикалық тілдерді білмейтіндерге организмдердің ғылыми атауларын түсінуге және есте сақтауға көмектесуге арналған. Жануарлар мен өсімдіктер үшін қолданылатын екі атаулы номенклатура негізінен латын және грек сөздерінен, сондай-ақ реттер сияқты жоғары таксондар үшін қолданылатын кейбір атаулардан туындайды. Биолог Карл Линней (1707–1778) қазіргі кезде екі атаулы номенклатураның бастауы ретінде қабылданған кітаптарын жариялаған кезде, Батыс Еуропада латын тілі ғылымның ортақ тілі ретінде қолданылды, ал ғылыми атаулар латын немесе грек тілдерінде болды: Линней осы тәжірибені жалғастырды. Латын тілін үйрену қазір азайып бара жатқанмен, ол әлі де классикалық ғалымдар тарапынан, сондай-ақ ботаника, медицина және Рим-католик шіркеуінде белгілі бір мақсаттар үшін қолданылады және ғылыми атауларда кездесуі мүмкін. Ғылыми атаулардың шығу тегін түсіну пайдалы. Латын атаулары әдетте қазіргі ағылшын тіліндегі жалпы атаулармен сәйкес келмесе де, олар көбінесе байланысты болады және олардың мағынасы түсінілгенде, есте сақтау оңайырақ. Екі атаулы атау көбінесе түр туралы сол кездегі шектеулі білімді немесе естігенді көрсетеді. Мысалы, Pan troglodytes, шимпанзе, және Troglodytes troglodytes, торғай, міндетті түрде үңгірде тұрмайды. Кейде туыс атауы немесе нақты сипаттамашы жануардың латын немесе грек атауы болып табылады (мысалы, Canis – иттің латыншасы). Егер бұл сөздер тек бір немесе екі таксонда кездессе, олар төмендегі кестеге енгізілмеуі мүмкін. Оның орнына, төменде келтірілген сөздер көптеген организмдердің (бірнеше туыста) ғылыми атауларында қайта-қайта кездесетін жалпы сөздер мен басқа да модификаторлар болып табылады. Сипаттауыштар жынысына қарай өзгереді, ал көбінесе тек түбір формасы (еркек жыныстық жекеше формасы) тізімделеді. 1-ші және 2-ші жіктемелі сипаттауыштар us (еркек), a (әйел) және um (бейтарап) жалғауларымен, ал 3-ші жіктемелі сипаттауыштар is (еркек және әйел) жалғауы e (бейтарап) жалғауына өзгереді. Мысалы, verus сөзі Aloe vera немесе Galium verum үшін нұсқалары жоқ. Екі атаулы атаудың екінші бөлігі көбінесе адамның есімі болып табылады, ол i (еркек) немесе ae (әйел) жалғауларымен аяқталады, мысалы, Kaempfer’s tody tyrant, Hemitriccus kaempferi. Атау алдымен ii және iae деп жазу үшін латынша формаға айналдырылуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі сөздерге өте ұқсас сөздер алынып тасталды. Бұл кітапта грек тілінің кейбір транслитерациялары ежелгі грек тілінде, ал басқалары қазіргі грек тілінде жазылған. Кестелерде L = латын, G = грек және LG = екі тілде де ұқсас.

Б

Латын/грек тілінде ағылшынша мысалдар Сөзді немесе префиксті қолданатын атауларды іздеу:

baccatus L жеміс беретін, жидектейтін жалбыз қарағай, Taxus baccata; Conus baccatus, теңіз қабығы

barbatus L barba сақалды сақалды катесетум, Catasetum barbatum; сақалды егермен, Erignathus barbatus; қара шашақты сіккін, Spinus barbata; Борнео сақалды шошқасы, Sus barbatus; алтын сақалды пенистемон, Penstemon barbatus

bicolor L екі түсті екі түсті балық, Centropyge bicolor; екі түсті тазалаушы балық, Labroides bicolor; екі түсті моль, Manulea bicolor

bicoloratus L екі түсті екі түсті бұрыш, Macaria bicolorata; Кения екі бас иесі, Micrelaps bicoloratus; орхидея, Bulbophyllum bicoloratum

bicornis L екі мүйізді қара мүйізқорғасын, Diceros bicornis

bios G βίος өмір амфибия; биота, барлық тірі нәрселер

blandus L жағымды, тегіс, тартымды грек жел гүлі, Anemone blanda; Mallos blandus, құрт

borealis L солтүстік солтүстік оң кит дельфині, Lissodelphis borealissei; кит, Balaenoptera borealis; солтүстік жусан, Galium boreale

brachion G βραχίων қол Прежевальскийдің кеміргіші, Brachiones przewalskii; Brachiopoda (тип); Brachiosaurus

brasiliensis L бразилиялық Бразилиялық қоңыр жасырын, Eptesicus brasiliensis

brachy G βραχύς қысқа Бразилиялық алтын бақа, Brachycephalus didactylus

brachyphyllus G қысқа жапырақты жойылған өсімдік туысы, Brachyphyllum; гүл, Colchicum brachyphyllum; жапырақ мұрынды жартастар, Brachyphylla; қысқа жапырақты баккарис, Baccharis brachyphylla; сондай-ақ brevifolius

brady G βραδύς баяу пигмей үш саусақты жалқау, Bradypus pygmaeus

branchia G βράγχιον жегізгіш Lamellibranchia (класс, синоним Bivalva); Branchiopoda (класс, тұзды шаян)

brasiliensis L Бразилиядан Бразилиялық батпақ егесі, Holochilus brasiliensis; Бразилиялық таяқшалы ментис, Brunneria brasiliensis; резеңке ағашы, Hevea brasiliensis

brevi L brevis қысқа күміс жақты мүйізді бұрыш, Ceratogymna brevis

brevicaudatus L қысқа құйрықты сақалды жапырақты хамелеон, Rieppeleon brevicaudatus; теңіз қабығы, Lophiotoma brevicaudata; қысқа құйрықты кератосома, Ceratosoma brevicaudatum

brevicollis L қысқа мойынды қысқа мойынды майлы қоңыз, Meloe brevicollis

brevifolius L қысқа жапырақты Джошуа ағашы, Yucca brevifolia; қысқа жапырақты дудлея, Dudleya blochmaniae subsp. brevifolia; қысқа жапырақты ақжелкен, Helenium brevifolium; зигзаг батпақ құрағы, Schoenus brevifolius; сондай-ақ brachyphyllus

brevirostris L қысқа тұмсықты ине тісті балық, Dysomma brevirostre; қысқа мұрынды пони балығы, Leiognathus brevirostris

britannicus L Ұлыбританиядан Rumex britannica, түйінды өсімдік; Британдық сарыбас, Inula britannica; Cortinarius britannicus, саңырауқұлақ; Geastrum britannicum, жер жұлдызы

bulbus G βολβός пияз пияз гүлді ранункулюс, Ranunculus bulbosus; пияз конусы, Conus bulbus

С

Латын/Греческий тілі Ағылшын мысалдары Тақырыптарды іздеу сөзді қамтитын немесе префиксін қолданатын: caecus L соқыр соқыр тышқан, Talpa caeca; солтүстік көзді көбелек, Smerinthus caecus – – caeruleus L көк Еуразиялық көк тиін, Cyanistes caeruleus; көк құмар гүлі, Passiflora caerulea – – californicus L Калифорния Калифорниялық көк дорид, Felimare californiensis – – callosus L қабыршақты үлкен кешкі тышқан, Calomys callosus; ағаш папоротнигі, Cyathea callosa; орхидея, Paphiopedilum callosum – – calvus L жалаңаш Altolamprologus calvus, Isbrueckerichthys calvus, екі балық Banasa calva, иіс шығаратын қоңыз; Trichocorixa calva, су кемесі Intrasporangium calvum, бактерия; Bulbophyllum calvum, орхидея – cambricus L, Камбриядан Уэльстен шыққан жабайы долана, Cotoneaster cambricus; Alalcomenaeus cambricus, қазбалық бунақ аяқтылы Уэльс толқыны, Venusia cambrica; Уэльс көзді гүлі, Euphrasia cambrica Уэльс мак гүлі, Papaver cambricum; әктас полиподи, Polypodium cambricum Уэльс жерге жақын гүл, Senecio cambrensis; Flexicalymene cambrensis, қазбалық трилобит – – – canadensis L Канададан шыққан бұғы, Ovis canadensis – candidus L жарқын ақ, сәулелі ақ Мадонна лилиясы, Lilium candidum – – canescens L сұрға айналу немесе ақ шашты Geraea canescens (шөл гүлі); Atriplex canescens canis L итті койот, Canis latrans; Dipylidium caninum (таспа құрт) – – – canorus L canōrus әуенді обыкновенный кукушка, Cuculus canorus; қытайлық хумей, Garrulax canorus Кубалық шөптік құс, Phonipara canora; Campylocheta canora, тахинид шыбыны – – canus L сұр (шашты), ақ сұр сұр басты тоқыл, Picus canus; жүндегі жерге жақын гүл, Senecio canus – – caprae L ешкіге арналған Staphylococcus caprae – castaneus L каштан (түсті) каштан болет, Gyroporus castaneus; қызыл ағаш өңдеушісі, Camponotus castaneus каштан, Castanea; каштан қысқа құйрықты жартас, Carollia castanea каштан пияз гүлі, Prasophyllum castaneum; қызыл ұн қоңызы, Tribolium castaneum – – cauda L құйрық ұзын құйрықты тиін, Aegithalos caudatus; жұқа құйрықты шағала, Dipturus leptocaudus; солтүстік қысқа құйрықты тышқан, Blarina brevicauda caulos G καυλός сабақ, гүл сабағы сабақсыз генциан, Gentiana acaulis – cephalo G κεφαλή бас Жерорта теңізінің шаяны, Larus melanocephalus; көк нүктелі групер, Cephalopholis argus – ceps L caput бас пигмей сперма киті, Kogia breviceps; бицепс (екі бас бұлшық) ceros L cornū G κέρας мүйіз нарвал, Monodon monoceros; мүйіз бұрыш (мұрын мүйізі) cest L cestus G κεστός белдік, белбеу, тігілген Cestoda chaetes G χαίτη ағын шаш, немесе жал Wildebeest, Connochaetes gnou; қылшық құрттар, Polychaeta; жер құрттары, Oligochaeta chilensis L Чилиден шыққан жұмақ танагері, Tangara chilensis – chinensis L Қытайдан шыққан қытай гүлі, Rosa chinensis; қытайлық пияз, Allium chinense; қытайлық сумақ, Rhus chinensis; төменде Sinense-ге де қараңыз – chloro G χλωρός ақшыл жасыл обыкновенный лысун, Gallinula chloropus; жасыл балдырлар, Chlorophyta chordatus L тікенді хордаттар; Stylephorus chordatus, Tinospora cordifolia – – chroma G χρῶμα түс клоун лох, Chromobotia macracanthus chrysos G χρυσός алтын Chrysochloridae (алтын тышқандар); алтын фазан, Chrysolophus pictus; жақсы қасқа, Chrysocyon brachyurus; Chrysophyceae (алтын балдырлар) сонымен қатар aureus-қа да қараңыз chrysophyllus G алтын жапырақты алтын шақпақ, Chrysolepis chrysophylla; алтын жапырақты Иерусалим шалфейі, Phlomis chrysophylla; жасыл жапырақты, Chrysophyllum oliviforme – – cilium L кірпік Ashland қызыл гүлі, Cirsium ciliolatum; қылшық құрт, Polydora ciliata; кірпік гекконы, Correlophus ciliatus; королева балық, Holacanthus ciliaris; австралиялық қызыл шегір, Toona ciliata; айпақ жапырақты цимодоцея, Thalassodendron ciliatum – – – – – cinereus L күл, күл түсті маскалы тышқан, Sorex cinereus; австралиялық теңіз арыстаны, Neophoca cinerea; сұр тас құсы, Toxostoma cinereum; обыкновенный сұр түлкі, Urocyon cinereoargenteus – – cirrhus G κιρρός қызыл еріндес бат, Trachops cirrhosus; мригал карпы, Cirrhinus cirrhosus; күміс нүктелі скупин, Blepsias cirrhosus – – citri L цитрус цитрус гүлдің көбелегі, Prays citri colchicus L Колхидадан (грек Κολχῐ́ς, Kolchís) немесе Грузиядан шыққан обыкновенный фазан, Phasianus colchicus; Phoxinus colchicus, шаян Кавказдық жаңғақ, Staphylea colchica; Колхидалық жиде, Ilex colchica Колхидалық наса, Chondrostoma colchicum; Cyclamen colchicum, жұлдыз гүлі – – cneme G κνήμη тізе, аяқ ақ аяқты самұрық, Platycnemis pennipes cola L cola тұрғын Еуразиялық тоқыл, Scolopax rusticola; шалғындық соғым, Acrocephalus agricola Формалары colus және colum да дұрыс латын емес деп есептелмейді: терең сулы гранад, Coryphaenoides profundicolus; қара жақты гүл, Dicaeum monticolum. clathratus L торлы, торылы келген кельп басы, Paralabrax clathratus; торлы насса, Nassarius clathratussүйір қолды жұлдызша, Luidia clathrata; торылы құмды балық, Parapercis clathrataAllium clathratum, пияз; Vexillum clathratum, теңіз қабыршағы – – collaris L мойынды мойынды үйрек, Aythya collaris; мойынды пика, Ochotona collarisмойынды кілемшар, Parascyllium collare; дақты құмды қоңыз, Spharagemon collare – communis L обыкновенный обыкновенный шалғын, Juniperus communis; обыкновенный мирт, Myrtus communisжұлдыз желесі, Nostoc commune; үлкен алтын шаш, Polytrichum commune – compressus L compressus жұмсақ, қысылған жұмсақ сұр бидай, Danthonia compressa; жұмсақ шаян, Faxonius compressaэмеральд қоңыз шыбыны, Ampulex compressa; империялық гүде, Hypseleotris compressaDendrobium compressum, орхидея – – concolor L біртекті түсті cougar, Puma concolor; ақ шырша, Abies concolor conno G κόννος сақал Wildebeest, Connochaetes gnou corax L corvus G κόραξ қарға, қара құс обыкновенный қара құс, Corvus corax cordatus L жүрек пішіндес жүрек пішіндес (жапырақ пішіні); кішкентай жапырақты липа, Tilia cordata; теңіз картобы, Echinocardium cordatum – – cordifolius L жүрек пішіндес жапырақтар жүрек пішіндес астра, Symphyotrichum cordifolium; жүрек пішіндес ай гүлі, Tinospora cordifolia; Тусон бурағы, Ambrosia cordifolia – – coriaceus L, corium ("теріден") терілі Pajahuello тышқаны, Ornithodoros coriaceus; жағажай құсының көзі, Alectryon coriaceus көк қытай лозасы, Holboellia coriacea; терілі теңіз тасбақасы, Dermochelys coriaceaжасыл шай ағашы, Leptospermum coriaceum; ішкі тас орхидеясы, Dendrobium coriaceum – – cornu L cornū мүйіз бақша құрты, Cornu aspersum; үлкен раковина, Planorbarius corneus coronatus L тәжді тәжді лемур, Eulemur coronatus; тәжді раковина, Lunella coronata – – costatus L қабырғалы қабырғалы шығыршық, Maoricrypta costata; жолақты Рафаэль балығы, Platydoras costatus – – crassus, crassi L жуан, семіз крепинг черникасы, Vaccinium crassifolium; қабыршақты шағала, Rochinia crassa; ауызсыз шағала, Cardisoma crassum – – cristatus L шошақты шошақты жануар, Proteles cristatus; көк жай, Cyanocitta cristata; шошақты бидай, Agropyron cristatum – – crocos G κρόκος сары екі түсті ақ тісті тышқан, Crocidura leucodon; сафран, Crocus sativus; дақты гиена, Crocuta crocuta cryo G κρύος суық Криондық ғылым crypto G κρυπτός жасырын Cryptococcus; Cryptosporidium – culminicola L шың тұрғыны Elaeocarpus culminicola; Euxoa culminicola; Potosi шаыр, Pinus culminicola cursor L жүгіруші, жарысшы кремді түсті жүгіруші, Cursorius cursor; жүгіруші акондон, Akodon cursor; Lacépède жер жыланы, Erythrolamprus cursor curvirostris L қисайған мүңкіш қора жұмсақ мүңкіш, Nemichthys curvirostris; қисайған мүңкіш, Toxostoma curvirostre – cyano G κυανός көк-жасыл азур қанатты қарға, ...

G

Латын/Греческий тілінің ағылшын тіліндегі мысалдары Тақырыптарды іздеу сөзді қамтитын немесе префиксін қолданыңыз: gala, galum G γάλα сүт, сабын өсімдіктері, Chlorogalum garrulus L шалақай, сөйлегіш Garrulus, торғайлар туысы; Богемиялық балауса, Bombycilla garrulus Eupithecia garrula, бір түрлі көбелек; каштан қанатты чачалака, Ortalis garrula Chelostoma garrulum, карталы ара; Omicron garrulum, тоқымашы арасы – – gaster, gastro, gastr L gaster G γαστήρ құрсақ, қарын жалпы жеміс шыбығы, Drosophila melanogaster; Gastropoda geo G γαῖα, γῆ Жер Conus geographus, география конусы; Geotrichum giganteus L алып giganteus (теңіз қабығы); Алдабра алып тас бақасы, Aldabrachelys gigantea – – gigas G γίγας алып Гумбольдт кальмары, Dosidicus gigas; қар морелі, Gyromitra gigas; cœur de la mer, Entada gigas – – glaber L glaber тегіс; түксіз жалаңаяқ тышқан, Heterocephalus glaber; тегіс жиде, Rhus glabra; Omphiscola glabra (қабықша) – – glacialis L мұздықтарда табылған Солтүстік Атлант ақ киті, Eubalaena glacialis; мұздықтарда өсетін бетеге, Artemisia glacialis мұздық шам балығы, Benthosema glaciale; Endocellion glaciale, ромашка – – glandulosus L ядролары бар Тасмандық лавр, Anopterus glandulosus, Басилан аралының цецилиясы, Ichthyophis glandulosus; балды мескит, Prosopis glandulosa, дөңгелек секіргіш шырыш, Hemphillia glandulosa; скунс жидесі, Ribes glandulosum, – – glaucus L glaucus G γλαυκός көгілдір жасыл, көгілдір сұр, жылтыраған күміс көгілдір көбелек, Lepidochrysops glauca; Glaucidae, нудибранттар отбасы – – glutinosus L glutinosus жабысқақ жалпы қарағай, Alnus glutinosa; жабысқақ қара жер тілі, Glutinoglossum glutinosum; Солтүстік слизді саламандр, Plethodon glutinosus – – glyco, glycy, glyc G γλυκύς тәтті қызыл май, Glycyrrhiza glabra; соя, Glycine max gonatistaG γονατισταтізе бүгілген лишай мимикри, Gonatista griseagonatista gracilis, gracile L жұқа, әдемі батыс дақты скунс, Spilogale gracilis; ағыс дарт, Etheostoma gracile; Gracilisuchus – gracilipes L grăcĭlĭpes жұқа аяқты жұқа бақа, Austrochaperina gracilipes; жұқа аяқты бұталы бақа, Gracixalus gracilipes; жұқа сабақты майгүл, Mimulus gracilipes; жұқа тамырлы агаве, Agave gracilipes graniticus L гранит гранит тырнақ гүлі, Calothamnus graniticus; граниттік кедейлік бұтасы, Eremophila granitica; граниттік жолбарыс, Tonestus graniticus – – graveolens L gravis күшті иісті жалпы ру, Ruta graveolens; липпия, Lippia graveolens gregarius L gregārius, грекс ("топ, сауын") қоғамдық қоғамдық чиж, Vanellus gregarius; алтын балық өсімдігі, Nematanthus gregarius; шөл жәндігі, Schistocerca gregaria; Leptospermum gregarium, Австралия мирті – – griseus L (нео-латын сөзі герман тілінен алынған) сұр шөл мониторы, Varanus griseus; тісті алты жегіш акула, Hexanchus griseus; аталық қанаты, Elasmucha grisea; лишай мимикри, Gonatista griseapaperbark клен, Acer griseum; ақ жолақты үй секіруші құмырсқа, Hypoblemum griseum – – groenlandicus L Гренландиядан (Ескі норвеж тілінде Grœnland) гарп иті, Pagophilus groenlandicus; тікенекті лобстер, Lebbeus groenlandicusАрктика жүнды құс, Gynaephora groenlandica; піл сүйегінің қақпасы, Pedicularis groenlandicabog Лабрадор шайы, Rhododendron groenlandicum – – gyrino, gyrinus G γυρῖνος шағалақ көктемгі саламандр, Gyrinophilus porphyriticus; мысалы, Crassigyrinus, Proterogyrinus

H

Латын/Греческий тілі Ағылшын мысалдары Тақырыптарды іздеу сөзді қамтитын немесе префиксі бар: haema , hema G αἷμα қан Haemosporida; Bacteria sp., Haemophilus influenzae, House finch, Haemorhous mexicanus hali , halio G ἅλς теңіздікі, тұз Steller's sea eagle, Haliaeetus pelagicus; grey seal, Halichoerus grypus; black abalone, Haliotis cracherodii hamatus L ілмек тәрізді Slender billed kite, Helicolestes hamatus ; Ruitersbos pincushion, Leucospermum hamatum; Dark Tiger (butterfly) Tirumala hamata – – haplo G ἁπλόος жа simple, single mountain beaver, Aplodontia rufa; Mongolosaurus haplodon hedra G ἕδρα орындық, жақ Chinese ephedra, Ephedra sinica helio G ἥλιος күн sunflower, Helianthus annuus; sun spurge, Euphorbia helioscopia hemisphaerica G жартылай шар sand laurel oak, Quercus hemisphaerica, sulphur rose, Rosa hemisphaerica hetero G әртүрлі немесе әр түрлі melancholy thistle, Cirsium heterophyllum, Leucanthemum heterophyllum, Smith's cress, Lepidium heterophyllum hexa G ἕξ алты water primrose, Ludwigia hexapetala hibernicus L Ирландиядан Irish whitebeam, Sorbus hibernica; Atlantic ivy, Hedera hibernica; Southern bristetail, Dilta hibernica; Irish hare, Lepus timidus hibernicus; Mycobacterium hiberniae; Pisidium hibernicum – – – hibridus L гибрид butterbur, Petasites hybridus, brown spider monkey, Ateles hybridus; kelp goose, Chloephaga hybrida; alsike clover, Trifolium hybridum; – – – – – hippo G ἵππος жылқы seahorse, Hippocampus; lesser horseshoe bat, Rhinolophus hipposideros hirsutus L сақалды hairy bittercress, Cardamine hirsuta; hairy fruit eating bat, Artibeus hirsutus; hairy St John's wort, Hypericum hirsutum – – hispidus L қарапайым, шұбар, тікенді banded coral shrimp, Stenopus hispidus; shaggy bracket, Inonotus hispidusringed seal, Pusa hispida; wax gourd, Benincasa hispidabristly starbur, Acanthospermum hispidum; white butterfly triggerplant, Stylidium hispidum – – homo L адам, ер адам modern human, Homo sapiens; Neanderthal, Homo neanderthalensis hortensis L hortus бақтан broad leaved anemone, Anemone hortensis; garden orache, Atriplex hortensis; Mexican longwing, Heliconius hortense; Orphean warbler, Sylvia hortensis – humilis L төмен, кішкентай, қарапайым Mediterranean dwarf palm, Chamaerops humilis; Talaud flying fox, Acerodon humilisArgentine ant, Linepithema humile; Italian jasmine, Jasminum humile – hydro G ὕδωρ, ὑδρο су Chinese water deer, Hydropotes inermis; capybara, Hydrochoerus hydrochaeris hyemalis L hiems қыс dark eyed junco, Junco hyemalis; winter aconite, Eranthis hyemalisrough horsetail, Equisetum hyemale; putty root, Aplectrum hyemaleMucor hiemalis and Hebeloma hiemale, екі саңырауқүл – – – hyper G ὑπέρ жоғары, үстінен St John's wort, Hypericum perforatum hyperboreus G ὑπέρ Βορέᾱ Арктика аймағынан (Hyperborea) glaucous gull, Larus hyperboreus; tundra fleabane, Erigeron hyperboreus tangle or cuvie, Laminaria hyperborea; estuary beggarsticks, Bidens hyperboreaboreal bur reed, Sparganium hyperboreum; boreal haircap moss, Polytrichum hyperboreum – – hypo , hyp G ὑπό астында, төмен zebra pleco catfish, Hypancistrus zebra; common cat's ear, Hypochaeris radicata

М

Latin/Greek Language English Examples Search for titles containing the word or using the prefix: macro G μακρός long, large big headed mole rat, Tachyoryctes macrocephalus; rock onion, Allium macrum; sea snail, Turbonilla macra – macroura G long tailed hooded skunk, Mephitis macroura maculatus L spotted tiger quoll, Dasyurus maculatus; spotted sandpiper, Actitis macularius – – madagascariensis L from Madagascar Madagascar day gecko, Phelsuma madagascariensis madagascariensis; Malagasy ground boa, Acrantophis madagascariensis; Malagasy tree boa, Sanzinia madagascariensis; Madagascar fruit bat argasid, Ornithodoros madagascariensis magnus L great, large streaked spiderhunter, Arachnothera magna – – major L greater great tit, Parus major malabaricus L from Malabar chestnut tailed starling, Sturnia malabaricus marginatus L bordered gold edge Japanese euonymus, Euonymus japonicus 'Aureomarginatus' ; marginated tortoise, Testudo marginata – – maritima L of the sea sea beet, Beta vulgaris subsp. maritima; samphire, Crithmum maritimum, sea holly, Eryngium maritimum; polar bear, Ursus maritimus, sea rush, Juncus maritimus, – – mauretanicus L from Mauretania (the Maghreb, northwest Africa) Balearic shearwater, Puffinus mauretanicus; Moroccan hairstreak, Tomares mauretanicus Adscita mauretanica, a moth; Marginella mauretanica, a sea snail – – mauro G μαυρός dark, black dark shrew, Crocidura maurisca maximus L largest royal tern, Thalasseus maximus mega G μέγας large, great megalodon shark, Otodus megalodon megacephalus G big headed Andriyashev large headed sculpin, Andriashevicottus megacephalus; big head rush, Juncus megacephalus; big headed ant, Pheidole megacephala; big headed tiger beetle, Megacephala megacephala; coastal plain hawkweed, Hieracium megacephalum; large headed rice rat, Hylaeamys megacephalus – – mel L honey black sage, Salvia mellifera; Nephelium melliferum; western honey bee, Apis mellifera melano G μελανός black black browed albatross, Thalassarche melanophris – melanocephalus G black headed black headed fleabane, Erigeron melanocephalus; black headed snake, Tantilla melanocephala; ghost ant, Tapinoma melanocephalum – – melanophyllus G black leaved Melanophylla; Melanophyllum – – melanops G black eyed, black faced black eyed blue, Glaucopsyche melanops; black fronted dotterel, Elseyornis melanops; gray spiny mouse, Scolomys melanops mephitis L bad odor striped skunk, Mephitis mephitis; yellow pigmented bacteria, Luteimonas mephitis meridionalis L southern southern oak bush cricket, Meconema meridionale; Andean blueberry, Vaccinium meridionalesouthern mammoth, Mammuthus meridionalis; Zimbabwe grey baboon tarantula, Ceratogyrus meridionalis – micro G μικρός small littleleaf pussytoes, Antennaria microphylla microphyllus G small leaved baby sage, Salvia microphylla; boxleaf azara, Azara microphylla; littleleaf box, Buxus microphylla; littleleaf mock orange, Philadelphus microphyllus; small leaf climbing fern, Lygodium microphyllum – – minimus L smallest least flycatcher, Empidonax minimus minor L smaller great frigatebird, Fregata minor minuta L small dwarf waterclover, Marsilea minuta, little cuckoo, Coccycua minuta; little gull, Hydrocoloeus minutus, harvest mouse, Micromys minutus; little willowherb, Epilobium minutum, – – mitra LG headband, turban or mitre Mitra spp., mitre shells; Gyromitra esculenta, false morel; Psittacara mitratus, mitred conure; Presbytis mitrata, mitered langur – – – monile L necklace Conus monilifer mono G μόνος single Swinhoe's storm petrel, Oceanodroma monorhis; Monotreme monoica L monoicous the sandpaper saucer berry, Cordia monoica monospermus L Having a single sperm cell one seed juniper Juniperus monosperma – – monspeliensis L from Montpellier Montpellier cistus, Cistus monspeliensis – – – montanus L mons of the mountains mountain bottlebrush, Melaleuca montana; mountain mahogany, Cercocarpus montanus; mountain thistle, Acanthus montanus; tree sparrow, Passer montanus morpho G μορφή shape Menelaus blue morpho, Morpho menelaus mus, mys L mūs G μῦς mouse house mouse, Mus musculus; as rodent, e. g. Phoberomys, Telicomys mulgere G to milk European nightjar, Caprimulgus europaeus Caprimulgus muralis L growing on the wall annual wall rocket Diplotaxis muralis, Psammophiliella muralis

О

Latin/Греческий тілі Ағылшын тілі Мысалы Тақырыптарды іздеу сөзді қамтитын немесе префиксін қолданатын: obscurus L қараңғы қараңғы боло егесі, Necromys obscurus; көңілді дельфин, Lagenorhynchus obscurus; көмескі таңғы дақтар, Ipomoea obscura; сирек клубмосс, Lycopodium obscurum – – obsoletus L ескірген, дегенерацияланған Pantherophis obsoletus; жазы дақыл, Plestiodon obsoletus – occidentalis L батыс шығыс арборвита, Thuja occidentalis; батыс ұсақ жапырақ, Trifolium occidentale – ocean G ὠκεανός мұхит мұхиттық гекон, Gehyra oceanica; Жерорта теңізінің таспа шөп, Posidonia oceanica – octo, octa G ὀκτω ὀκτα сегіз жалпы осьминог, Octopus vulgaris odon, odus G ὀδών, ὀδούς тіс Dimetrodon, Rhizodus oeso G οἰσέμεν, οἰσ көтеру Oesophagostomum officinalis L шеберханаға арналған; емдік имбирь, Zingiber officinale; розмарин, Rosmarinus officinalis – holeraceus L көкөніс ретінде қолданылады капуста, брокколи, кале, брюссель капустасы және т.б., Brassica oleracea; жалпы шошқа, Sonchus oleraceus – – oleum, olearis L май Omphalotus olearius, шамшырақ саңырағы ommato G ὄμμᾰ, gen. ὄμμᾰτος көз Ommatokoita, Ommatochila, Ommatospila ophis G ὄφις жылан Carphophis vermis, батыс жұмсақ жылан ophrys G ὀφρύς қабау аралық орхидея, Ophrys; Орталық Американың бушмастері, Lachesis stenophrys Melanophrys, шыбық туысы; Cyanophrys, көбелек туысы ophthalmus G ὀφθαλμός көз жалпы руд, Scardinius erythrophthalmus; Ariosoma ophidiophthalmus, шабақ; испан тілі, Molva macrophthalma; Hippopsicon macrophthalmum, қоңыз; Cyprinion microphthalmum, балық; алтын көз қытырлағы, Teloschistes chrysophthalmus ops G ὤψ бет, көз Triceratops opsis G ὄψις ұқсас Каролиналық қасқыр, Conuropsis carolinensis orientalis L шығыс Шығыс тарақан, Blatta orientalis – ortho G ὀρθός тік Orthoptera oryza G ὄρυζα күріш Азиялық күріш, Oryza sativa; күріш егесі, Oryzomys ovatus L жұмыртқа тәрізді қарағай, Carya ovata – –

R

Латын/Грек тіліндегі ағылшын мысалдары Сөзді немесе префиксті қолданатын атауларды іздеу: radix L түбір немесе қызылша fleabane, Erigeron radicatus – – – rāmus L тармақ тармақты draba, Draba ramosissima; тармақты мурекс, Chicoreus ramosus – – – regalis L патшалық Synalpheus regalis; патшалық мотылы, Citheronia regalis; патшалық лилия, Lilium regale – repandus L иілген, жоғары иілген айдаһар тілі, Hemigraphis repanda; кірпі саңырауқұлағы, Hydnum repandum; Перу алма кактусы, Cereus repandus – – repens L жүретін, өсуші (rēpēns) жүретін сарыбас, Ranunculus repens repens L күтпеген (rĕpēns) ақ қызылша, Trifolium repens reptans, rept L жүретін, өсуші қырыққабат, Ajuga reptans; жүретін бесағаш, Potentilla reptans; Reptilia reticulata L торлы мандарин апельсіні, Citrus reticulata – – rhino G ῥίς мұрын қызыл жапырақты жартас құсы, Rhinonicteris aurantia; мүйізқоршақ rhiza G ῥίζα түбір бұталы тұқымдық, Ludwigia helminthorrhiza; Rhizobium (топырақ азотын бекітетін бактерия) rhynchos G ῥύγχος тұмсық немесе мұрын үйрек, Anas platyrhynchos; Rhamphorhynchus rhytis G ῥῠτίς бүршіктелген, жиырылған шұбар мох, Rhytidiadelphus triquetrus; Rhytidodon (синонимі Rutiodon) rigidus L қатаң, берік big galleta, Hilaria rigida – – rossicus L Ресейден Pliosaurus rossicus rostr L rōstrum тұмсық, мұрын қанатты тұмсықты, Loxia curvirostra rostralis L тұмсықты бар Hypena rostralis – rostratus L rōstrātus тұмсықты бар тұмсықты шалғын, Carex rostrata; тұмсықты юққа, Yucca rostrata; Кариб теңізінің ұсақ мүйізді балығы, Canthigaster rostrata; ұзын мұрынды хирург балығы, Zebrasoma rostratum – – ruber, rubr L ruber қызыл қызыл жапырақты қарағай, Acer rubrum; қызыл валериана, Centranthus ruber; қызыл гриб, Hortiboletus rubellus; жаздық танагер, Piranga rubra – – – – ruder L rūdus, rūderis қоқыс Cannabis ruderalis; Porophyllum ruderale; қоқыс арасы, Bombus ruderatus – – rudis, rud L жалпы, дөңгелек жалпы хамелеон, Trioceros rudis; жолақты балықшы Ceryle rudis; жалпы кескелеу, Naultinus rudis; жалпы мабуя, Eutropis rudis – rufus, ruf L қызыл, қызыл қасқа, Canis rufus; қызыл резеңке кесе, Galiella rufa – – – rupestris L жартастарда немесе таста өсетін Еуропалық жартас құсы, Ptyonoprogne rupestris; тас бас, Ambloplites rupestris; тас гүл, Atocion rupestre; тау шайы, Leptospermum rupestre – rupicola L жартас тұрғыны Diplacus rupicola, Өлім сахарасының маймыл гүлі; Narcissus rupicola; Tabernaemontana rupicola russus L қызылша Lophocampa russus, көбелек; Toxitiades russus, қоңыз; Schistura russa, тас балық; Steccherinum russum, саңырауқұлақ – – russulus L кішкентай қызылша greater white toothed shrew, Crocidura russula; Mimeresia russulus, көбелек; қызғылт дақты ағаш балдыры, Hygrophorus russula; Bryum russulum, мох – –

С

Латын/грек тіліндегі ағылшын мысалдары Тақырыптарды іздеу, сөзді қамтитын немесе префиксті қолданатын: sanctus L қасиетті sanctus (түр) қараңыз sanguis L қан қан тамыр, Sanguinaria canadensis sapiens L дана адамның жаңаша түрлері: Homo sapiens sapiens ("ақылды адам") saponaria L сабынды сабынды өсімдіктер (Saponaria spp.), сабын қабығы (Quillaja saponaria), Ramaria flavosaponaria sativus L егілген, өсірілген қарабидай, Avena sativa; бұршақ, Pisum sativum; күріш, Oryza sativa – – saura, saur G σαῦρος кесіртке, бауырымен жорғалаушылар сүйір мұрынды балық, Alepisaurus; Maiasaura (динозавр) scriptus L жазылған, сызылған, қарындашпен сызылған Cape bushbuck, Tragelaphus scriptus; сызылған балық, Aluterus scriptuspond slider, Trachemys scripta; ұзын шырылдақ, Sphaerophoria scripta; Grammatophyllum scriptum, орхидея; Steindachneridion scriptum, сом – – sculptus L мүсінделген Epidendrum sculptum, мүсінделген шамшақ акула, Etmopterus sculptus; мүсінделген жұмсақ саңырауқұлақ, Calvatia sculpta – – septem L жеті жеті нүктелі қоңыз, Coccinella septempunctata septentrionalis L Солтүстік жартышар (septentrional, "жеті жыртын тоқсанның" деген мағынада, Үлкен Аю шоқжұлдызына сілтеме) Soltüstik rockling, Ciliata septentrionalis Soltüstik spleenwort, Asplenium septentrionale – setosus L қылтанды немесе жүнді шашты Атлант тікенді егеуқұйрық, Trinomys setosus; Iris setosa, Diadema setosum – – sidero G σίδηρος темір Siderostigma, Sideroxylon; кішкентай жылқы тырнақшалы қоңыз, Rhinolophus hipposideros silvestris, sylvestris silvaticus L орманнан немесе тоғайдан; жабайы жабайы мысық, Felis silvestris; қар көкітамы, Anemone sylvestris; орман бақасы, Lithobates sylvaticus – – similis L ұқсас Callinectes similis simplex L қарапайым simplex атымен аталатын түрлердің тізімін қараңыз sinensis L Қытайдан шай, Camellia sinensis – smaragdinus G σμάραγδος зүгріл жасыл кесіртке, Takydromus smaragdinus; Carabus smaragdinus, қоңыз Smaragdina, қоңыз туысы; Азия тоқушы шырыны, Oecophylla smaragdina Epidendrum smaragdinum, орхидея; Smaragdia, құбыршақ туысы – – – speciosus L әдемі Lagerstroemia speciosa, жапон лилиясы, Lilium speciosum – – sperma G σπέρμα тұқым африкалық ромашка, Osteospermum sphen, spheno G σφήν үшбұрыш tuatara, Sphenodon punctatus squamatus L қабықшасы бар қабықшалы франколин, Pternistis squamatus, қабықшалы ағашқоршалаушы, Lepidocolaptes squamatus stichus, sticticus G στίχος қатар, тізім Ochlerotatus sticticus, шыбық; батыс erete, Eretes sticticus Acalolepta stictica, қоңыз; Punctelia stictica, лишай Trypetisoma sticticum, шыбық; Diorygma sticticum, лишай Toothfish, Dissostichus – – stoma G στόμα ауыз, ашылу stomate, Gnathostomata striatus L жолақты африкалық жолақты кесіртке, Trachylepis striata; жолақты қасқыр, Butorides striatus; жолақты Барбадос лилиясы, Hippeastrum striatum – – strictus L тік, тар, биік шоколад лилиясы, Dichopogon strictus; Oxalis stricta; Babiana stricta; Nardus stricta, батпақ шашық мүк, Polytrichum strictum – – strix, strig L немесе G сұлуқұс kākāpō немесе сұлуқұс попугай, Strigops habroptilus; таудық бақа, Podargus strigoides; сұлуқұс, Strix aluco suber L корк корк емені, Quercus suber suchos, suchus G σοῦχος қолтырауан (египеттік) Eusuchia; Koolasuchus sulcatus L жоғары орналасқан Trillium sulcatum; ойық шлем орхидеясы, Nematoceras sulcatum – – symbio G συμβίωσις симбиоз Symbiodinium; Symbiontida syriacus L Сириялық Asclepias syriacus – –