Кіріспе
Ғалымдардың көпшілігінің пікірінше, қазіргі Мысыр тарихы 1805 жылы Мұхаммед Әли билікке келгеннен басталады, ол Мысырды жаңғырту жобасын іске қосты, бұл жаңа әскер құруды және ел үшін жаңа карта ұсынуды қамтыды. Дегенмен, Мысырдың қазіргі тарихының анықтамасы модернизмнің әртүрлі анықтамаларына сәйкес өзгереді. Кейбір ғалымдар оны 1516 жылға дейін, Османлылардың 1516-17 жылдары мамлюктерді жеңген кезіне дейін жатқызады. Мұхаммед Әли әулеті Осман империясына қарсы әскери науқандары мен көптеген әскерлерді жинау мүмкіндігі арқасында тәуелсіздікке ие болды, бұл оған Мысырды және Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстың бір бөлігін басқаруға мүмкіндік берді. 1882 жылы Мысыр Хедеваттары аймақтағы британдық ықпал аймасының бір бөлігіне айналды, бұл Осман империясының тәуелсіз вассалдық мемлекеті ретіндегі оның мәртебесімен қақтығыс тудырды. 1915 жылы ел британдық протекторатына айналды және 1922 жылы толық тәуелсіздікке қол жеткізді, Мұхаммед Әли әулетінің билігімен патшалыққа айналды, ол 1952 жылға дейін жалғасты. Гамал Абдель Насер 1952 жылғы Египет революциясынан кейін монархиялық билікті жойып, Мысырда Республиканы құрды. Келесі алты онжылдық бойы Мысыр үш президенттің автократиялық билігінде болды: Насер 1954 жылдан 1970 жылы қайтыс болғанға дейін, Анвар Садат 1971 жылдан 1981 жылы қанынан айырылғанға дейін және Хосни Мубарак 1981 жылдан 2011 жылғы Египет революциясына қарсы отставкаға шыққанға дейін. 2012 жылы, Қарулы Күштердің Жоғарғы Кеңесінің уақытша үкіметінің басшылығымен, фельдмаршал Тантави төрағалығымен бір жылдан астам уақыт өткен соң, сайлаулар өтті және исламист Мохамед Мурси Мысыр тарихында демократиялық жолмен сайланған алғашқы мемлекет басшысы болды. 2013 жылы миллиондаған египеттіктер Мурсидің отставкасын талап етіп, үлкен митингтер мен демонстрациялар өткізгеннен кейін, армия Мурсиді биліктен шеттету және жаңа сайлауға дайындық жариялады. Нәтижесінде Абдель Фаттах әл-Сиси сайланды.
According to most scholars the history of modern Egypt dates from the start of the rule of Muhammad Ali in 1805 and his launching of Egypt's modernization project that involved building a new army and suggesting a new map for the country, though the definition of Egypt's modern history has varied in accordance with different definitions of modernity. Some scholars date it as far back as 1516 with the Ottomans' defeat of the Mamlūks in 1516–17. Muhammad Ali's dynasty became practically independent from Ottoman rule, following his military campaigns against the Empire and his ability to enlist large scale armies, allowing him to control both Egypt and parts of North Africa and the Middle East. In 1882, the Khedivate of Egypt became part of the British sphere of influence in the region, a situation that conflicted with its position as an autonomous vassal state of the Ottoman Empire. The country became a British protectorate in 1915 and achieved full independence in 1922, becoming a kingdom under the rule of Muhammad Ali's dynasty, which lasted until 1952. Gamal Abdel Nasser ended monarchical rule and established a republic in Egypt, known as the Republic of Egypt, following the 1952 Egyptian revolution. Egypt was ruled autocratically by three presidents over the following six decades: by Nasser from 1954 until his death in 1970, by Anwar Sadat from 1971 until his assassination in 1981, and by Hosni Mubarak from 1981 until his resignation in the face of the 2011 Egyptian revolution. In 2012, after more than a year under the interim government of the Supreme Council of the Armed Forces, with Field Marshal Tantawi as its chairman, elections were held and the Islamist Mohamed Morsi became the first democratically elected head of state in the entire history of Egypt. In 2013, after millions of Egyptians in huge rallies and demonstrations demanding Morsi's resignation, the army announced the ousting of Morsi and preparations for a new election. Resulting in the election of Abdel Fattah El Sisi
Британдық әкімшілік
1882 жылы еуропалықтардың үстемдігіне қарсылық Египеттің көрнекті тұлғалары арасында шиеленісті күшейтті, ең қауіпті қарсылық әскерден туды. 1881 жылдың қыркүйегінде өткен ірі әскери демонстрация Хедив Тевфикті премьер-министрін қызметтен босатуға мәжбүр етті. 1882 жылдың сәуір айында Франция мен Ұлыбритания елге басып кіру қаупінің күшеюіне байланысты Хедивті қолдау үшін Александрияға әскери кемелерін жіберді. Ахмед Ураби бастаған әскери шенеуніктер үкіметті бақылауға алуды бастаған кезде, Тауфик өзінің қауіпсіздігі үшін Александрияға көшті. Маусым айында Египет еуропалық үстемдігіне қарсы ұлтшылдардың қолына көшті. Корольдік теңіз күштерінің Александрияға жасаған бомбалау шабуылы қарсылыққа аз әсер етті, нәтижесінде 1882 жылдың тамызында Суэц каналының екі жағына британдық әскери экспедициялық күштері орналасты. Британдықтар қыркүйек айында Тель-Эль-Кебирде египеттік армияны жеңіп, елді Тауфикке қайтарды. Басқыншылықтың мақсаты – Хедивтің үкіметі мен 1876 жылдан бері египеттік қаржыны реттеуге бағытталған халықаралық бақылау аясында Египетке саяси тұрақтылықты қайта орнату болды. Британдықтар бастапқыда ұзақ мерзімді оккупацияны күтпегені мүмкін. Алайда, сол кездегі Египеттегі Ұлыбританияның Бас өкілі Лорд Кромер Египеттің қаржылық реформаларын ұзақ мерзімді мақсаттың бір бөлігі деп қарады. Кромер саяси тұрақтылық үшін қаржылық тұрақтылық қажет деп есептеді және Египеттің өндірістік ресурстарына, ең бастысы – елдің экспорттық табысының негізгі көзі болып табылатын мақта шаруашылығына ұзақ мерзімді инвестициялар бағдарламасын іске қосты. 1906 жылы Деншавай оқиғасы Египеттегі британдық үстемдігіне күмән тудырды. Британдық әкімшілік 1914 жылы протекторат құру және сұлтан Хусейн Камельді тағайындау арқылы формальды түрде аяқталды, бірақ Египеттегі британдық әскери қатысу 1956 жылдың маусымына дейін жалғасты.
Мысыр сұлтандастығы
1914 жылы Осман империясымен соғыс жарияланғаннан кейін, Мысыр номиналды түрде оның құрамында болғандықтан, Ұлыбритания Мысыр үстінен Протекторат жариялады және британдықтарға қарсы кедив Аббас Хилми II-ні оның інісі Хусейн Камельмен ауыстырды, оны британдықтар Мысыр сұлтаны етті. Кейіннен Мысыр Осман империясынан тәуелсіздігін жариялады. 1919 жылы Парижде өткен бейбітшілік конференциясына «Вафд» делегациясы ретінде белгілі бір топ Мысырдың тәуелсіздігін талап ету үшін қатысты. Топ құрамында болашақта премьер-министр болатын саяси көшбасшы Саад Загхлул де болды. Топ тұтқындалып, Мальта аралына жер аударылғанда Мысырда үлкен көтеріліс болды. 1919 жылдың наурыз-сәуір айларында көтеріліске ұласқан жаппай демонстрациялар өтті. Бұл оқиға Мысырда 1919 жылғы революция деп танылады. Көктемнің қалған бөлігінде Мысыр бойынша күнделікті демонстрациялар мен тәртіпсіздіктер жалғасты. Британдық билікті таңқалдырғандай, Худа Шарави (1879–1947) бастаған мысырлық әйелдер де демонстрацияға қатысты, ол ХХ ғасырдың бірінші жартысында Мысырдағы жетекші феминист болды. Бірінші әйелдер демонстрациясы 1919 жылдың 16 наурызында, жексенбі күні өтті, одан кейін 1919 жылдың 20 наурызында тағы бір демонстрация болды. Мысыр әйелдері 1919 жылдың көктемі мен жазында және одан кейін де маңызды және барған сайын көпшілікке танымал ұлтшылдық рөл атқара берді. Бастапқыда британдық билік демонстрацияларға жауап ретінде Каирде полиция күштерін орналастырды, бірақ жақын арада бақылау генерал-майор Х.Д. Уотсон басқаратын Мысыр экспедициялық корпусына (МЭК) берілді. 1919 жылдың жазында тәртіпсіздіктер көбінесе басылды; 800-ден астам мысырлық, сондай-ақ 31 еуропалық азамат және 29 британдық сарбаз қаза тапты. 1919 жылдың қарашасында ағылшындар жағдайды шешуге тырысу үшін Мильнер комиссиясын Мысырға жіберді. 1920 жылы лорд Мильнер британдық сыртқы істер министрі лорд Керзонға өзінің есебін ұсынды, онда протекторатты одақ шартымен алмастыру ұсынылды. Нәтижесінде Керзон ұсыныстарды талқылау үшін Загхлул мен Адли-паша басқаратын мысырлық миссияны қабылдауға келісті. Миссия 1920 жылдың маусым айында Лондонға келді және келісім 1920 жылдың тамызында жасалды. 1921 жылдың ақпанында британ Парламенті келісімді бекітті және Мысырдан Лондонға толық өкілеттікпен тағы бір делегацияны жіберіп, түпкілікті шарт жасасуды сұрады. Бұл миссияға 1921 жылдың маусымында келген Адли-паша басшылық етті. Алайда, 1921 жылғы Империялық конференциядағы Доминион делегаттары Суэц каналы аймағын бақылаудың маңыздылығын атап өтті және Керзон өзінің Кабинет мүшелерін Адли-паша қабылдауға дайын болған кез келген шарттарға келісуге көндіре алмады. Миссия ашуланып Мысырға оралды.
Мысыр патшалығы
1921 жылдың желтоқсан айында Каирдегі британдық билік әскери жағдай режимін енгізіп, Загхлулды тағы да елден шығарып жіберді. Наразылық акциялары қайтадан зорлыққа ұласты. Артып келе жатқан ұлтшылдыққа және Жоғарғы комиссар лорд Алленбидің ұсынысына бағынып, Ұлыбритания 1922 жылдың 28 ақпанында Египеттің тәуелсіздігін бір жақты түрде жариялады. Сұлтан Фуад I кейіннен Египет патшасы деп жарияланды. Дегенмен, Ұлыбритания жаңадан құрылған Египет патшалығындағы күшті ықпалын сақтап қалды. Британдықтар патшаға кеңес берді және Канал аймағын, Суданды, сондай-ақ Египеттің сыртқы және әскери істерін бақылауда ұстады. 1936 жылы Фуад патша қайтыс болды, ал Фарук патша он алты жасында таққа мұрагер болды. Италия Эфиопияға басып кірген Екінші итальян-эфиопия соғысынан алаңдап, ол Англо-Египет шартына қол қойды, ол Ұлыбританияны 1949 жылға дейін, Суэц каналынан басқа, Египеттен барлық әскерін шығаруға міндеттеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық әскерлер Египетті аймақтағы барлық одақтас әрекеттері үшін негізгі база ретінде пайдаланды. 1947 жылы британдық әскерлер Суэц каналы аймағына қайтарылды, бірақ соғыстан кейін де ұлтшыл, британға қарсы сезімдер күшейе берді.
1952 жылғы төңкеріс
1952 жылы 22-26 шілдеде Мұхаммед Нагиб пен Гамал Әбдел Насер бастаған наразы армия офицерлерінің тобы ( "еркін офицерлер") 1948 жылғы Израильмен соғыста Мысырдың нашар өнім көрсетуі үшін әскерилер кінәлаған король Фарукты құлатты. Халықтың дереу реформаларға деген үміті 1952 жылдың 12 тамызында Кафр Дауарда жұмысшылардың көтерілісіне әкелді, соның салдарынан екі адам өлім жазасына кесілді. Азаматтық билікпен қысқа мерзімді тәжірибеден кейін, еркін офицерлер 1953 жылғы конституцияны күштен шығарып, 1953 жылдың 18 маусымында Мысырды республика деп жариялады.
Араб социализмінің пайда болуы
Насер Мысырдың ғана емес, араб әлемінің харизматикалық көшбасшысына айналды, ол «Араб социализмін» насихаттап, іске асырды. АҚШ Мысырдың Кеңес Одағына қатысты бейтараптығына наразылық ретінде әскери қару сатуды тоқтатқанда, Насер 1955 жылдың қыркүйегінде Чехословакиямен қару-жарақ келісімін жасады. 1956 жылдың ортасында АҚШ және Дүниежүзілік банк Асуан бөгетін қаржыландыруға көмектесу ұсынысын кері қайтарып алғаннан кейін, Насер жекеменшік Суэц каналы компаниясын мемлекеттік меншікке алды. Одан кейін Франция, Ұлыбритания және Израильдің Мысырға басып кіруіне әкелген дағдарыс, Газадан жасалған партизандық шабуылдар мен Израильдің жазалау шаралары, ФЛН-нің Алжирдегі француз билігіне қарсы азаттық соғысына қолдау көрсетуі және араб әлеміндегі Ұлыбританияның болуына қарсылық, осы шиеленісті күшейтті. Бұл оқиға Суэц соғысы деп те белгілі болды. Тарихшы Абд әл-Азим Рамаданның айтуынша, Суэц каналын мемлекеттік меншікке алу туралы шешімді Насер жеке қабылдады, саяси немесе әскери кеңес алмай. Суэц каналы компаниясын мемлекеттік меншікке алуға әкелген оқиғалар, Насердің билігіндегі басқа да оқиғалар сияқты, оның дербес шешім қабылдауға бейім екенін көрсетті. Ол Насерді рационалды және жауапты көшбасшыдан мүлдем өзгеше санады. Бұл оқиғалар үкіметті, саяси және қауіпсіздік құрылымдарын Насеристік идеологияны жақтағандардан тазартты. Садат Насердің қуғынға ұшыратқан ислами қозғалысының қайта жандануына мүмкіндік берді. Исламшылдарды әлеуметтік консерваторлар деп есептеген Садат, оларға саяси қолдау үшін «маңызды мәдени және идеологиялық тәуелсіздік» берді. 1967 жылғы алты күндік соғыстың апатты нәтижесінен кейін Египет Суэц каналы аймағында тозу соғысын жүргізді. 1971 жылы, осы соғыстың үшінші жылында Садат БҰҰ келіссөзшісі Гуннар Жаррингтің бейбітшілік ұсыныстарын қолдады, бұл Израильдің соғысқа дейінгі шекараларына қайтуы негізінде Израильмен толық бейбітшілікке әкелуі мүмкін еді. Алайда, бұл бейбітшілік бастамасы сәтсіз аяқталды, өйткені Израиль де, Америка Құрама Штаттары да сол кезде талқыланған шарттарды қабылдамады. Израильді Египетпен келіссөздер жүргізуге және Синайды қайтаруға ынталандыру үшін, сондай-ақ, кеңестік тарап Садаттың әскери қолдау туралы өтініштерін қабылдамағандықтан, Садат Кеңес әскери кеңесшілерін Египеттен қудырып, Израильмен жаңадан қақтығысқа армиясын дайындады. 1973 жылғы соғысқа дейінгі айларда Садат дипломатиялық шабуылға шықты және 1973 жылдың күзіне қарай Араб лигасының, Қатыспау қозғалысының және Африка Бірлігі Ұйымының көптеген елдері, соның ішінде жүзден астам мемлекет соғысқа қолдау көрсетті. Сирия Израильге қарсы соғыста Египетке қосылуға келісті. 1973 жылдың қазан айында Египет қарулы күштері Кроссингте алғашқы табыстарға қол жеткізіп, 15 км алға жылжыды және өз әуе күшінің қауіпсіз қамту аймағына жетті. Сирия күштері кері шегінгеннен кейін, Сирия үкіметі Садаттан әскерлерін Синайға тереңдете түсуді талап етті. Әуе қорғанысы болмағандықтан, Египет армиясы ауыр шығынға ұшырады. Ауыр шығынға қарамастан, олар алға жылжуын жалғастырып, армия күштері арасында олқылық жасауға мүмкіндік берді. Ариэль Шарон басқарған танк дивизиясы осы олқылықты пайдаланып, Суэц қаласына жетті. Осы уақытта АҚШ Израильге қару-жарақ пен жабдықтар жеткізу үшін стратегиялық әуе көпірін ұйымдастырды және 2,2 миллиард доллар көлемінде шұғыл көмек бөлді. Сауд Арабиясы бастаған ОПЕК мұнай министрлері АҚШ-қа қарсы мұнай эмбаргосымен жауап берді. АҚШ пен КСРО қолдаған БҰҰ қарары соғысты тоқтатуға және бейбіт келіссөздерді бастауға шақырды. 1974 жылдың 4 наурызында Израиль Суэц каналының батыс жағындағы соңғы әскерлерін шығарып алды, ал 12 күннен кейін араб мұнай министрлері АҚШ-қа қарсы эмбаргоның аяқталғанын жариялады. Садат пен көптеген египеттіктер үшін бұл соғыс теңдікке қарағанда жеңіске жақын болды, өйткені Синайдың бір бөлігін басып алудың әскери мақсаты орындалды.
Батыс ықпалы
Сыртқы қатынастарда Садат маңызды өзгерістерге бастама берді. Президент Садат Мысырды Израильмен қақтығыс саясатынан келіссөздер арқылы бейбітшілікке көшірді. 1974 және 1975 жылдарғы Синайдан әскерлерді шығару туралы келісімдерден кейін Садат 1977 жылғы қарашада Иерусалимге жасаған тарихи сапарымен жаңа мүмкіндіктер ашты. Бұл АҚШ президенті Джимми Картердің Садатты және Израиль премьер-министрі Бегинді Кэмп-Дэвидте үшжақты келіссөздерге шақыруына әкелді. Осы келіссөздердің нәтижесінде 1978 жылғы 17 қыркүйекте Мысыр мен Израиль қол қойған, ал АҚШ куә болған тарихи Кэмп-Дэвид келісімдеріне қол жеткізілді. Бұл келісімдер 1979 жылғы 26 наурызда Египет-Израиль бейбіт шартына қол қойылды, осы арқылы Мысыр 1982 жылғы мамыр айында Синайды қайта бақылауына алды. Осы кезеңде АҚШ-Мысыр қарым-қатынасы тұрақты түрде жақсарды және Мысыр Американың ең ірі сыртқы көмек алушыларының біріне айналды. Алайда, Садаттың Израильмен бейбіт келісімге келуге дайындығы оған көптеген араб мемлекеттерінің наразылығын тудырды. 1977 жылы Мысыр Ливиямен қысқа шекаралық соғысқа қатысты. Садат Мысыр халқының арасындағы зор беделін пайдаланып, Насеризмнің социалистік бақылауын жойған кең ауқымды экономикалық реформаларды жүзеге асыруға тырысты. Садат саяси еркіндікті кеңейтті және жаңа экономикалық саясатты енгізді, оның ең маңызды бөлігі – инфитах, яғни «ашық есік» саясаты болды. Бұл экономикаға мемлекеттік бақылауды азайтып, жеке инвестицияларды ынталандырды. Реформалар бай және сәтті жоғары топ пен шағын орта тапты құрды, бірақ олар Садаттың билігіне наразы бола бастаған қарапайым египеттіктерге көп әсер етпеді. 1977 жылы инфитах саясаты негізгі азық-түлік тауарларына берілетін субсидияларды тоқтату туралы мемлекеттік шешімнен кейін жүздеген мың египеттіктің қатысуымен жаппай спонтанды көтерілістерге («Нан көтерілістері») әкелді. Либерализацияға заңды процедураны қайта орнату және азаптауды заңмен тыйым салу да кірді. Садат қолданыстағы саяси жүйенің көп бөлігін жойды және Насер дәуірінде қылмыстық әрекеттер жасады деп айыпталған бірнеше бұрынғы үкімет шенеуніктерін сотқа берді. Садат 1970-ші жылдардың ортасында саяси процеске қатысуды кеңейтуге тырысты, бірақ кейін бұл әрекеттен бас тартты. Өмірінің соңғы жылдарында Мысыр Садаттың билігіне наразылық пен діни шиеленістерден туындаған зорлық-зомбылыққа ұшырады және соттан тыс қамау-шабулар сияқты жаңа репрессия шараларына тап болды.
Мұсылман бауырластарымен қақтығыс
Садаттың Насер дәуірінен жасаған тағы бір өзгесуі – исламдық қайта жаңғыруға бет бұруы болды. Садат Мұсылман бауырластығына қатысты шектеулерді жеңілдетіп, 1981 жылдың қыркүйегіне дейін тұрақты түрде шығатын ай сайынғы «әл-Дауа» журналын шығаруға рұқсат берді (бірақ ол ұйымның қайта құрылуына рұқсат бермеді). 1970 жылдардың соңында ол өзін «Иманды президент» деп атай бастады және өзінің атына Мохаммад Анвар Садат деп қол қоятын болды. Ол Мысырдың мемлекеттік телеарнасына күніне бес рет намазға шақыруды (салат) бағдарламалардың арасында көрсетуді және діни хабарларды көбейтуді бұйырды. Оның билігінде жергілікті шенеуніктер Египеттің 26 әкімшілік аймағының жартысынан астамында шетелдік туристерге арналған орындардан басқа алкоголь сатуға тыйым салды. 2
Президенттік ант беру рәсімі
1981 жылдың 6 қазанында президент Садат ислами экстремистер тарапынан қанымен сүртілді. 1975 жылдан бері вице-президент болған және 1973 жылғы қазан соғысында әуе күштерінің командирі Хосни Мубарак сол айдың соңында президент сайланды. Ол кейіннен халықтың қатысуымен өткен референдум арқылы үш мәрте 6 жылдық мерзімге бекітілді, соңғысы 2005 жылдың қыркүйегінде болды. Дегенмен, референдумдардың нәтижелері күмәнді, өйткені 2005 жылдың қыркүйегінде өткен референдумды қоспағанда, тек Мұбарак ғана кандидат ретінде тіркелген. Мұбарак Мысырдың Кемп-Дэвид бейбіт процесіне берілгендігін сақтап қана қоймай, Мысырдың араб елдері арасындағы жетекші орнын қайта бекітті. Египет 1989 жылы Араб лигасына қайта қабылданды. Египет сондай-ақ БҰҰ және Бейтараптық қозғалысы сияқты халықаралық ареналарда теңдестіруші рөл атқарды.
1990 жылдар экономикалық реформалар және радикалды исламистермен күрес
1991 жылдан бастап Мұбарак мемлекеттік сектордың көлемін азайту және жеке сектордың рөлін кеңейту үшін ауқымды ішкі экономикалық реформалар бағдарламасын қолға алды. 1990 жылдары Халықаралық валюта қорымен (ХВҚ) бірқатар келісімдер жасалды, сондай-ақ Мысырдың Шығанақ соғысына қатысуының нәтижесінде сыртқы қарыздан айтарлықтай жеңілдік алды, бұл елдің макроэкономикалық көрсеткіштерін жақсартуға көмектесті. Мысыр экономикасы 1990 және 2000 жылдары дамыды. Мысыр үкіметі инфляцияны қысқартты, оны қос таңбалы көрсеткіштен бір таңбалы көрсеткішке дейін төмендетті. Сатып алу қабілеті паритетіне (СҚП) негізделген жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 1981 жыл мен 2006 жыл аралығында төрт есеге өсті: 1981 жылы 1355 АҚШ долларынан 1991 жылы 2525 АҚШ долларына, 2001 жылы 3686 АҚШ долларына және 2006 жылы шамамен 4535 АҚШ долларына жетті. Саяси реформалар саласында үлкен прогресс болған жоқ. 2000 жылдың қараша айында өткен Халық Ассамблеясының сайлауында оппозициядан 34 депутат 454 орындық Ассамблеяға өтті, бірақ 388 депутаттың басым көпшілігі биліктегі Ұлттық демократиялық партиясымен (ҰДП) байланысты болды. 2005 жылдың мамыр айындағы конституциялық түзетулер президент сайлауын Халық Ассамблеясы ұсынған кандидатты бекітуден гөрі көп үміткердің қатысуымен өткізуге өзгертілді. 7 қыркүйекте Мұбарак халықтың 87 пайызының дауысымен тағы алты жылға қайта сайланды. Оппозициялық Гхад партиясының жетекшісі, белгілі құқық қорғаушы Аyman Nour президенттік науқанды бесiнше рет өткізгеннен кейін, сыншылар «жалған» деп атаған айыптар бойынша тұтқындалды және 2009 жылдың 18 ақпанында босатылды. 2005 жылы «Мұсылман бауырластығы» мүшелеріне парламент сайлауында тәуелсіз кандидаттар ретінде қатысуға рұқсат берілді, олар 88 орын немесе Халық Ассамблеясының 20 пайызын жеңіп алды. Оппозициялық партиялар әлсіз және бөлінген, олар әлі де ҰДП-ға лайықты балама бола алмайды. 1928 жылы Мысырда құрылған «Мұсылман бауырластығы» заңсыз ұйым болып қала берді және саяси партия ретінде танылмайды (қазіргі Египет заңнамасы дін негізінде құрылған саяси партияларды тыйымдайды). Ұйым мүшелері көпшілікке танымал және өз пікірлерін ашық білдіреді. «Бауырластық» мүшелері тәуелсіз кандидаттар ретінде Халық Ассамблеясына және жергілікті кеңестерге сайланды. Египеттік саяси оппозицияға сондай-ақ, ресми тіркелген саяси партияларға қарағанда аз ұйымдастырылған, бірақ Кефая және 6 сәуірлік жастар қозғалысы сияқты топтар мен халықтық қозғалыстар да кіреді. Блогерлер немесе Кортни С. Радш айтқандай, кибербелсенділер де маңызды саяси оппозициялық рөл атқарады, олар жазып, ұйымдастырып, халықтың наразылығын жұмылдырады.
ықпал етудің төмендеуі
Президент Мубарак Мысырды қатаң, автократиялық түрде бақылады. Бірақ, Мубаракқа және оның ішкі экономикалық реформа бағдарламасына қолдаудың күрт азаюы, оның ұлы Алааның жосықсыз байлығы туралы ақпараттар мен мемлекеттік тендерлерде және жекешелендіруде оған көрсетілген артықшылықтармен байланысты болды. 2000 жылға қарай Алааның ықпалы азайғанда, Мубарактың екінші ұлы Гамал Ұлттық Демократиялық партияда өркендеп, партияға және соңында үкіметке неолибералдық көзқарасты жаңа буынды енгізуге сәттілікке жетті. Гамал Мубарак бірнеше әріптесімен бірге Medinvest Associates Ltd. жеке капитал қорын басқаратын және корпоративтік қаржы саласында кеңес берумен айналысатын компания құрды.
2011 жылғы төңкеріс және оның салдары
2011 жылдың 25 қаңтарынан бастап Египетте көше демонстрациялары, наразылық акциялары және азаматтық мойынсұнбаушылық акциялары тізбегі өтті. Ұйымдастырушылар Тунис көтерілісіне сүйеніп, халықты жұмылдыруға үміттенді. Демонстрациялар мен тәртіпсіздіктер полицияның қатыгездігі, төтенше жағдай заңдары, жұмыссыздық, ең төменгі жалақыны көтеру қажеттігі, тұрғын үй тапшылығы, азық-түлік бағасының өсуі, сыбайлас жемқорлық, сөз бостандығының шектелуі және нашар тұрмыс жағдайлары салдарынан басталды. Наразылықтардың басты мақсаты – президент Хосни Мубарактың режимін құлату еді. 2011 жылдың 11 ақпанында Мубарак отставкаға келіп, Каирден қашып кетті. Вице-президент Омар Сулейман Мубарактың қызметтен бас тарғанын және Мысыр әскерінің ел істерін уақытша басқаратынын мәлімдеді. (Сондай-ақ, 2011 жылғы төңкеріс туралы қараңыз). Тахрир алаңында жаңалықты естіген соң қуанышты тойлар басталды. Мубарактың өткен түнде, немесе биліктен кетпейтінін мәлімдеген жазбадағы сөзі эфирге тарағаннан кейін Каирден Шарм-эль-Шейхке кеткен болуы мүмкін. 2011 жылдың 13 ақпанында Мысырдың жоғары әскери басшылығы конституция мен парламент таратылғанын жариялады. Парламент сайлауы қыркүйекте өткізу жоспарланған. 2011 жылдың 19 наурызында конституциялық референдум өтті. 2011 жылдың 28 қарашасында Мысыр бұрынғы режим билікте болғаннан бері алғашқы парламент сайлауын өткізді. Сайлауға қатысу жоғары болды, тәртіпсіздіктер мен зорлық-зомбылық туралы хабарламалар түспеді, алайда кейбір партия мүшелері сайлау учаскелерінде үгіт жүргізуге тыйым салынғанына қарамастан, жарнама парақтары мен туларын таратып, бұл ережені бұзды. 2012 жылдың 26 наурызында құрылған конституциялық ассамблея жаңа конституцияны қабылдау жөнінде жұмыс істей бастады. 2012 жылдың наурыз-маусым айларында президенттік сайлау өтті, онда бұрынғы премьер-министр Ахмет Шафик пен «Мұсылман бауырластығы» парламентарийі Мұхаммед Мурси арасында соңғы кезең өтті. 2012 жылдың 24 маусымында Мысырдың сайлау комиссиясы Мурсидің екінші кезеңде жеңіске жеткенін жариялады. 2012 жылдың 30 маусымында Мұхаммед Мурси Мысырдың жаңа президенті болып сайланды.
Мурсидің президенттік кезеңі
2012 жылдың 8 шілдесінде Мысырдың жаңа президенті Мұхаммед Мурси елдің сайланған парламентін тарату туралы әскери жарлықты күштен шығарып, заң шығарушыларды кезекті сессияға шақырды. 2012 жылдың 10 шілдесінде Мысырдың Жоғарғы Конституциялық соты президент Мұхаммед Мурсидің ел парламентін қайта шақыру туралы шешімін жоққа шығарды. 2012 жылдың 2 тамызында Мысыр премьер-министрі Хишам Кандил өзінің 35 мүшелі кабинетін жариялады, оның құрамында 28 жаңа адам, соның ішінде ықпалды «Мұсылман бауырластығынан» төрт өкіл, тағы алты адам және бұрынғы әскери билеуші Тантави бұрынғы үкіметтен қорғаныс министрі ретінде кірді.
2012-2013 жылдардағы Египет наразылықтары
2012 жылдың 22 қарашасында Мысыр президенті Мұхаммед Мурси өз жарлықтарын сынға алудан қорғауға және жаңа конституцияны әзірлеуде Конституциялық Ассамблеяның жұмысын қорғауға бағытталған декларация жариялады. Декларацияда бұрын ақталған Мубарак кезеңіндегі наразылықтарды басу кезінде өлтірілгендердің ісін қайта қарау талабы қойылады және Конституциялық Ассамблеяның өкілеттігі екі айға ұзартылады. Сонымен қатар, декларация Мурсиге революцияны қорғау үшін қажетті шараларды қабылдауға рұқсат береді. Либералдық және секулярлық топтар қатаң ислами дәстүрлерді енгізуі мүмкін деген оймен бұрын Конституциялық Ассамблеядан шығып кеткен, ал «Мұсылман бауырластығы» жақтастары Мурсиді қолдады. 2012 жылдың 15 және 22 желтоқсанында конституциялық референдум екі кезеңде өтті, оған 64% қолдау көрсетілді, ал 33% қарсы болды. 2012 жылдың 26 желтоқсанында Мурсидің президенттік жарлығымен заңға айналдырылды. Бұл қадамды Мохамед Эль-Барадей өзінің Twitter-дегі парақшасында «Мурси бүгін мемлекеттік биліктің барлығын тартып алды және өзін Мысырдың жаңа фараоны деп жариялады» деп сынады. Бұл әрекет бүкіл Мысырда кең ауқымды наразылықтар мен зорлық-зомбылыққа әкеп соқты.
Мурсиден кейін
2013 жылдың 30 маусымында Мурси сайланғанының бірінші жылдығы күні Мысырдың барлық аймақтарында миллиондаған наразылар көшеге шығып, президенттің дереу отставкаға кетуін талап етті. 1 шілдеде Мысыр қарулы күштері 48 сағаттық ультиматум жариялады, ол елдегі саяси партияларға 3 шілдеге дейін Мысыр халқының талаптарын орындауға уақыт берді. Президенттік аппарат Мысыр армиясының 48 сағаттық ультиматумын қабылдамай, саяси дағдарысты шешу үшін ұлттық келісім жоспарын іске асыруға уәде берді. 3 шілдеде Мысыр қарулы күштерінің басшысы, генерал Абдель Фаттах әл-Сиси Мурсиді қызметтен шеттетуге, конституцияны тоқтатуға және жаңа президенттік және Шура кеңесі сайлауларын өткізуге, сондай-ақ Жоғарғы Конституциялық Сот төрағасы Адли Мансурды президент міндетін атқарушы деп тағайындағанын мәлімдеді. Мансур 2013 жылдың 4 шілдесінде қызметке кірісті. Мемлекеттік төңкерістен кейінгі айларда жаңа конституция әзірленді, ол 2014 жылдың 18 қаңтарында күшіне енді. Одан кейін 6 ай ішінде президенттік және парламенттік сайлаулар өткізілуге тиіс.
Ел-Сиси төрағалығы
2014 жылдың маусым айындағы сайлауда Сиси 96,1% дауыспен жеңіске жетті. 2014 жылдың 8 маусымында Абдель Фаттах әл-Сиси ресми түрде Мысырдың жаңа президенті болып ант берді. Президент әл-Сиси тұсында Египет Газа секторына шекараны бақылаудың қатаң саясатын жүзеге асырды, оның ішінде Газа секторы мен Синай аралығындағы туннельдерді жою. 2018 жылдың сәуірінде әл-Сиси нақты оппозициясыз сайлауда үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. 2019 жылдың сәуірінде Египет парламенті президенттік мерзімді төрт жылдан алты жылға дейін ұзартты. Президент Абдель Фаттах әл-Сисиге 2024 жылы өтетін сайлауда үшінші рет үміткер болуға рұқсат берілді. Әл-Сиси тұсында Мысырдың авторитарлыққа қайта оралғаны айтылуда. Жаңа конституциялық реформалар жүзеге асырылды, оның мақсаты әскерилердің рөлін күшейту және саяси оппозицияны шектеу. Конституциялық өзгерістер 2019 жылдың сәуірінде өткен референдумда мақұлданды. 2020 жылдың желтоқсан айында парламент сайлауының қорытынды нәтижелері президент Эль-Сисиді күшті қолдайтын Мысырдың «Мостақбал Ватан» (Ұлттың болашағы) партиясының көпшілік орындарға ие болғанын растады. Партия тіпті жаңа сайлау ережелерінің нәтижесінде көпшілігін арттырды. 2020-2021 жылдардағы Тиграй соғысына Мысыр да қатысты. 2020 жылдың 19 желтоқсанында EEPA есебінде үш египеттік шенеунік пен бір еуропалық дипломаттың куәліктеріне сүйене отырып, БАӘ өзінің Ассабтағы (Эритрея) базасын Тиграйға қарсы дрондармен шабуылдар жасау үшін пайдаланғаны айтылды. Bellingcat зерттеу платформасы Эритреяның Ассаб қаласындағы БАӘ әскери базасында қытай өндірісіндегі дрондардың бар екенін растады. Египеттік шенеуніктер БАӘ мен Израиль арасындағы байланыстың күшеюіне алаңдады. Олар екі елдің де Израильдегі Хайфа қаласынан басталатын Суэц каналына балама құрылыс салуда ынтымақтасатынан қорқады. 2020 жылдың 19 желтоқсанында Мысыр Суданды Тиграйдағы ТЖҰҚ-ны қолдауға шақырды. Ол екі елге де әсер ететін ГЭРД бөгеті бойынша келіссөздерде бірлескен позицияны нығайтуды көздеді.