Кіріспе
Қажетті мақсатқа жету үшін қажетті іс-әрекеттер туралы түсінік
the concept
Planning is the process of thinking regarding the activities required to achieve a desired goal. Planning is based on foresight, the fundamental capacity for mental time travel. Some researchers regard the evolution of forethought the capacity to think ahead as a prime mover in human evolution. Planning is a fundamental property of intelligent behavior. It involves the use of logic and imagination to visualize not only a desired result, but the steps necessary to achieve that result. An important aspect of planning is its relationship to forecasting. Forecasting aims to predict what the future will look like, while planning imagines what the future could look like. Planning according to established principles most notably since the early 20th century
forms a core part of many professional occupations, particularly in fields such as management and business. Once people have developed a plan, they can measure and assess progress, efficiency and effectiveness. As circumstances change, plans may need to be modified or even abandoned. In light of the popularity of the concept of planning, some adherents of the idea advocate planning for unplannable eventualities.
Жоспарлау – бұл қажетті мақсатқа жету үшін қажетті іс-әрекеттер туралы ойлау процесі. Жоспарлау алдын ала көре білуге, уақыт бойынша ойша саяхаттау қабілетіне негізделеді. Кейбір зерттеушілер алдын ала ойлау қабілетін – болашаққа қарай ойлау қабілетін – адам эволюциясының басты қозғаушы күші деп санайды. Жоспарлау – интеллектуалды мінез-құлықтың негізгі қасиеті. Ол логика мен қиялды қолдануды қамтиды, бұл тек қалаған нәтижені ғана емес, сонымен қатар сол нәтижеге жету үшін қажетті қадамдарды да көруге мүмкіндік береді. Жоспарлаудың маңызды аспектісі – оның болжаумен байланысы. Болжау болашақтың қалай болатынын болжауға бағытталған, ал жоспарлау болашақтың қалай болуы мүмкін екенін елестетеді. 20 ғасырдың басынан бері қалыптасқан белгілі қағидаларға сәйкес жоспарлау, әсіресе басқару және бизнес сияқты салаларда, көптеген кәсіби мамандықтардың маңызды бөлігін құрайды. Адамдар жоспар жасағаннан кейін, оның прогресін, тиімділігі мен нәтижелілігін өлшеуге және бағалауға болады. Қалыпты жағдайлар өзгергенде жоспарды түзетуге немесе тіпті тоқтатуға тура келуі мүмкін. Жоспарлау идеясының кең таралғанын ескере отырып, оның жақтастары жоспарлауға келмейтін жағдайларға да жоспарлауды ұсынады.
the concept
Planning is the process of thinking regarding the activities required to achieve a desired goal. Planning is based on foresight, the fundamental capacity for mental time travel. Some researchers regard the evolution of forethought the capacity to think ahead as a prime mover in human evolution. Planning is a fundamental property of intelligent behavior. It involves the use of logic and imagination to visualize not only a desired result, but the steps necessary to achieve that result. An important aspect of planning is its relationship to forecasting. Forecasting aims to predict what the future will look like, while planning imagines what the future could look like. Planning according to established principles most notably since the early 20th century
forms a core part of many professional occupations, particularly in fields such as management and business. Once people have developed a plan, they can measure and assess progress, efficiency and effectiveness. As circumstances change, plans may need to be modified or even abandoned. In light of the popularity of the concept of planning, some adherents of the idea advocate planning for unplannable eventualities.
Психология
Жоспарлау ниеттер тұрғысынан модельделген: қандай міндеттерді орындауға болатынын шешу; табандылық: қиындықтарға қарамастан мақсатқа ұмтылу және іске асыру кезінде тәсілді икемдеу. Іске асыру ниеті – бұл адам мақсатқа байланысты деп санайтын, белгілі бір уақытта немесе белгілі бір жерде орын алатын мінез-құлықтың нақты сипаттамасы. Іске асыру ниеттері марафонға қатысу сияқты нәтижені анықтайтын мақсаттық ниеттерден ерекшеленеді. Туған кездегі салмағы өте төмен (<1500 грамм) және өте төмен салмақты нәрестелерде жоспарлау қабілеті сияқты түрлі когнитивтік жетіспеушіліктерге бейімділік жоғары. Жоспарлау процесінде белсендірілетін тағы бір аймақ – әдепкі режимдегі желі, ол өткенді еске түсіру және болашақты көруге көмектеседі. Бұл желі – ассоциациялық қабық және паралимбикалық аймақтарды қамтитын, бірақ сенсорлық және моторлық қабықтарды қамтымайтын аймақтар жиынтығы. Осының арқасында сенсорлық және моторлық аймақтарды қолданатын белсенді тапсырмалар жоспарлау процесін бұзу мүмкін болады.
Нейропсихологиялық сынақтар
Нейропсихологиялық тесттердің әртүрлі түрлері бар, олар субъект пен бақылау тобы арасындағы жоспарлау қабілетінің өзгешеліктерін өлшеуге мүмкіндік береді. Ханой мұнарасы – француз математигі Эдуард Лукастың 1883 жылы ойлап тапқан жұмбағы. Бұл жұмбақтың әртүрлі нұсқалары бар: классикалық нұсқасы үш тіреуіштен және әдетте жетіден тоғызға дейін, біртіндеп кішірейетін дискілерден тұрады. Жоспарлау – мақсатқа жету үшін қажетті мәселелерді шешу дағдыларының маңызды бөлігі, ол келесі ережелерді сақтай отырып, барлық дискілерді басқа тіреуішке жылжытуды қамтиды: бір уақытта тек бір дискіні ғана жылжытуға болады. Әрбір жылжылым бір тіреуіштен жоғарғы дискіні алып, оны басқа тіреуіштің үстіне, онда болған басқа дискілердің үстіне қоюдан тұрады. Кішірек дискінің үстіне үлкен дискіні қоюға болмайды. Лондон мұнарасы – 1992 жылы Тим Шаллис жасаған тағы бір тест, ол алдыңғы лобтың зақымдануы салдарынан туындауы мүмкін жоспарлаудағы кемшіліктерді анықтау үшін әзірленген. Сол жақ алдыңғы лобқа зақым келген тестке қатысушылар жоспарлаудағы кемшіліктерді көрсетті (яғни, шешімге жету үшін қажетті жылжылымдардың саны көп болды). Алдыңғы лобтың оң жағына, сондай-ақ сол немесе оң жақ артқы бөліктеріне зақым келген тестке қатысушыларда ешқандай бұзылыс байқалған жоқ. Лондон мұнарасын шешуде сол жақ алдыңғы лобтың қатысуын көрсететін нәтижелер, сол жақ алдыңғы лобқа аймақтық ми қан ағынының төмендеуін көрсеткен бірдей нейробейнелеу зерттеулерімен расталды. Жылжылымдар саны бойынша сол жақ маңдай алды аймағында маңызды теріс корреляция байқалды: яғни, жылжылымдарын жоспарлауға көбірек уақыт жұмсаған субъектілер сол жақ маңдай алды аймағында жоғары белсенділік көрсетті.
Only one disk may be moved at a time. Each move consists of taking the upper disk from one of the rods and sliding it onto another rod, on top of the other disks that may already be present on that rod. No disk may be placed on top of a smaller disk. Tower of London is another test that was developed in 1992 by Tim Shallice specifically to detect deficits in planning as may occur with damage to the frontal lobe. Test participants with damage to the left anterior frontal lobe demonstrated planning deficits (i. e., greater number of moves required for solution). Test participants with damage to the right anterior, and left or right posterior areas of the frontal lobes, showed no impairment. The results implicating the left anterior frontal lobes involvement in solving the Tower of London were supported in concomitant neuroimaging studies which also showed a reduction in regional cerebral blood flow to the left pre frontal lobe. For the number of moves, a significant negative correlation was observed for the left prefrontal area: i. e. subjects that took more time planning their moves showed greater activation in the left prefrontal area.
Мемлекеттік саясат
Мемлекеттік саясатқа заңдар, ережелер, шешімдер және жарлықтар кіреді. Мемлекеттік саясатты саясатты қалыптастыру арқылы әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған күш-жігер деп атауға болады. Саясат белгілі бір мақсатты көздеп, үкімет басымдық берген қоғамдық мәселені шешу үшін жасалады. Мемлекеттік саясатты жоспарлауға қоршаған ортаны, жерді пайдалануды, аймақтық, қалалық және кеңістіктік жоспарлау кіреді. Көптеген елдерде қала және ауыл жоспарлау жүйесін "жоспарлау" деп, ал осы жүйені басқаратын мамандарды "жоспарлаушылар" деп атайды. Бұл саналы және санасыз әрекетті қамтиды. Бұл күрделі жағдайлармен күресуге көмектесетін "алдын ала шешім қабылдау процесі". Ол болашақ әрекеттерді баламалардың ішінде таңдауды білдіреді. Бұл өзара байланысты шешімдердің әрбір жиынтығын қабылдау және бағалау процесі. Бұл міндеттерді, мақсаттарды таңдау және "білімді іс-қимылға айналдыру" болып табылады. Жоспарлы орындалу, жоспарланбаған орындалудан жақсы нәтиже береді. Менеджердің жұмысы – жоспарлау, бақылау және басқару. Жоспарлау және мақсат қою – ұйымның маңызды қасиеттері. Бұл ұйымның барлық деңгейлерінде жүзеге асырылады. Жоспарлау жоспарды, ойлау процесін, іс-қимылды және іске асыруды қамтиды. Жоспарлау болашаққа үстемдік етуге мүмкіндік береді. Жоспарлау – не істеу керектігін, қалай істеу керектігін, қашан істеу керектігін және кім істеу керектігін алдын ала шешу. Бұл ұйымның қазіргі орналасқан жерінен, оның тілеген жеріне көпір салады. Жоспарлау функциясы мақсаттарды белгілеуді және оларды логикалық тәртіппен реттеуді қамтиды. Жақсы жоспарлаған ұйым, жоспарламаған ұйымнан гөрі мақсатқа жылдам жетеді.
Жеке
Жоспарлау – тек кәсіби қызмет емес, ол күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі. Мамандық бойынша өсуге, шара ұйымдастыруға, тіпті көңілді күнді өткізуге де жоспарлау қажет.
Жоспарлауға арналған альтернативалар
Опортюнизм жоспарлауды толықтыруы немесе оның орнын басуы мүмкін.