Кіріспе

Пьюебло тайпалары діни ғұрыптар мен саяси жиналыстар үшін пайдаланған бөлме. Кива – пьюебло тайпаларының ғұрыптар мен саяси жиналыстар өткізу үшін пайдаланған кеңістігі, олардың көпшілігі качина сенімдерімен байланысты. Қазіргі Хопи және көптеген басқа пьюебло халықтары арасында "кива" дегені дөңгелек пішінді және жер астында орналасқан үлкен бөлме, ол рухани рәсімдер үшін қолданылады. Осы сияқты жер асты бөлмелері АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы қираған орындарында табылған, бұл аймақтың ежелгі халықтары, соның ішінде пьюебло тайпаларының ата-бабалары, Моголлон және Хохокам тайпалары оларды пайдаланғанын көрсетеді. Археологтар әзірлеген Пекос жіктелу жүйесі бойынша I кезеңдегі және одан кейінгі пьюебло тайпалары пайдаланған бөлмелер көбінесе дөңгелек пішінді және қарапайым шұңқыр үйлерден дамыған. Пьюебло тайпаларының ата-бабалары үшін бұл бөлмелер тұрғын үй ретінде пайдаланылған, сонымен қатар әлеуметтік және ғұрыптық мақсаттарға да қызмет еткен деп саналады.

Эволюция

8 ғасырдың аяғында Меса-Верде тұрғындары археологтар протокива деп атаған төртбұрышты шұңқыр құрылыстарын салуға кірісті. Олар әдетте терең және диаметрімен сипатталатын. 10 ғасырдың ортасы мен 11 ғасырдың басында олар кива деп аталатын кішігірім дөңгелек құрылымдарға айналды, олар әдетте қиылысқан. Mesa Verde стиліндегі кивалар бұрынғы заманнан бастап сипапу деп аталатын ерекшелікті қамтыды, бұл камераның солтүстігінде қазылған тесік, ол түп аталық пуэблолықтардың жер астынан шыққан жерін білдіреді деп есептеледі. Ежелгі бөлмені кива деп атағанда, археологтар бөлменің бастапқы функциялары туралы және олар қазіргі тәжірибеде қолданылатын киваларға қаншалықты ұқсас немесе өзгеше болуы мүмкін екендігі туралы болжамдар жасайды. Качина сенім жүйесі Оңтүстік-Батыста шамамен 1250 жылы пайда болған, ал кива сияқты құрылымдар одан әлдеқайда ертерек кездескен. Бұл бөлменің бұрынғы функциялары жаңа діни тәжірибеге сәйкес өзгертілген немесе бейімделген болуы мүмкін екенін көрсетеді. Мәдени өзгерістер орын алған кезде, әсіресе 1150 және 1300 жылдар аралығындағы Пуэбло III кезеңінде, кивалар қоғамда маңызды орынды сақтап келді. Дегенмен, кейбір кивалар жер бетінде салынды. Кива архитектурасы күрделене түсті, мұнаралы кивалар мен үлкен кивалар арнайы едендік ерекшеліктерді қамтыды. Мысалы, Меса-Верде ұлттық паркінде табылған кивалар көбінесе кілт тесігі тәрізді болды. Көптеген үлкен елді мекендерде әр 5-6 бөлмеге бір кива кездесетін. Киваның қирауы, көбінесе өрт сөндіру арқылы, осы кезеңде Оңтүстік-Батыс халқы арасындағы қақтығыстар мен соғыстардың айқын археологиялық белгісі ретінде қарастырылады. Ацтек ескерткішіндегі үлкен Киваның орталық камерасын 15 жоғарғы бөлме айналдыра қоршайды. 1325 немесе 1350 жылдан кейін, Хопи және Пуэбло аймағынан басқа, әр киваға шаққандағы бөлмелердің саны 60-тан 90-ға дейін өсті. Бұл қоғамдағы діни немесе ұйымдық өзгерістерді көрсетеді, бұл Пуэбло халқының арасындағы рулардың мәртебесі мен санына әсер еткен болуы мүмкін.

Үлкен кива

Үлкен кивалар археологтар Чако стилі кивалары деп атаған қарапайым кивалардан бірнеше жағынан өзгеше. (Дегенмен Чако каньонында да үлкен кивалар кездеседі.) Ең бастысы, үлкен кивалар әрқашан Чако стилі киваларынан әлдеқайда ірі және терең болады. Үлкен кивалардың қабырғалары әрқашан айналасындағы жер бетінен биікке көтеріледі, ал Чако стилі киваларының қабырғалары биікке көтерілмей, жер бетімен тең болады. Чако стилі кивалары көбінесе үлкен үйлердің орталық бөлмелеріне енгізілген, бірақ үлкен кивалар негізгі құрылымдардан бөлек тұрады. Үлкен киваларда әдетте ішкі кеңістікті айналап тұратын орындықтар болады, бірақ мұндай ерекшелік Чако стилі киваларында табылмайды. Үлкен киваларда едендегі күмбездер де жиі кездеседі, олар салтанатты билер үшін аяқ барабаны ретінде пайдаланылған болуы мүмкін, бірақ Чако стилі киваларында мұндай күмбездер жоқ. Үлкен кивалар Меса-Верде аймағында салынған алғашқы қоғамдық ғимараттар деп есептеледі.