Кіріспе

Фотопленкадағы жасырын бейнені көрінетін бейнеге айналдыратын химиялық заттар. Фотопленкаларды, пластиналарды немесе қағаздарды өңдеу кезінде фотодамытушы (немесе просто дамытушы) жасырын бейнені көрінетін бейнеге айналдыратын бір немесе бірнеше химиялық заттар болып табылады. Дамытушы агенттер бұл өзгертуді күміс галоидтарын, олар әлсіз түсті, күміс металлына, ал ұсақ бөлшектер түрінде қара түске дейін тотықтыру арқылы жүзеге асырады. Тотығу желатин матрицасында жүреді. Фотографияның ерекшелігі – дамытушы жарыққа ұшыраған күміс галоид бөлшектеріне тез әсер етеді. Егер дамытушыда қалдырылса, барлық күміс галоидтары азайып, қара түске айналады. Әдетте, дамытушының жұмыс істеуіне рұқсат етілген уақыт неғұрлым ұзақ болса, бейне соғұрлым қараңғы болады.

Өндірушілердің химиялық құрамы

Әдетте, әзірлеуші сулы ерітінді ретінде дайындалған химиялық қосылыстардың қоспасынан тұрады. Қара және ақ фотосуретке арналған бұл қоспаның үш негізгі компоненті: Көбіне қолданылатын даму агенттері – метол (монометил п-аминофенол гемисульфаты), фенидон (1-фенил-3-пиразолидинон), димезон (4,4-диметил-1-фенилпиразолидин-3-он) және гидрохинон (бензол-1,4-диол). Димезон ерітіндіде тотығуға фенидон А-дан жақсырақ төтеп береді деп есептеледі, бірақ ол фенидон А-ға қарағанда қол жетімді емес. Димезон сонымен қатар фенидон В ретінде белгілі. Натрий карбонаты, боракс немесе натрий гидроксиді сияқты сілтілік агент тиісті жоғары pH құру үшін. Атмосфералық оттегінің әсерінен дамушы агенттердің тотығуын кешіктіретін натрий сульфиті. Белгілі стандартты формулаларға Eastman Kodak D 76 пленка әзірлеушісі, D 72 басып шығару әзірлеушісі және D 96 кинонегативтерді әзірлеушісі кіреді. Гидрохинон метолды "қайта зарядтау" үшін әрекет етеді, яғни эмульсиядағы күмісті азайту процесінде тотыққаннан кейін метолды "қайта зарядтайды". Әзірлеушіден сульфит ерітіндідегі дамушы агенттердің ауада тотығуын болдырмаумен қатар, гидрохинонның метолды регенерациялауына (компенсация және жақын орналасу эффектілерін азайту) көмектеседі және жеткілікті жоғары концентрацияда күміс галоидын ерітеді. Бастапқы литографиялық әзірлеу құрамында формальдегид (көбінесе параформальдегид ұнтағы ретінде қосылады) аз сульфит/бисульфит ерітіндісінде болды. Көптеген әзірлеушілерде де аздаған мөлшерде калий бромиді бар, ол әзірлеушінің әрекетін өзгертеді және шектейді. Жарыққа сезімтал қабат немесе эмульсия желатин негізіндегі күміс галоид кристалдарынан тұрады. Екі атомды күміс металл кристаллын қалыптастыру үшін бір күміс галоид кристаллы екі фотонды сіңіруі керек. Әдетте қолданылатын әзірлеуші күміс кристаллы бар күміс галоид кристалдарын ғана азайтады. Жылдам экспозиция немесе жарық деңгейі төмен фильмдер әдетте үлкен түйіршіктерге ие, өйткені бұл бейнелер аз жарық алады. Кодахром сияқты ұсақ дәнді пленкалар галоид кристаллының кем дегенде екі фотонды сіңіру мүмкіндігін арттыру үшін көбірек жарық қажет етеді, өйткені олардың көлденең қимасының көлемі кішірек. Сондықтан күміс галоид кристаллының мөлшері пленканың жылдамдығына пропорционалды. Күміс металдан жасалған бейне қараңғы (қара) түсті көрсетеді. Керек мөлшерде азайту деңгейіне жеткеннен кейін даму процесін сұйылтылған қышқылмен жуу арқылы тоқтатады, содан кейін дамымаған күміс галоидын тиосульфат ерітіндісінде еріту арқылы алып тастайды, бұл процесті бекіту деп атайды. Коммерциялық пленкаларды әзірлеушілердің көпшілігі екілік ерітінді немесе "итеру" (пленкалардың жылдамдығын арттыру) әдісін (компенсациялық әзірлеуші, мысалы, Diafine) қолданады, онда редукциялаушы агент, мысалы, гидрохинон ерітіндісі желатинге сіңіріліп, ісінеді, содан кейін пленка сілтілік ерітіндіге енгізіледі, ол әзірлеушінің белсенділігін арттырады (төмендеу потенциалын төмендетеді). Жарыққа көп әсер еткен жерлер желатиндегі аздаған әзірлеушіні пайдаланып, сол жердегі пленка толығымен мөлдірсіз болғанға дейін күміс кристаллын жасауды тоқтатады. Ең аз жарық алған жерлер дамуын жалғастырады, себебі олар әзірлеушіні пайдаланбаған. Контраст азайтылады, бірақ уақыт маңызды емес және бірнеше клиенттердің фильмдері мен әртүрлі экспозициялар қанағаттанарлықтай дамиды. Даму уақыты және әзірлеушінің түрі, дамыған бейнедегі күмістің тығыздығы мен жарық мөлшерінің арасындағы қатынасқа әсер етеді. Бұл зерттеу сенситометрия деп аталады және оны 19-шы ғасырдың аяғында Ф. Хертер мен В.С. Дриффилд бастады.

Түстің дамуы

Түсті және хромогенді қара-ақ фотосуретке түсіру кезінде ұқсас даму процесі қолданылады, бірақ күмістің азайтылуы парафенилендік бояу құраушыны бір мезгілде тотықтырады, ол тиісті байланыстырғыштармен әрекеттесіп, эмульсияда бояу заттарын жасауға қатысады. Мұнда үш ерекше процесс қолданылады. C 41 процесі дерлік барлық түсті негативтік пленкалар үшін қолданылады, және осы процесте эмульсиядағы бояу байланыстырғыштары тотыққан бояу құраушымен әрекеттесіп, көзге көрінетін бояуларды жасайды. Пленкалардан түсті басылымдар жасау үшін де шамамен осыған ұқсас процесс қолданылады. Қолданылатын дамытушы заттар парафенилендиаминнің туындылары болып табылады. Түсті негативтік пленкаларда бояу байланыстырғыштардың 3 түрі бар. Әдеттегі циан, маджента және сары бояу түзегіш байланыстырғыштар бар, сондай-ақ маджента түсті цианды жасыратын байланыстырғыш және сары түсті маджентаны жасыратын байланыстырғыш та бар. Олар тиісінше қалыпты циан және маджента бояуларын құрайды, бірақ түсті түзету үшін апельсин түсті позитивтік масканы құрайды. Сонымен қатар, DIR (Дамытушы Ингибиторын Босатушы) деп аталатын үшінші типтегі байланыстырғыш бар. Бұл байланыстырғыш бояу түзілу кезінде күшті ингибиторды босатады, ол шеттік эффектілерге әсер етеді және жалпы кескін сапасын арттыру үшін қабаттар арасындағы әсерлерге себеп болады.

Өзгеше әдістер

Кодахром пленкалары үшін K 14 процесі дамыту кезінде эмульсияға барлық бояуларды қосуды қамтиды. Кодахромды өңдеу үшін арнайы жабдықтар қажет болды. 2010 жылдан бері әлемде Кодахромды өңдейтін коммерциялық мекемелер жоқ. Түсті басып шығаруда Ilfochrome немесе Cibachrome процесінде бояғыш заттар бар материал қолданылады, және олар дамыту кезінде тиісті жерлерде ақ түске айналдырылады. Мұнда қолданылатын химия C41 химиясынан толыққандай өзгеше; (ол күн сәулесінде солғанға төзімді азот бояғыштарын пайдаланады).