Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлыбританиядағы ежелгі жер жұмысы
Ancient earthwork in the United Kingdom
Оффаның қамалы (Clawdd Offa) – Англия мен Уэльс шекарасын шамамен бойлайтын үлкен сызықтық жер жұмысы. Бұл құрылыс 757 жылдан 796 жылға дейін билік еткен Мерсияның англосаксон королі Оффаның есімімен аталады, ол оның құрылысын тапсырған деп саналады. Нақты мақсаты әлі де даулы болғанымен, ол Англияның Мерсиясы мен Уэльстің Поуис патшалығы арасындағы шекараны белгілеген. Жер жұмысының ені 20 метрге дейін (жанама орларды қоса алғанда) және биіктігі 2 метрге дейін жетеді, төмендіктер, төбелер мен өзендер арқылы өтеді. Бүгінде ол қорғалатын ескерткіш ретінде сақталған. Оның бір бөлігімен Оффаның қамалы жолы өтеді, бұл 177 миль (285 км) ұзындықтағы, солтүстіктегі Ливерпуль шығанағынан оңтүстіктегі Северн сағасына дейін созылатын қашықтықтан жүріп өтуге арналған жол. Қамал дәстүрлі түрде Англосаксон Англиясының ерте орта ғасырына жатқызылған, бірақ соңғы онжылдықтардағы зерттеулер, радиокөміртектік талдау сияқты әдістерді пайдалана отырып, жер жұмысы туралы дәстүрлі тарихнама мен теорияларды жоққа шығарды және оның бір бөлігі 5 ғасырдың басында, Рим кезеңінде салынғанын көрсетті.
Offa's Dyke (Clawdd Offa) is a large linear earthwork that roughly follows the border between England and Wales. The structure is named after Offa, the Anglo Saxon king of Mercia from AD 757 until 796, who is traditionally believed to have ordered its construction. Although its precise original purpose is debated, it delineated the border between Anglian Mercia and the Welsh kingdom of Powys. The earthwork, which was up to 65 feet (20 m) wide (including its flanking ditch) and 8 feet (2 m) high, traversed low ground, hills and rivers. Today it is protected as a scheduled monument. Some of its route is followed by the Offa's Dyke Path, a 177 mile (285 km) long distance footpath that runs between Liverpool Bay in the north and the Severn Estuary in the south. Although the Dyke has conventionally been dated to the Early Middle Ages of Anglo Saxon England, research in recent decades – using techniques such as radioactive carbon dating – has challenged the conventional historiography and theories about the earthwork and shows that part was started in the early 5th century, during the sub Roman period.
Өмірбаян
Жерге қаланған құрылымның қалыпты қабылданған теориясы оның құрылысының көп бөлігін 757 жылдан 796 жылға дейін Мерсия патшасы Оффаға жатқызады. Бұл құрылым мерсиялықтар мен Поуис корольдігі арасындағы өзара келісіммен белгіленген шекараны көрсетпеді. Оның Уэльс (батыс) жағында арық бар, ал шығарылған топырақ Мерсия (шығыс) жағында үйіліп, қорған жасаған. Бұл мерсиялықтардың оны қорғаныс мақсатында салғанын немесе патшалықтарының күші мен ниетін көрсету үшін тұрғызғанын көрсетеді. Дике бойындағы барлық жерде Мерсиядан Уэльске үздірілмейтін көрініс ашылады. Жер бедері төбелерге немесе биік жерлерге жеткенде, ол олардың батыс жағынан өтеді. Тарихшылар көбінесе Оффаның билеу кезеңін деректердің жеткіліксіздігіне байланысты назардан тыс қалдырса да, ол ең ұлы англосаксон билеушілерінің бірі саналады – бұл оның Оффа Дикесін салуға қажетті жұмыс күшін және ресурстарды жинау қабілетімен дәлелденеді. Жерге қазу жұмыстарына, мүмкін, corvée жүйесі қатысқан, ол бойынша вассалдар Оффаға өздерінің әдеттегі міндеттерін орындаудан басқа, құрылымның белгілі бір бөлігін салуға міндетті болған. "Тайпалық Хидаж" – негізгі құжат, 8 ғасырдағы Британиядағы жерлердің бөлінісін көрсетеді; ол адамдардың әкімшілік мақсаттары үшін белгілі бір аумақтарда орналасқанын көрсетеді.
The generally accepted theory of the earthwork attributes most of its construction to Offa, King of Mercia from 757 to 796. The structure did not represent a mutually agreed boundary between the Mercians and the Kingdom of Powys. It had a ditch on the Welsh (western) side, with the displaced soil piled into a bank on the Mercian (eastern) side. This suggests that Mercians constructed it as a defensive earthwork, or to demonstrate the power and intent of their kingdom. Throughout its entire length, the Dyke provides an uninterrupted view from Mercia into Wales. Where the earthwork encounters hills or high ground, it passes to the west of them. Although historians often overlook Offa's reign because of limitations in source material, he ranks as one of the greatest Anglo Saxon rulers – as evidenced in his ability to raise the workforce and resources required to construct Offa's Dyke. The construction of the earthwork probably involved a corvée system requiring vassals to build certain lengths of the earthwork for Offa in addition to performing their normal services to their king. The Tribal Hidage, a primary document, shows the distribution of land within 8th century Britain; it shows that peoples were located within specified territories for administration.
Алғашқы ғылыми жетістіктері
Алғашқы тарихшылар мен археологтар Дикіні зерттеген кезде өз қорытындыларын 9-ғасырдың соңындағы жазушы Ассердің жазбаларымен салыстырды. Ол былай деп жазған: «Мерсияда жақында Оффа есімді күшті патша болды, ол көршілес патшалар мен аймақтардың бәрін қорқытып, Уэльс пен Мерсияның арасына теңізден теңізге дейін үлкен дик салдырды». 1955 жылы сэр Сирил Фокс Дик туралы алғашқы маңызды зерттеуін жариялады. Ол Ассермен келісіп, жер жұмыстары «теңізден теңізге» дейін созылғанын, Дик солтүстіктегі Ди өзенінің сағасынан оңтүстіктегі Уай өзеніне дейін жалғасқанын болжады – шамамен 150 миль (241 км). Фокс Оффа Дикінің үздіксіз, түзу құрылым емес екенін байқағанымен, жер жұмыстары табиғи тосқауылдар жоқ жерлерде ғана жасалғанына келді. Англияның англосаксондық дәуіріндегі ең көрнекті ғалымдардың бірі – сэр Фрэнк Стентон Фокстың қорытындыларын қабылдады және Дик туралы оның еңбегіне кіріспе жазды. Фокстың жұмысы кейіннен біршама қайта қарастырылғанымен, ол 1926 және 1928 жылдар аралығындағы үш далалық зерттеу кезінде сақталған, бірақ кейіннен жойылған Оффа Дикінің кейбір бөліктері туралы маңызды мәліметтерді сақтайды.
The first historians and archaeologists to examine the Dyke seriously compared their conclusions with the late 9th century writer Asser, who wrote: "there was in Mercia in fairly recent time a certain vigorous king called Offa, who terrified all the neighbouring kings and provinces around him, and who had a great dyke built between Wales and Mercia from sea to sea". In 1955, Sir Cyril Fox published the first major survey of the Dyke. He concurred with Asser that the earthwork ran 'from sea to sea', theorising that the Dyke ran from the River Dee estuary in the north to the River Wye in the south: approximately 150 mile (241 km). Although Fox observed that Offa's Dyke was not a continuous linear structure, he concluded that earthworks were raised in only those areas where natural barriers did not already exist. Sir Frank Stenton, the UK's most eminent 20th century scholar on Anglo Saxon England, accepted Fox's conclusions. He wrote the introduction to Fox's account of the Dyke. Although Fox's work has now been revised to some extent, it still remains a vital record of some stretches of Offa's Dyke that still existed between 1926 and 1928, when his three field surveys took place, but have since been destroyed.
Кейінгі зерттеулер
1978 жылы доктор Фрэнк Нобл Фокстың кейбір қорытындыларына қарсы шығып, Оффаның Дайкіне жаңа ғылыми қызығушылық тудырды. Оның "Оффаның Дайкі қайта қарастырылды" (1978) атты магистрлік диссертациясы Оффаның Дайкінің қабылданған тарихнамасына қатысты бірнеше сұрақтар көтерді. Нобл Дайктегі үзілістердің қорғаныс кедергілері ретінде табиғи нысандардың енгізілуіне байланысты емес, керісінше, ол үзілістер "атты шекара" болған, мүмкін, археологиялық із қалдырмаған қоршауларды қамтиды деп болжады. Нобл сондай-ақ Offa's Dyke Association құруға көмектесті, ол Offa's Dyke Path-ті күтіп ұстайды. Бұл ұзақ қашықтықты жаяу жүргіншілер жолы көбінесе Дайк бойымен өтеді және Британдық Ұлттық жол мәртебесіне ие. Джон Дэвис Фокстың зерттеуі туралы былай деп жазды: "Оны жоспарлау кезінде Поуис және Гвент патшаларымен белгілі бір дәрежеде консультация жүргізілді. Трелистанға жақын Ұзын тау маңында Дайк шығысқа қарай бұрылып, құнарлы беткейлерді уэльстіктердің қолында қалдырды; Ривабонға жақын, ол Каделл ап Брохвелдің Пенігадден бекінісін сақтап қалуын қамтамасыз ету үшін жоспарланды". Ал Гвент үшін Офа Дайкты "Уай өзені мен оның трафигі Гвент патшалығына тиесілі екенін мойындау ниетімен" өзен шатқалының шығыс қырына салдырды. Оффаның Дайкіндегі археологиялық зерттеулер мен ғылыми жұмыстар Манчестер университетінің Экстра Мурал бөлімінде көп жылдар бойы жүргізіліп келеді. 1979 жылы эфирге шыққан "Қараңғы ғасырларды іздеу" бағдарламасының 1-ші бөлімінде доктор Дэвид Хиллмен берген сұхбаттар Ноблдің идеясын қолдайтынын көрсетеді. Соңғы кезде Хилл мен Маргарет Уортингтон Дайк бойынша маңызды зерттеулер жүргізді. Олардың жұмысы әлі аяқталмаған болса да, Дайк теңізден теңізге дейін созылғандығына дәлелдердің аз екенін көрсетті. Олар бұл Херефордшир жазығының солтүстігіндегі Рашоқ төбесінен Флинтширдегі Молд қаласының жанындағы Лланфиниддке дейін, шамамен 64 миль (103 км) созылған қысқа құрылым екенін мәлімдеді. Хилл мен Уортингтонның пікірінше, алыс солтүстік және оңтүстіктегі Дайктердің мерзімі әртүрлі болуы мүмкін, және олар Оффаның Дайкімен байланысты болса да, оны растайтын нақты дәлелдер әлі жоқ. Дегенмен, барлық сарапшылар осы көзқараспен келіспейді.
In 1978, Dr Frank Noble challenged some of Fox's conclusions, stirring up new academic interest in Offa's Dyke. His MPhil thesis entitled "Offa's Dyke Reviewed" (1978) raised several questions concerning the accepted historiography of Offa's Dyke. Noble postulated that the gaps in the Dyke were not due to the incorporation of natural features as defensive barriers, but instead the gaps were a "ridden boundary", perhaps incorporating palisades, that left no archaeological trace. Noble also helped establish the Offa's Dyke Association, which maintains the Offa's Dyke Path. This long distance footpath mostly follows the route of the dyke and is a designated British National Trail. John Davies wrote of Fox's study: "In the planning of it, there was a degree of consultation with the kings of Powys and Gwent. On the Long Mountain near Trelystan, the dyke veers to the east, leaving the fertile slopes in the hands of the Welsh; near Rhiwabon, it was designed to ensure that Cadell ap Brochwel retained possession of the Fortress of Penygadden." And, for Gwent, Offa had the dyke built "on the eastern crest of the gorge, clearly with the intention of recognizing that the River Wye and its traffic belonged to the kingdom of Gwent". Ongoing research and archaeology on Offa's Dyke has been undertaken for many years by the Extra Mural Department of the University of Manchester. Interviews with Dr David Hill, broadcast in episode 1 of In Search of the Dark Ages (aired in 1979), show support for Noble's idea. Most recently, Hill and Margaret Worthington have undertaken considerable research on the Dyke. Their work, though far from finished, has demonstrated that there is little evidence for the Dyke stretching from sea to sea. Rather, they claim that it is a shorter structure stretching from Rushock Hill north of the Herefordshire Plain to Llanfynydd, near Mold, Flintshire, some 64 miles (103 km). According to Hill and Worthington, dykes in the far north and south may have different dates, and though they may be connected with Offa's Dyke, there is as yet no compelling evidence behind this. However, not all experts accept this view.
Ағымдағы
Англия мен Уэльс шекарасы негізінен Уэльс маршысы арқылы Оффа Дайкінің бағытынан бірнеше шақырым жермен өтеді. Дайктің 3 шақырымдық (5 км) бөлігі, Тинтерн аббаттығына көрініс беретін және Чепстоу жанындағы Ібіліс мінбері кіретін бөлігі, қазір Англия мұрасымен басқарылады.
The England–Wales border still mostly passes within a few miles of the course of Offa's Dyke through the Welsh Marches. A 3 mile (5 km) section of the Dyke which overlooks Tintern Abbey and includes the Devil's Pulpit near Chepstow is now managed by English Heritage.
Заңмен қорғалатын
Оффаның Дикінің көзге көрінетін жер жұмыстары түрінде немесе толып, бірақ құрылыс жүрмеген арықтар түрінде сақталған барлық бөліктері ескерткіш ретінде тіркелген. Дегенмен, Дикінің кейбір бөліктері кейінірекгі құрылыстар астында жатыр болуы мүмкін. Кейбір бөліктері Арнайы ғылыми қызығушылық тудыратын орындар ретінде де белгіленген, оның ішінде Төменгі Уай өзенінің SSSI аймағы және Хайбери Вуд Ұлттық табиғи қорығы. Оның бір бөлігі Уай аймағы мен Шропшир төбелерінің ерекше табиғи сұлулығы бар аймақтарында орналасқан. Оффа Дикінің көп бөлігі, соның ішінде Оффа Дикі жолының бөліктері де, қоғамдық өту құқығы бар жол ретінде белгіленген.
All sections of Offa's Dyke that survive as visible earthworks, or as infilled but undeveloped ditch, are designated as a scheduled monument. However, some parts of the Dyke may also remain buried under later development. Some sections are also defined as Sites of Special Scientific Interest, including stretches within the Lower Wye Valley SSSI and the Highbury Wood National Nature Reserve. Parts are located within the Wye Valley and Shropshire Hills Areas of Outstanding Natural Beauty. Most of the line of Offa's Dyke is designated as a public right of way, including those sections which form part of the Offa's Dyke Path.
Дүниежүзілік мұралық нысанға үміткер
2010 жылы Offa's Dyke Association және жергілікті билік органдары осы бекіністі Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізуді ұсынды.
In 2010, the Dyke was proposed by the Offa's Dyke Association and local authorities for World Heritage Site status.
Оффаның Дик орталығы
Offa's Dyke Centre – Англияның (Шропшир) және Уэльстің (Поуис) шекарасындағы Offa's Dyke-де орналасқан, Найтон қаласындағы мақсатты түрде салынған ақпараттық орталық. Орталықтан екі минуттық жерде сақталған топырақ қоршауларының ең жақсы үрмелерін көруге болады.
The Offa's Dyke Centre is a purpose built information centre in the town of Knighton, on Offa's Dyke on the border between England (Shropshire) and Wales (Powys). Some of the best remains of the earthworks can be seen within a two minute walk from the centre.
Оффаның саға жолы
Offa's Dyke Path (Уэльсше: Llwybr Clawdd Offa) – Англия мен Уэльс шекарасына жақын ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жол. Көп бөліктері өзінің қабырғасына жақын болғанымен, жол одан ұзын, және кейбір жерлерде топырақ жұмыстарынан біршама қашықтықта өтеді. 1971 жылдың 10 шілдесінде ашылған бұл жол Ұлыбританияның ең ұзын Ұлттық жолдарының бірі болып табылады, ол Себерн шығанағындағы Седбериден, Чепстоу маңынан, Уэльстің солтүстік жағалауындағы Престатинге дейін созылады. Найтон қаласында келушілер орталығы орналасқан.
The Offa's Dyke Path (Welsh: Llwybr Clawdd Offa) is a long distance footpath close to the England–Wales border. Although large sections are close to the Dyke itself, the Path is longer, and in some places passes at some distance from the earthworks. Opened on 10 July 1971, the Path is one of Britain's longest National Trails, stretching for from the Severn estuary at Sedbury, near Chepstow, to Prestatyn on the north Wales coast. There is a visitor centre at Knighton.
Мәдени маңызы
Дик Англия мен Уэльс арасындағы шекараны білдіретін мәдени маңызға ие, бұл символизм Шотландия шебіндегі Англия мен Шотландия арасындағы Адриан қабырғасына ұқсас. Джордж Борроу өзінің 1862 жылғы «Жабайы Уэльс» еңбегінде халық ауыз әдебиетінен сілтеме келтіріп былай деді:
The dyke has a cultural significance symbolising the separation between England and Wales: a symbolism similar to Hadrian's Wall between England and Scotland in the Scottish Marches. George Borrow, in his Wild Wales (1862), drawn from folklore, claimed that: