Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
13 немесе 14 ғасырдағы поляк құжаттарындағы ең ерте белгілі поляк прозасы
13th or 14th century Polish documents containing the oldest known Polish prose
Қасиетті Крест уағыздары (Kazania świętokrzyskie) – поляк тіліндегі ең ерте сақталған прозалық мәтін, шамамен 13 ғасырдың соңы немесе 14 ғасырдың басында жазылған. Құжаттар олар алғаш рет сақталған жердің атымен аталады – Польшаның Қасиетті Крест тауларындағы (Góry Świętokrzyskie) Қасиетті Крест монастыры (pl). Оларды 1890 жылы Александр Брюкнер Латын тіліндегі кодекске байланған жолақты парқмамен жазылған бөліктердің ішінде тапты, онда Елшілердің істері мен Апокалипсис жазылған. Уағыздар алғаш рет 1891 жылы "Филологиялық еңбектер" ("Prace Filologiczne") журналында жарияланды. 1934 жылы мәтіннің факсимилесі Польша Ғылым академиясымен жарияланды, ал 2009 жылы профессор Пауэль Степьин дайындаған уағыздардың жаңа, толық басылымы шықты.
The Holy Cross Sermons (Kazania świętokrzyskie) are the oldest extant prose text in the Polish language, dating probably from the late 13th or early 14th century. The documents are named after the place where they were originally housed – the Holy Cross Monastery (pl) in Poland's Holy Cross Mountains (Polish: Góry Świętokrzyskie). They were discovered in striped parchment pieces in 1890 by Aleksander Brückner, in the binding of a Latin language codex, which contained the Acts of the Apostles and the Apocalypse. The sermons were first published in 1891, in a "Philological Works" ("Prace Filologiczne") magazine. In 1934, facsimiles of the text were published by the Polish Academy of Learning, and in 2009, new, full edition of the sermons was issued, prepared by professor Paweł Stępień.
Тарих
Александр Брюкнер мәтіннің бастапқыда Қасиетті Крест монастырында сақталғанын айтса да, бұл гипотезаны кейбір ғалымдар сынады. Тарихшы Владислав Семковичтің сөзіне сәйкес, бұл кодекс, пергамент жолақтарымен нығайтылған, шамамен 1459 жылы Лежайск қаласындағы бенедиктиндік монастырға жеткізілген. Дегенмен, Лежайск монастырында уағыздар жазылмаған. Польшалық сарапшылар жүргізген тілдік талдау мәтіннің, мүмкін, Миеховтағы монастырда жазылғандығын көрсетті, ол уағыздарымен және кітапханасымен әйгілі болды, сондай-ақ Лежайск монастырымен ынтымақтастық байланыста болды. Екінші жағынан, егер уағыздар 13 ғасырда жазылған болса, онда олардың Миеховтағы шығу тегі күмәнді. Ол кезде бұл монастырь чех және неміс тегінен шыққан монахтардан тұрған, олар поляк тілін білмеген немесе нашар білген, сондықтан күрделі мәтінді жаза алмаған. Бір кезде, 15 ғасырда, уағыздар жолақтарға бөлініп, латын тіліндегі кодекске байланыстыру үшін пайдаланылды. Көп болса, уағыздардың басқа бөліктері де басқа кітаптардың мұқабаларын нығайтуға қолданылған. Бұл сол кезде кең таралған практика еді, себебі пергамент берік және қымбат материал болғандықтан, қажетсіз немесе маңызсыз деп есептелген жариялымдар жиі құндырақ кітаптарды нығайту үшін қолданылды. Александр Брюкнер уағыздарды 1890 жылдың 25 наурызында Санкт-Петербургтегі Императорлық қоғамдық кітапханада тапты. Ол Варшава университетінің кітапханасына тиесілі ежелгі латын кодексін зерттеді, ол қараша көтерілісінен (1831) кейін ресейліктер тәркілеген. Кітаптың мұқабасында Брюкнер он сегіз ұзын жолақты тауып алды. Оларды біріктіргеннен кейін, олардың ішінде бір толық және бес толық емес уағыз бар екені анықталды. Олар 1925 жылы Польшаға қайтарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қасиетті Крест уағыздары сақтау үшін Канадаға апарылды. Қазіргі таңда олар Варшавадағы Ұлттық кітапханада (#8001) сақталады, ал олардың фотокөшірмесін The Digital National Library Polona-да қарауға болады (Қасиетті Крест уағыздарының электрондық нұсқасын қараңыз).
Even though Aleksander Brückner claimed that the text was originally housed at the Holy Cross Monastery, this hypothesis has been criticized by some scholars. According to historian Władysław Semkowicz, the codex, already strengthened with parchment stripes, was delivered to a Benedictine monastery at Leżajsk, around 1459. The Leżajsk monastery, however, was not the location where the sermons were written. Language analysis carried out by Polish experts proved that the text was probably written in a monastery in Miechów, which was famous for its sermons and library, and which cooperated with the Leżajsk monastery. On the other hand, if sermons were written in the 13th century, then their Miechów origins are dubious. At that time, this monastery was made of monks of Czech and German origin, who either did not speak Polish, or spoke it poorly, and who were unable to write down the complicated text. Some time in the 15th century, the sermons were cut into strips, which were used to strengthen the binding of a Latin language codex. Most likely, other parts of the sermons were used in bindings of other books. This practice was common at the time, as parchment was both durable and expensive, so publications regarded as unnecessary or unimportant were frequently used to strengthen other, more precious books. Aleksander Brückner discovered the sermons on March 25, 1890, at the Imperial Public Library in St. Petersburg, Russian Empire. He was studying an ancient Latin codex, which had belonged to the Warsaw University library, and was confiscated by the Russians after the November Uprising (1831). In the binding of the book, Brückner to his surprise found eighteen long strips. After putting them together, it turned out that they contained one whole, and five incomplete sermons. They were brought back to Poland in 1925. During World War II, the Holy Cross Sermons were taken to Canada for safekeeping. They are now preserved at the National Library in Warsaw (#8001), and their photocopy may be seen at The Digital National Library Polona (See electronic version of the Holy Cross Sermons).