Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық шығарманың құрылымы
Structure of a piece of music
Музыкада форма – музыкалық композицияның немесе орындалудың құрылымы. Джефф Тодд Титонның «Музыка әлемдері» атты кітабында айтылғандай, музыкалық шығарманың формалық құрылымын анықтайтын бірнеше ұйымдастыру элементтері болуы мүмкін, мысалы, «ырғақ, әуен және/немесе үйлесімнің қайталануы немесе өзгерісін көрсететін музыкалық бөлімдердің орналасуы, аспаптардың орналасуы (жаз немесе блюграсс орындалысындағы солистің реті сияқты) немесе симфониялық шығарманың оркестрлену тәсілі» және басқа да факторлар. Бұл – «композицияның тыңдаушы үшін мағыналы музыкалық тәжірибе жасау үшін қалыптасу жолдары». «Форма» композицияның ең ірі пішінін білдіреді. Музыканың формасы жоғарыда сипатталған төрт құрылымдық элементтің [дыбыс, үйлесім, әуен, ырғақ] өзара әрекеттесуінің нәтижесі болып табылады. Музыкалық форма уақыт өте келе осы идеялардың кеңеюі мен дамуы арқылы ашылады. Тональдық гармонияда форма негізінен каденциялар, фразалар және кезеңдер арқылы көрінеді. Дегенмен, жақында форма музыкалық контурдың ықпалымен де пайда болуы мүмкін екендігі айтылды, бұл контурлық форма деп те аталады. 2017 жылы Скотт Севиц Антон Веберннің Op.16 No.2-дегі оқиғаны атап көрсету арқылы осы тұжырымға назар аударды. Белгілі бір құрылымды ұстанбайтын және көбірек импровизацияға сүйенетін композициялар еркін форма деп есептеледі. Фантазия осыған мысал. Композитор Дебюсси 1907 жылы былай деп жазды: «Мен музыканың, мәні бойынша, дәстүрлі және бекітілген формаға құйылатын нәрсе емес екеніне көз жеткізіп келе жатырмын. Ол түстер мен ырғақтардан тұрады».
In music, form refers to the structure of a musical composition or performance. In his book, Worlds of Music, Jeff Todd Titon suggests that a number of organizational elements may determine the formal structure of a piece of music, such as "the arrangement of musical units of rhythm, melody, and/or harmony that show repetition or variation, the arrangement of the instruments (as in the order of solos in a jazz or bluegrass performance), or the way a symphonic piece is orchestrated", among other factors. It is, "the ways in which a composition is shaped to create a meaningful musical experience for the listener." Quote|"Form refers to the largest shape of the composition. Form in music is the result of the interaction of the four structural elements described above [sound, harmony, melody, rhythm]." Musical form unfolds over time through the expansion and development of these ideas. In tonal harmony, form is articulated primarily through cadences, phrases, and periods. Although, it has been recently stated that form can be present under the influence of musical contour, also known as Contouric Form. In 2017, Scott Saewitz brought attention to this concept by highlighting the occurrence in Anton Webern's Op.16 No.2. Compositions that do not follow a fixed structure and rely more on improvisation are considered free form. A fantasia is an example of this. Composer Debussy in 1907 wrote that, "I am more and more convinced that music is not, in essence, a thing that can be cast into a traditional and fixed form. It is made up of colors and rhythms."
Таңбалау
Форманы сипаттау процесіне көмек көрсету үшін музыканттар музыкалық бірліктерді әріптермен белгілеудің қарапайым жүйесін әзірледі. Профессор Крейг Райт өзінің "Музыканы тыңдау" атты оқулығында былай деп жазады:
To aid in the process of describing form, musicians have developed a simple system of labeling musical units with letters. In his textbook Listening to Music, professor Craig Wright writes:
Кейбір авторлар өте жақын, бірақ сәл өзгеше бөлімдерді көрсету үшін сызықша белгісін (мысалы, "Б прайм" деп айтылатын B′ немесе "Б қос прайм" деп айтылатын B″) пайдаланады.
Some writers also use a prime label (such as B′, pronounced "B prime", or B″, pronounced "B double prime") to denote sections that are closely related, but vary slightly.
Өту
Құрылыстың ең төменгі деңгейі музыкалық фразалардың музыкалық сөйлемдерге және әннің куплеті сияқты "абзастарға" ұйымдастырылуымен қатысты. Бұл, көбінесе, сөздердің өлең пішімімен немесе өрнегімен, не би қадамдарының метрімен салыстырылады және олармен анықталады. Мысалы, он екі тақты блюз – нақты өлең пішімі, ал жиі кездесетін өрнек көптеген әндер мен балладаларда табалады. Елизавета заманының гальярды, көптеген билер сияқты, оның қайталама қадамдарына сәйкес белгілі бір ырғақ, темп және мелодия ұзындығын талап етеді. Музыканың қарапайым стильдері осы форма деңгейінде толығымен анықталуы мүмкін, сондықтан ол бұрын айтылған еркін түсініктерден көп ерекшеленбейді және ырғақтық, гармониялық, тембрлік, эпизодтық және мелодиялық конвенцияларды қамти алады.
The smallest level of construction concerns the way musical phrases are organized into musical sentences and "paragraphs" such as the verse of a song. This may be compared to, and is often decided by, the verse form or meter of the words or the steps of a dance. For example, the twelve bar blues is a specific verse form, while common meter is found in many hymns and ballads and, again, the Elizabethan galliard, like many dances, requires a certain rhythm, pace and length of melody to fit its repeating pattern of steps. Simpler styles of music may be more or less wholly defined at this level of form, which therefore does not differ greatly from the loose sense first mentioned and which may carry with it rhythmic, harmonic, timbral, occasional and melodic conventions.
Бөлшек (немесе қозғалыс)
Келесі деңгей кез келген жеке музыкалық шығарманың немесе бөлімінің толық құрылымына қатысты. Егер жоғарыда аталған ән, баллада, блюз немесе би бір музыкалық материалды шексіз қайталаса, онда шығарма жалпы алғанда строфикалық формада деп есептеледі. Егер ол әр қайталағанда анық, тұрақты өзгерістерге ие болса, мысалы, мәнерлеу, безендіру немесе аспаптануда, онда шығарма тақырып пен вариациялар болып табылады. Егер екі ерекше тақырып кезекпен қайталаса, мысалы, әнде куплет пен припевтің алмасуы немесе венгр чардасының баяу және жылдам бөлімдерінде, онда бұл қарапайым бинарлық форманы тудырады. Егер тақырып ойнатылса (мүмкін екі рет), содан кейін жаңа тақырып енгізіліп, шығарма бірінші тақырыпқа оралумен аяқталса, онда бізде қарапайым тернарлық форма бар. "Тернарлық" және "бинарлық" сияқты терминдер көптеген пікірталастар мен түсініспеушіліктерге себеп болуы мүмкін, себебі күрделі шығарма әртүрлі ұйымдастыру деңгейлерінде екеуінің де элементтерін қамтуы мүмкін. Минует, барлық барокко билері сияқты, әдетте қарапайым бинарлық құрылымға (AABB) ие болған, бірақ бұл жиі соло аспаптарға арналған (трио деп аталатын) тағы бір минуетті қосу арқылы кеңейтілді, содан кейін біріншісі қайта ойналып, шығарма аяқталды – бұл тернарлық форма (ABA): шығарма төменгі композициялық деңгейде бинарлық, ал жоғары деңгейде тернарлық. Батыс музыктануда ұйымдастыру деңгейлері нақты және жалпыға бірдей анықталмаған, ал "бөлім" және "кезең" сияқты сөздер әртүрлі ғалымдар әртүрлі деңгейлерде қолданады, олардың анықтамалары, Шланкердің айтуынша, музыканттар жасаған көптеген жаңалықтар мен өзгерістермен бірқатар жүре алмайды.
The next level concerns the entire structure of any single self contained musical piece or movement. If the hymn, ballad, blues or dance alluded to above simply repeats the same musical material indefinitely then the piece is said to be in strophic form overall. If it repeats with distinct, sustained changes each time, for instance in setting, ornamentation or instrumentation, then the piece is a theme and variations. If two distinctly different themes are alternated indefinitely, as in a song alternating verse and chorus or in the alternating slow and fast sections of the Hungarian czardas, then this gives rise to a simple binary form. If the theme is played (perhaps twice), then a new theme is introduced, the piece then closing with a return to the first theme, we have a simple ternary form. Great arguments and misunderstanding can be generated by such terms as 'ternary' and 'binary', as a complex piece may have elements of both at different organizational levels. A minuet, like any Baroque dance, generally had a simple binary structure (AABB), however, this was frequently extended by the introduction of another minuet arranged for solo instruments (called the trio), after which the first was repeated again and the piece ended—this is a ternary form—ABA: the piece is binary on the lower compositional level but ternary on the higher. Organisational levels are not clearly and universally defined in western musicology, while words like "section" and "passage" are used at different levels by different scholars whose definitions, as Schlanker points out, cannot keep pace with the myriad innovations and variations devised by musicians.
Цикл
Ұйымдастырудың ең жоғары деңгейін "циклдік форма" деп атауға болады. Ол бірнеше жеке-дара туындыларды ірі масштабты композицияға біріктіруге қатысты. Мысалы, ортақ тақырыбы бар әндер жинағы ән циклі ретінде ұсынылуы мүмкін, ал барокко билері жинағы сюита ретінде ұсынылған. Опера мен балет ән мен биді одан да ірі формаларға ұйымдастыруы мүмкін. Симфония, әдетте бір туынды саналса да, бірнеше бөлімге бөлінеді (әр бөлім жеке орындалғанда дербес туынды ретінде танылуы мүмкін). Музыкалық форманың бұл деңгейі, түрлі жанрларды тудырып, музыканы ұйымдастыру әдістерін ескереді. Мысалы: симфония, концерт және соната көлемі мен мақсаты жағынан өзгеше болғанымен, ұйымдастыру жолымен ұқсас келеді. Ірі форма құрамына кіретін жеке туындыларды бөлімдер деп атайды.
The grandest level of organization may be referred to as "cyclical form". It concerns the arrangement of several self contained pieces into a large scale composition. For example, a set of songs with a related theme may be presented as a song cycle, whereas a set of Baroque dances were presented as a suite. The opera and ballet may organize song and dance into even larger forms. The symphony, generally considered to be one piece, nevertheless divides into multiple movements (which can usually work as a self contained piece if played alone). This level of musical form, though it again applies and gives rise to different genres, takes more account of the methods of musical organisation used. For example: a symphony, a concerto and a sonata differ in scale and aim, yet generally resemble one another in the manner of their organization. The individual pieces which make up the larger form may be called movements.
Батыс музыкасындағы кең таралған түрлері
Школьс еуропалық классикалық музыканың негізінен алты дербес формасы бар екенін ұсынды: қарапайым бинарлық, қарапайым тернарлық, күрделі бинарлық, рондо, вариациялармен әуен және фуга (дегенмен, музыкатанушы Альфред Манн фуганың көбінесе композиция әдісі екенін, кейде белгілі бір құрылымдық қағидаларды қабылдайтынын атап өтті). Чарльз Кейл формалар мен формальды егжей-тегжейлілерді "секциялық, дамытушылық немесе вариациялық" деп жіктеді.
Scholes suggested that European classical music had only six stand alone forms: simple binary, simple ternary, compound binary, rondo, air with variations, and fugue (although musicologist Alfred Mann emphasized that the fugue is primarily a method of composition that has sometimes taken on certain structural conventions). Charles Keil classified forms and formal detail as "sectional, developmental, or variational."
Бөлімшелік нысан
Бұл форма нақты бөлінген бөлімдерден тұрады, олар әріптермен белгіленуі мүмкін, бірақ сонымен қатар кіріспе және кода, экспозиция, даму және рекапитуляция, куплет, хор немесе қайырым, және бридж сияқты жалпылама атаулары да болады. Бөлімдік формаларға мыналар кіреді:
This form is built from a sequence of clear cut units that may be referred to by letters but also often have generic names such as introduction and coda, exposition, development and recapitulation, verse, chorus or refrain, and bridge. Sectional forms include:
Медли немесе "желі" формасы
Медли, потпури немесе тізбекті форма – "үздірілмейтін өзгерістің" ең қарама-қарсы түрі: ол – өздігінен аяқталған бөлімдердің шексіз тізбегі (ABCD), кейде қайталаулармен (AABBCCDD).
Medley, potpourri or chain form is the extreme opposite, that of "unrelieved variation": it is simply an indefinite sequence of self contained sections (ABCD ), sometimes with repeats (AABBCCDD ).
Екілік түр
"Екілік форма" термині ұзындығы шамамен бірдей екі бөліктен тұратын музыкалық шығарманы сипаттау үшін қолданылады. Екілік форманы AB немесе AABB деп жазуға болады. Мысал ретінде келтірілген "Гринсливс" шығармасында, бірінші бөлім екінші бөлімге дерлік толық сәйкес келеді. Бірінші бөлімді А, ал екінші бөлімді А′ (А прайм) деп атаймыз, себебі соңғы бір жарым тактінде шамалы айырмашылық бар. Келесі екі бөлім (3-ші және 4-ші) де дерлік бірдей, бірақ бұл бөлімдер алғашқы екі бөлімнен мүлдем жаңа музыкалық идеяны ұсынады. Үшінші бөлімді B, ал төртінші бөлімді B′ (B прайм) деп атаймыз, себебі соңғы бір жарым тактіндегі айырмашылық аз. Жалпы алғанда, бұл музыкалық шығарма екілік формада: AA′BB′. Қарапайым және күрделі үштік формалар болады. Да капо ариялары әдетте қарапайым үштік формада (яғни "бастан") орындалады. Күрделі үштік форма (немесе үштік форма) сондай-ақ ABA үлгісін қамтиды, бірақ әр бөлім өзі екілік (қайталанатын екі кіші бөлім) немесе (қарапайым) үштік формада болуы мүмкін.
The term "Binary Form" is used to describe a musical piece with two sections that are about equal in length. Binary Form can be written as AB or AABB. Using the example of Greensleeves provided, the first system is almost identical to the second system. We call the first system A and the second system A′ (A prime) because of the slight difference in the last measure and a half. The next two systems (3rd and 4th) are almost identical as well, but a new musical idea entirely than the first two systems. We call the third system B and the fourth system B' (B prime) because of the slight difference in the last measure and a half. As a whole, this piece of music is in Binary Form: AA′BB′. There are both simple and compound ternary forms. Da capo arias are usually in simple ternary form (i. e. "from the head"). A compound ternary form (or trio form) similarly involves an ABA pattern, but each section is itself either in binary (two sub sections which may be repeated) or (simple) ternary form.
Рондо нысаны
Бұл формада қайталанатын тақырып әртүрлі (көбінесе қарама-қарсы) бөлімдермен кезектесіп келеді, олар "эпизодтар" деп аталады. Ол асимметриялық (ABACADAEA) немесе симметриялық (ABACABA) болуы мүмкін. Қайталанатын бөлім, әсіресе негізгі тақырып, кейде толығырақ өзгертіледі, немесе бір эпизод оның "дамуы" болуы мүмкін. Осыған ұқсас құрылым – барокко концерто гроссосының риторнелло формасы. Арка тәрізді форма (ABCBA) негізгі тақырыптың аралық қайталануынсыз симметриялық рондоға ұқсайды.
This form has a recurring theme alternating with different (usually contrasting) sections called "episodes". It may be asymmetrical (ABACADAEA) or symmetrical (ABACABA). A recurring section, especially the main theme, is sometimes more thoroughly varied, or else one episode may be a "development" of it. A similar arrangement is the ritornello form of the Baroque concerto grosso. Arch form (ABCBA) resembles a symmetrical rondo without intermediate repetitions of the main theme.
Вариациялық форма
Вариациялық формалар – вариацияның маңызды құрастырушы элемент болып табылатын формалар. Тақырып және Вариациялар: тақырып, өзі кез келген қысқа формада (бинарлық, тернарлық және т.б.) болуы мүмкін, жалғыз "бөлім" құрайды және шексіз қайталанады (строфикалық формадағыдай), бірақ әр қайталағанда өзгертіледі (A, B, A, F, Z, A), осылайша секциялық тізбектей форма құрайды. Оның маңызды түрі, 17 ғасыр британдық музыкасында, сондай-ақ Пасакалия мен Шаконда жиі қолданылған – жер басс, яғни қайталама басс тақырыбы немесе бассо остинато, оның үстінде және айналасында құрылым дамиды, көбінесе, бірақ міндетті емес, полифониялық немесе контрапункттік өрнектер тоқылады немесе импровизациялық бөлістер мен деканттар орындалады. Скоулз (1977) бұл форманы сүйемелдемелі немесе сүйемелдемесіз соло аспаптық музыканың ең тамаша түрі деп санайды. Рондо көбінесе өзгертілген бөлімдермен кездеседі (AA1BA2CA3BA4) немесе (ABA1CA2B1A).
Variational forms are those in which variation is an important formative element. Theme and Variations: a theme, which in itself can be of any shorter form (binary, ternary, etc. ), forms the only "section" and is repeated indefinitely (as in strophic form) but is varied each time (A,B,A,F,Z,A), so as to make a sort of sectional chain form. An important variant of this, much used in 17th century British music and in the Passacaglia and Chaconne, was that of the ground bass—a repeating bass theme or basso ostinato over and around which the rest of the structure unfolds, often, but not always, spinning polyphonic or contrapuntal threads, or improvising divisions and descants. This is said by Scholes (1977) to be the form par excellence of unaccompanied or accompanied solo instrumental music. The Rondo is often found with sections varied (AA1BA2CA3BA4) or (ABA1CA2B1A).
Құрама түрлері
Гибридті ән түрлері деп те аталады. Құрама ән түрлері екі немесе одан көп ән пішімдерін үйлестіреді.
Also called Hybrid song forms. Compound song forms blend together two or more song forms.
Циклдік нысандар
13 ғасырда ән циклі пайда болды, ол бір-бірімен байланысты әндер жиынтығы (суита бір-бірімен байланысты билер жиынтығы сияқты). Ораторио 16 ғасырдың екінші жартысында әншілермен ойналмай, айтылатын повесть түрінде қалыптасты.
In the 13th century the song cycle emerged, which is a set of related songs (as the suite is a set of related dances). The oratorio took shape in the second half of the 16th century as a narrative recounted—rather than acted—by the singers.