Кіріспе
Француз христиан епископы, 1028 жылы қайтыс болды. Шартрлық Фулберт (; 952–970–10 сәуір 1028) 1006 жылдан 1028 жылға дейін Шартр епископы және сондағы кафедралық мектептің мұғалімі болды. Фулберт кейін Папа Сильвестр II болған Герберт Ауриллақтың шәкірті болды. Ол 8 қыркүйекте Құдай ананың туған күні мерекесін алға жылжытуға және Шартр соборының көптеген қайта құрылымдарының біріне жауапты болды. Ол туралы бар мәліметтердің көп бөлігі 1004–1028 жылдар аралығында әлемдік және діни тұлғаларға жазған хаттарынан алынған.
Fulbert of Chartres (; 952–970–10 April 1028) was the Bishop of Chartres from 1006 to 1028 and a teacher at the Cathedral school there. Fulbert was a pupil of Gerbert of Aurillac, who would later become Pope Sylvester II. He was responsible for the advancement of the Nativity of the Virgin's feast day on September 8 and for one of the many reconstructions of the Chartres Cathedral. Most of the information available about him comes from letters he wrote to secular and religious figures between 1004 and 1028.
Өмір
Фулберттің нақты туған күні мен орны туралы нақты мәлімет жоқ; дереккөздер 952 жылдан 970 жылға дейінгі аралықтағы түрлі даталарды көрсетеді. Оның туған жері ретінде көптеген дереккөздер солтүстік Францияны, мүмкін Пикардияны атайды. Алайда, дереккөздер оның қарапайым отбасыда дүниеге келгендігі туралы бірлесе келіседі. Бірнеше дереккөздер оның 980-ші жылдары Реймстегі кафедралық мектепте білім алғанын көрсетеді, онда оның құрбыларының бірі Францияның болашақ королі Роберт II (Тақуа) болды. 990-шы жылдардың басында Фулберт сол жердегі кафедралық мектепке келді. Оның лауазымы мектеп мұғалімі немесе көмекші ретінде әртүрлі сипатталған. Ол собордағы шағын діни қызметтерді де атқарды, бірақ монах болған жоқ. Ол өмірінің соңына дейін, яғни 1028 немесе 1029 жылдың 10 сәуірінде қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. Тағы да дереккөздер келіспейді, бірақ көпшілігі 1028 жылы деп санайды. Фулберттің қасиеттілігі туралы пікірлер қарама-қайшы, себебі оның замандастары оны «қасиетті мінезді» деп сипаттаған, және оның өлімінен кейін де басқалар осы сипаттаманы қолданған. Фулберт шіркеу тарапынан ресми түрде қасиетті деп жарияланбаған, бірақ Рим Шартр және Пуатье епархияларына 10 сәуірде оның өмірін тойлауға рұқсат берілді. Оның мерекесі 10 сәуірде «Martyrologium Romanum» (2004) кітабына енгізілген.
Хаттар
Хаттар Фулберттің жазбаларының көп бөлігін құрайды. Оның ең әйгілі хаты – Аквитания герцогы Вильгельм V-ке феодалдық мырза мен вассалдың міндеттері туралы. Ол сондай-ақ, шіркеу өкілдеріне діни рәсімдерге қатысты түрлі мәселелер бойынша, оның ішінде епископтарды тағайындау, айыптау және бағыну туралы хаттар жазды. Оның хаттары күнделікті өмірдің қарапайым мәселелері туралы хаттарды да қамтиды, мысалы, дәрі-дәрмек үшін ризашылық білдіру және кездесулерді ұйымдастыру. Бұл хаттар Х ғасырдың соңы мен ХІ ғасырдың басындағы Франциядағы түрлі мәселелер туралы түсінік береді.
Өлеңдер
Фулберт шамамен жиырма төрт өлең жазды, олар кейде оның шөлдегі монах туралы өлеңі сияқты қызық немесе оның "Қарлыға туралы жыр" сияқты әдемі деп сипатталған.
Әндер
Фулберттың әндерінің көп бөлігі Құдай ананы мақтау үшін жазылған. Ол сонымен қатар "Chorus Novae Jerusalem" ("Жаңа Иерусалимнің хорлары") әнін де жазды, оны Пасха күні қызметтерде орындау үшін арнады.
Дін уағыздары
Фулберттің ең әйгілі уағызы – "Аппробат Консуэтудинис", онда ол "Марияның тууы мерекесін" тойлаудың маңыздылығы туралы мәлімет береді.
Теологиялық еңбектер
Соңғы мыңжылдық ауысымындағыдай, Фулберт заманында да әлемнің аяқталуы туралы үрей туды. Құдай ана Марияға құлшылық ету Шіркеуде орныққан еді, ал Фулберт оның маңыздылығын үйрету үшін осыны пайдаланды. Нәтижесі екі еселі болды: ол адамдардың қорқынышын басуға көмектесті және Мария культын, сондай-ақ Шартрдің ондағы орнын едәуір кеңейтті. Шартр Марияның қасиетті реликвиясын сақтағандықтан, бұл мәселеге қатысты болды – «Sancta Camisia» (Киелі Төңкергіш), оны Марияның Баяндалуы кезінде кигендігі айтылады. Бұл төңкергіш 911 жылы Шартр епископы Гаускелиннің басып кірген нормандарды тойтарыс беру үшін қолданғанынан кейін кереметке ие болды. Фулберт Марияның кереметтері, әсіресе оның күнәкарлар мен Құдайдың арасында араласуы туралы тақырыпты кеңейтті. Осылайша, адамдар болашақ апокалипсис кезінде Құдайға шаفاعат ету үшін Марияға дұға ете алды. Фулберттің өзі осы кереметтердің біріне қатысты: ол ауыр сырқатқа шалдыққанда Мария оған деген сенімі үшін бір тамшы сүтпен емдеді. Бұл Марияның Христианның анасы ғана емес, оған сенгендердің де анасы екенін көрсетті. Бұлдың бәрі Фулберттің Марияның туған күнін тойлау үшін арнайы мереке ұйымдастыру мақсатына жеткізді. Бұл мерекеге халықтың қолдауын алу үшін Фулберт өзінің танымал «Approbate Consuetudinis» уағызын жазды, онда Марияның кереметтері туралы айтты. Сондай-ақ, ол Марияның әулетінің Дәуіт патшаға дейін жететінін дәлелдеді. Бұл оның әлем үшін маңыздылығын арттырып, адамдарды оның туған күнін тойлау қажеттігіне көндірді. Бұл уағыз Еуропадағы келесі ғасырларда литургиялық өзгерістерге әкелді. Уағыздың өзі немесе оның түрлі нұсқалары, сондай-ақ оған байланысты әндер 8 қыркүйекте Марияның туған күніне арналған қызметтің бір бөлігіне айналды. Марияның туған күні мерекесін насихаттау арқылы Фулберт Марияның маңыздылығын арттыра алды, нәтижесінде оған құрмет көрсету культы өркендеді. Бұл Шартр соборының Марияға адал орталық ретіндегі маңыздылығын арттырды, сондай-ақ мыңжылдық ауысымында адамдарға қажеттілік кезінде жүгінетін рухани нысанды сыйлады.
Дін реформасы
Шартрде болған кезінде Фулберт XI ғасырдағы папа Григорий VII тұсындағы Григориан шіркеу реформаларына жол ашқан идеялардың дамуы мен таралуында маңызды рөл атқарды. Бұл реформалар шіркеу мен мемлекет билігінің бөлінуіне, әсіресе жаңа абаттар мен епископтарды тағайындау мәселесіне қатысты. Он бірінші ғасырда билеушілер шіркеудің бос лауазымдарына өздеріне қалаған адамдарды тағайындауға бейімділік танытқан. Фулберт және оның кейбір шәкірттері, мысалы, Мармутьелік аббат Альберт, дін қызметкерлері мен епархия азаматтарының сайлау арқылы орынбасарды тағайындауы тиіс екенін жиі жазды, бұл билік Никеяның бірінші соборының (325 жыл) және Антиохия соборының (264-272 жылдар) шешімдерінде қарастырылған. Бұл реформалар сонымен қатар дін қызметкерлерін тәртіпке келтіру жауапкершілігі шіркеуге, мемлекетке емес, тиесілі екенін де көрсетті. Фулберт симония (шіркеу лауазымдарын сатып алу) және адалсыз дін қызметкерлері мәселелерін де қарастырды. Реформалардың бастамашысы Григорий VII болғанымен, оның кейбір идеялары Фулбертке қатысты, ал оның жазбалары шәкірттері арқылы таратылды. 1194 жылы собор тағы да өрттен дерлік толығымен қирады; тек крипта, батыс фасадының бір бөлігі және екі мұнара сақталды. Крипта барлық келесі қайта құруларға енгізілді. Одан кейін қазіргі готикалық стильдегі собордың құрылысы басталды. Осы соборда Фулберттің Мәриямның туған күні мерекесін және Құдай анаға табынуды насихаттауының нәтижесінде туған ықпалын көреміз. Үш порталдың айналасындағы мүсіндер Мәриямның өмірін бейнелейді, ол Корольдік порталдағы орталық тұлға болып табылады. Собордың әйнек терезелерінің бірі Есей ағашын бейнелейді, ол Мәриямның және Киелі Отбасының тұқымын көрсетеді, бұл Фулберттің Мәриямның туған күні мерекесіне қатысты үйретулеріне сілтеме жасайды.