Кіріспе
Девондағы өзен, Англия. Тейн өзені – Англияның Девон графтығындағы өзен. Оның ұзындығы 31 миль (50 км) және ол Дартмурдан басталады, Ньютон-Абботтың төменгі жағында сағаға айналып, Тейгнмуттан Англия арнасына құяды.
The River Teign '/t//iː//n/ is a river in the county of Devon, England. It is 31 mile (50 km) long and rises on Dartmoor, becomes an estuary just below Newton Abbot and reaches the English Channel at Teignmouth.
Топонимика
Өзен атауы 'Teign' алғаш рет 739 жылғы англосаксон хатында Teng деп тіркелген. Атауы рим заманына дейінгі кезеңге жатады, валли тіліндегі taen сөзімен байланысты, ол «шашырату» дегенді білдіреді, және қарапайым «ағыс» деген мағынаны береді. Өзен бірнеше елді мекенге өз атын берген, олардың ішінде Тейгнкомб, Дрюстейнгтон, Канонтейн, Тейгнграс, Кингстейгтон (бір кезде Англияның ең ірі ауылдарының бірі), Бишопстейгтон, Тейнгхарви және оның арнасы бойында орналасқан екінші ірі елді мекен – Тейгнмут бар. Дегенмен, Бишопстейгтоннан сағаның қарсы бетіндегі Комбейнтейнхед және Стоукэйнхед ауылдарының аттары өзенмен байланысты емес. Екінші бастауы Грей Ветерс маңында орналасқан және Фернворти орманы мен сол аттас су қоймасы арқылы ағатын қысқа Оңтүстік Тейгн өзенін құрайды. Екі өзен Чэгфордқа жақын Ли көпірінде бірігіп, Тейн өзенін құрайды, ол жазықтықтың шығыс жағын қалдырып, Дрого қамалының астынан тік беткейлі аңғармен ағып өтеді. Дэнсфордқа жақын шығыс жағалауда табиғат қорығы орналасқан. Содан кейін өзен оңтүстікке қарай ағып, жазықтықтың шығыс жиегіндегі тік беткейлі аңғар арқылы өтеді, оның бойымен 1967 жылы жабылған Тейн аңғары теміржол желісі жақын ауылдарға пойыз қызметін көрсеткен. Чадли және Чадли Найтон қалаларынан өтіп, өзен Бови алабы арқылы ағып өтеді, онда доломит балшығы өндіріледі, содан кейін Кингстейгтон мен Ньютон Аббот арасында, 1898 жылдан 1974 жылға дейін жұмыс істеген Ньютон Аббот электр станциясы өзеннен салқындату суын алып, оны Тейнге құятын Лимон өзеніне ағызады. Ньютон Абботтан төмен өзен кенеттен шығысқа бұрылып, толқынды ағысқа ие болады, кеңейіп Тейн сағасын құрайды – үлкен риа, ол Тейнмуттегі Англия арнасына жетеді.
Жол қиылыстары
Фингл көпірі – II* санаттағы құрылыс, ол Дартмур аймағындағы Дрюстейнгтонға жақын өзен арқылы өтеді. 1827 жылға дейін ең төменгі ағыстағы көпір Тейгн грейс ауылындағы Тейгн көпірі болған. 1815 жылы оны қайта жаңарту кезінде, бұрынғы құрылыстардың қалдықтарымен немесе үстінде кем дегенде төрт көпірдің әртүрлі уақытта салынғаны анықталды. П. Т. Тейлор мырза сол кезде осы мәселені зерттеп, былай деді: соңғы немесе үстіңгі жұмыс 16 ғасырда жасалған, ал қызыл көпір 13 ғасырда тұзды батпаққа салынған; одан бері топырақ он футқа дейін жиналған. Ол ағаш көпірдің Нормандық жаулану кезіндегідей ескі болғанын, ал ақ тас көпірдің римдіктер салғанын болжайды. 1976 жылы Ньютон Абботтың төменгі жағында, жаңа бағытталған A380 тас жолын жүргізу үшін сағаның үстінен виадук салынды. Виадуктың ұзындығы шамамен және он бір аралықтан тұрады. 1827 жылдан бері ең төменгі жол өткелі Шалдон көпірі болып табылады, ол қазір сағаның жанында A379 тас жолын алып өтеді. Тейнмут пен Шалдон арасындағы жолаушылар паромдары одан да төменгі ағыста жүзеді.
Кемелер мен баржалар
Тейнмут порты, эстуарийдің аузына жақын орналасқан, көбінесе саз, ағаш және астық тасымалдайтын кемелерді қабылдайды. Өзеннің төменгі ағысы Ньютон-Абботқа дейін жүзе алады, бірақ қазір тек суға аз батып, биіктігі 2,9 метрден төмен қайықтар ғана Шалдон көпірінің кедергісінен өте алады. Өзеннің Уайтлейк арнасы оны екі қолданыстан шыққан қысқа каналға қосады, олар бұл аймақтағы шар тәрізді саз саудасына қызмет ету үшін салынған. Стовер каналы Тейггрейске дейін барады (Тейн өзені де бас сағасын толықтырады); ол шарлы саз өндірісіне қызмет ету үшін салынған, бірақ кейіннен гранит тасымалдайтын Хейтор граниттік трамвайының соңғы станциясы болды. Екінші байланыс – ұзындығы бар болғаны 0,6 мильді құрайтын Хакни каналы, ол өзенді Кингстейнгтондағы Хакни Клей Келлерсіндегі (қазіргі сауда орталығы) шарлы саз карьеріне, қазіргі Ньютон-Аббот ат шабуы алаңы арқылы жалғастырады.
Жеке су кемесінің
Өзенде кем дегенде Ли көпірінен (Солтүстік және Оңтүстік Тейннің қосылған жері) бастап 2-ден 3-ке дейінгі қиындық деңгейімен Степс көпіріне дейін каякпен жүзуге болады. Сонымен қатар, бір өте қиын, техникалық тұрғыдан күрделі сарқырама бар.
Балық аулау
Тейн сағасы палтус балығын аулаумен мәшһүр; 1994 жылы осы жерде британдық рекордтық нұсқасы ұсталған. Басқа түрлерге сағадағы сұр муллет, өзеннің жоғары ағысында қоңыр алабұқа, ал ласось және теңіз алабұқасы бүкіл өзен бойында кездеседі. Тейннің төменгі ағысында кейбір ірі балықтар ұсталады, бірақ ол ресми түрде ірі балық өзені деп есептелмейді. Бұған Ньютон-Абботтағы A380 магистралі астындағы сулы батпақтарға дейін карптар да кіреді.