Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикалық өлшем
Economic measure
Тауар саудасының шарттары (TOT) – экспорттың импортқа шаққандағы салыстырмалы бағасы, экспорттық бағалар мен импорттық бағалардың қатынасы ретінде анықталады. Бұл экономиканың экспорттық тауардың бір бірлігіне қанша импорттық тауар сатып ала алатынын көрсетеді. Елдің тауар саудасы шарттарының жақсаруы осы елге пайдалы, себебі ол экспорттың белгілі бір деңгейінде көбірек импорт тауарларын сатып ала алады. Валюта бағамы тауар саудасы шарттарына әсер етуі мүмкін, өйткені ел валютасының құнының өсуі оның импорт тауарларының ішкі бағасын төмендетсе, экспорттаған тауарларының бағасына тікелей әсер етпеуі мүмкін.
The terms of trade (TOT) is the relative price of exports in terms of imports and is defined as the ratio of export prices to import prices. It can be interpreted as the amount of import goods an economy can purchase per unit of export goods. An improvement of a nation's terms of trade benefits that country in the sense that it can buy more imports for any given level of exports. The terms of trade may be influenced by the exchange rate because a rise in the value of a country's currency lowers the domestic prices of its imports but may not directly affect the prices of the commodities it exports.
Тарих
Сауда шарттары терминін алғаш рет АҚШ-тың экономисі Фрэнк Уильям Тауссиг 1927 жылғы «Халықаралық сауда» кітабында қолданған. Дегенмен, осы ұғымның алғашқы нұсқасын ағылшын экономисі Роберт Торренс пен оның 1844 жылы жарық көрген «Бюджет: Сауда және отарлық саясат туралы» кітабынан, сондай-ақ Джон Стюарт Миллдің «Ұлттар арасындағы айырбас заңдары және саудадан түскен пайданың коммерциялық әлем елдері арасындағы бөлінуі» атты эссесінен табуға болады, ол да 1829/30 жылдары жазылған деген болжам бар.
The expression terms of trade was first coined by the US American economist Frank William Taussig in his 1927 book International Trade. However, an earlier version of the concept can be traced back to the English economist Robert Torrens and his book The Budget: On Commercial and Colonial Policy, published in 1844, as well as to John Stuart Mill's essay Of the Laws of Interchange between Nations; and the Distribution of Gains of Commerce among the Countries of the Commercial World, published in the same year, though allegedly already written in 1829/30.
Анықтама
Сауда шарттары (СТШ) – экономика экспортталатын тауар бірлігі үшін қанша импорт тауарын алуға болатынын көрсететін өлшем. Мысалы, егер экономика тек алма экспорттап, тек апельсин импорттаса, онда сауда шарттары – алма бағасының апельсин бағасына бөлінуі, яғни бір алма бірлігіне қанша апельсин алуға болады. Экономикалар көптеген тауарларды экспорттап және импорттайтындықтан, СТШ-ны өлшеу үшін экспортталатын және импортталатын тауарларға арналған баға индекстерін анықтау және оларды салыстыру қажет. Халықаралық нарықтарда экспортталатын тауарлардың бағасының өсуі СТШ-ны арттырады, ал импортталатын тауарлардың бағасының өсуі оны төмендетеді. Мысалы, мұнай экспорттаған елдер мұнай бағасы өскенде СТШ-ның өсуін байқайды, ал мұнай импорттаған елдердің СТШ-сы төмендейді.
Terms of trade (TOT) is a measure of how much imports an economy can get for a unit of exported goods. For example, if an economy is only exporting apples and only importing oranges, then the terms of trade are simply the price of apples divided by the price of oranges — in other words, how many oranges can be obtained for a unit of apples. Since economies export and import many goods, measuring the TOT requires defining price indices for exported and imported goods and comparing the two. A rise in the prices of exported goods in international markets would increase the TOT, while a rise in the prices of imported goods would decrease it. For example, countries that export oil will see an increase in their TOT when oil prices go up, while the TOT of countries that import oil would decrease.
Екі елдегі экономиканың CIE моделі
Екі ел мен екі тауардың қарапайым жағдайында сауда шарттары – елдің экспорттық тауары үшін алатын жалпы экспорттық кірісінің, импорттық тауары үшін төлейтін жалпы импорттық кіріске қатынасы ретінде анықталады. Бұл жағдайда бір елдің импорты екінші елдің экспорты болып табылады. Мысалы, егер бір ел 50 долларлық өнім экспортымен 100 долларлық импорттық өнім алмасса, онда сол елдің сауда шарттары 50/100 = 0,5 болады. Екінші ел үшін сауда шарттары кері шамамен тең болады (100/50 = 2). Бұл көрсеткіш төмендесе, елде «сауда шарттарының нашарлауы» орын алған деп есептеледі. Бұл есептеулерді 100-ге көбейту арқылы пайыздық көрсеткішпен (50% және 200%) беруге болады. Егер елдің сауда шарттары 100%-дан 70%-ға дейін төмендесе (1,0-дан 0,7-ге дейін), онда ол сауда шарттарының 30%-ға нашарлауын бастан өткізеді. Ұзақ мерзімді (уақыт қатары) есептеулер жүргізген кезде, нәтижелерді түсіндіруді жеңілдету үшін базалық жылға белгілі бір мән беру қалыпты жағдай. Негізгі микроэкономикада сауда шарттары әдетте екі елдің белгілі бір тауарды өндіруге кеткен мүмкіндік шығындары арасындағы интервалда белгіленеді. Сауда шарттары – елдің экспорттық баға индексінің импорттық баға индексіне қатынасы, 100 еселенген күйде. Сауда шарттары екі ел бір-бірімен сауда жасағанда бір тауар немесе қызметтің екіншісімен айырбасталу бағамын өлшейді.
In the simplified case of two countries and two commodities, terms of trade is defined as the ratio of the total export revenue a country receives for its export commodity to the total import revenue it pays for its import commodity. In this case, the imports of one country are the exports of the other country. For example, if a country exports 50 dollars' worth of product in exchange for 100 dollars' worth of imported product, that country's terms of trade are 50/100 = 0.5. The terms of trade for the other country must be the reciprocal (100/50 = 2). When this number is falling, the country is said to have "deteriorating terms of trade". If multiplied by 100, these calculations can be expressed as a percentage (50% and 200% respectively). If a country's terms of trade fall from say 100% to 70% (from 1.0 to 0.7), it has experienced a 30% deterioration in its terms of trade. When doing longitudinal (time series) calculations, it is common to set a value for the base year to make interpretation of the results easier. In basic microeconomics, the terms of trade are usually set in the interval between the opportunity costs for the production of a given good of two nations. Terms of trade is the ratio of a country's export price index to its import price index, multiplied by 100. The terms of trade measures the rate of exchange of one good or service for another when two countries trade with each other.
Шектеулер
Сауда шарттары әлеуметтік әл-ауқатпен немесе тіпті Парето экономикалық әл-ауқатымен бірдей мағынада қолданылмауы керек. Сауда шарттарын есептеу елдердің экспорт көлемі туралы емес, тек елдер арасындағы салыстырмалы өзгерістер туралы мәлімет береді. Елдің әлеуметтік пайдалылығының қалай өзгеретінін түсіну үшін сауда көлемінің өзгеруін, өнімділік пен ресурстарды бөлудегі өзгерістерді және капитал ағынының өзгеруін қарастыру қажет. Елдің экспортының бағасына оның валютасының құны айтарлықтай әсер етуі мүмкін, ал бұл өз кезегінде сол елдегі пайыздық ставкаға әсер етуі мүмкін. Егер қандай да бір елдің валютасының құны пайыздық ставканың өсуіне байланысты артса, сауда шарттарының жақсаруын күтуге болады. Дегенмен, бұл елдегі тұрмыс деңгейінің жақсарғанын міндетті түрде білдірмейді, себебі экспорт бағасының өсуі басқа елдерде экспорт көлемінің төмендеуіне алып келуі мүмкін. Нәтижесінде, елдің экспорттаушылары халықаралық нарықта тауарларын сату үшін күресіп жатқан болуы мүмкін, тіпті олар (көрнекі) жоғары бағадан ләззат алғандықтан. 200-ден астам елдің жүздеген мыңдаған тауарлармен сауда жасайтын нақты әлемде сауда шарттарын есептеу өте күрделі болуы мүмкін. Осылайша, қателер жасау мүмкіндігі жоғары.
Terms of trade should not be used as synonymous with social welfare, or even Pareto economic welfare. Terms of trade calculations do not tell us about the volume of the countries' exports, only relative changes between countries. To understand how a country's social utility changes, it is necessary to consider changes in the volume of trade, changes in productivity and resource allocation, and changes in capital flows. The price of exports from a country can be heavily influenced by the value of its currency, which can in turn be heavily influenced by the interest rate in that country. If the value of currency of a particular country is increased due to an increase in interest rate one can expect the terms of trade to improve. However, this may not necessarily mean an improved standard of living for the country since an increase in the price of exports perceived by other nations will result in a lower volume of exports. As a result, exporters in the country may actually be struggling to sell their goods in the international market even though they are enjoying a (supposedly) high price. In the real world of over 200 nations trading hundreds of thousands of products, terms of trade calculations can get very complex. Thus, the possibility of errors is significant.