Кіріспе

Неогрек – 19 ғасырдың ортасынан соңына дейінгі неоклассикалық қайта жандану стилі. Ол Францияның Екінші Империясы кезінде, яки Наполеон III (1852–1870) билік құрған жылдары сәулет, декоративтік өнер және суретте кең таралды. Неогрек стилінің пайда болуына 18 ғасырда Помпейдегі қазба жұмыстарының, 1848 жылы қайта жандануы және Геркуланумдағы ұқсас қазбалар түрткі болды. Бұл стиль грек-рим, Помпей, Адам және Египет стилінің қайта жандану элементтерін "көркем эклектикалық, түрлі түсті қоспа" ретінде біріктірді. "Бұл стиль АҚШ-та танымал болды және Англияда және басқа елдерде интерьер дизайнына қысқа мерзімді әсер етті". Левиннің сөзінше, Неогрек стилі біршама еркін стиль болды, ол "классикалық сәулеттің риторикалық формасын форманың тікелей және сипаттамалық синтаксисімен алмастырды". Ол "оқуға жеңіл" архитектура болуға тиіс еді. Америкалық сәулетші Ричард Моррис Хант 1860-шы жылдардың соңы мен 1870-шы жылдары өз ғимараттарында Неогрек стиліндегі көлемдік шешімдерді қолданды. Ханттың шәкірті Фрэнк Фурнесс Филадельфиядағы алғашқы ғимараттарында да осылай жасады және драмалық эффект үшін көлемдік және визуалды "салмақты" пайдаланумен тәжірибе жүргізді.

Сурет

Сурет салуда неоклассикалық стиль француз академиясында де Бэкс-Артс-та оқытылып, айқын контурлары, таза атмосферасы және анық, таза палитрасы сақталды. Алайда, XIX ғасырдың ортасында ежелгі Грекия мен Римге деген қызығушылықтың артуынан, әсіресе Помпейдегі қазба жұмыстарынан кейін, формалды Неогрек суретшілер тобы құрылды. 1847 жылғы Париж салонында академиялық суретші Жан Леон Жером көзге түсті. Ол "Әтеш ұрысы" атты шығармасында ежелгі заманның көрінісінде жас жігіт пен қыздың екі әтештің ұрысын тамашалауын бейнеледі. Жером осы көрмеден атақ алып, келесі жылы Жан Луи Хамон мен Анри Пьер Пикумен бірге Неогрек тобын құрды – бұл үш оқушы да Шарль Глейрдің ательесінде білім алған шәкірттер еді. Глейр өзі неоклассицизмнің қағидаларын сол кездегілерге қарағанда қатаң сақтады, классикалық стиль мен эстетиканы қабылдап, оны антикалық мифтер мен мотивтерге ғана қолданды, грек мифтерінің кейіпкерлерін, баканттар мен пути сияқты антикалық символдарды еске түсірді. Неогрек тобы Глейрдің стилін мен қызығушылықтарын қабылдап, оны Глейрдің жұмысындағыдай тарих суреттерінен жанрлық суреттерге бейімдеді. Олар Помпейдегі жаңалықтардан шабыттанғандықтан, оларды нео-помпеяндықтар деп те атады. Гектор Леру да Неогрек ретінде танылды. Неогректердің суреттері ежелгі грек өмірінің күнделікті, анекдоттық тұрмысын, әуесқойлық, ізгілік және әсемдікпен, көбінесе реалистік, сезімтал және эротикалық түрде бейнелеуге тырысты. Осы себепті олар махаббат пен шарапты мадақтаған грек ақыны Анакреонның есімімен «анакреондықтар» деп аталды. Альфред де Тануарн Хамонның суретінің бірін «ашық, қарапайым және табиғи, идеясы, поздары және бейнесі. Ол еріндерге жұмсақ күлкі келтіреді, бізге айтылмаған қуаныш сезімін сыйлайды, онда суретке тоқталып, тамашалауға ләззат аласың» деп сипаттады. Бұл топтың ұраны «өнердің мақсаты – әсемдікпен баурау» болған деуге болады. Неогрек суреттерінің көпшілігі фриздік безендіру немесе грек вазалары сияқты көлденең форматта жасалды, композициясы қарапайымдатылды. Неогрек мектебі көптеген жағынан сынға ұшырады; тарихи егжей-тегжейге назар аударғаны үшін Бодлер «ғылым қиялданудың жоқтығын жасыруға арналған» деді, ал тақырыбын көпшілік тривиальды деп санайды. Суретшілерді ежелгі грек стилін таңдап алуда айыптап, олар асыл тақырыптарды тастап, тек күнделікті өмірге назар аударды, бұл олар буржуазияның идеологиясын қолдайтын өнер туғызды деген айыпқа әкелді. Помпейдегі жаңалықтар оқиғаға негізделген тарихи суреттерге де ықпал етті, бірақ олар міндетті түрде Неогрек стилінде болмады, мысалы, Карл Брюлловтың «Помпейдегі соңғы күн» сияқты туындылары.

Музыка

Неогрек үлгісі тіпті француз музыкасына да композитор Эрик Сатидің "Гимнопедиялар" деп аталатын шығармалар сериясы арқылы еніп келді. Атауы, ежелгі Спарта жастары Диана мен Аполлонның құрметіне өткізген билерге сілтеме жасайды – бұл билер Тирея шайқасының қаза тапқандары үшін өткізілген рәсімдерде орындалған. Олардың архаикалық мелодиялары модальдық гармониялық негіздің үстінде ағып жатыр. "Гноссиендердің" мелодиялары осы бағытта одан да әрі жүреді; олар ежелгі гректердің хроматикалық ладысын (Ля-бемоль – Фа – Ми – Ре-бемоль – До – Си-бемоль – Ля) және арабеск безендірілімдерін пайдаланады.