Кіріспе
Котка () – Финляндиядағы қала, елдің оңтүстік-шығыс жағалауында, Кими өзенінің сағасында орналасқан. Котканың халқы шамамен адамды құрайды, ал аймақтың халқы шамамен адамды құрайды. Бұл Финляндиядағы ең халқы көп муниципалитет және елдегі ең халқы көп 16-шы қалалық аймақ. Котка Финляндияның Кименлааксо провинциясының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Котка – Фин шығанағының жағалауында орналасқан маңызды порт және өнеркәсіптік қала. Котка – түрлі мектептері бар мәдени әртүрлі қала. Бұрын ол бұрынғы Кими приходінің бір бөлігі болған. Кейіннен Кёми, Хаапасари аралы және бір кезде жеке базар қаласы болған Кархула Котка қаласына қосылды. Котканың көршілес муниципалитеттері – Хамина, Кувола және Пыхта. Котка Хамина бөлімшесінде орналасқан және Куволамен бірге Кименлааксо аймағының негізгі орталықтарының бірі болып табылады. Котка қаласының орталығы Коткансари ("Котка аралы") деп аталатын теңіздегі аралда орналасқан. Коткадағы басты жол – Финляндияның ұлттық 7 (E18) тас жолы, ол Порвоу арқылы Финляндияның астанасы Хельсинкиге дейін батысқа қарай созылып, шығысқа қарай Санкт-Петербургке дейін жалғасады. Котка порты – Финляндия мен Ресейдің сыртқы саудасына қызмет ететін ірі фин теңіз порты. Муниципалитет ресми түрде тек фин тілінде, яғни халқының арасында фин тілінде сөйлейтін адамдар, швед тілінде сөйлейтін адамдар және басқа тілдерде сөйлейтін адамдар бар.
Kotka (; ) is a town in Finland, located on the southeastern coast of the country at the mouth of the Kymi River. The population of Kotka is approximately , while the sub region has a population of approximately It is the most populous municipality in Finland, and the 16th most populous urban area in the country. Kotka is situated in the southern part of the Kymenlaakso province of Finland. Kotka is a major port and industrial city situated on the coast of the Gulf of Finland. Kotka is a culturally diverse city with a variety of schools. It was previously a part of the former Kymi parish. Kymi, Haapasaari island, and Karhula, which was once a separate market town, were later incorporated into Kotka. Kotka's neighboring municipalities are Hamina, Kouvola, and Pyhtää. The neighboring municipalities of Kotka are Hamina, Kouvola, and Pyhtää. Kotka is situated in the Kotka Hamina subdivision and, along with Kouvola, is one of the main centres of the Kymenlaakso region. The city centre of Kotka is located on an island in the sea called Kotkansaari ("Island of Kotka"). The main road in Kotka is the Finnish national road 7 (E18), which runs west through Porvoo to Helsinki, the capital of Finland, and extends east to St. Petersburg, Russia. The Port of Kotka is a major Finnish seaport serving both Finnish and Russian foreign trade. The municipality is officially unilingually Finnish, with being native Finnish speakers, Swedish, and speaking some other language.
Геральдика
Ескі гербтің сипаттамасында "бөлінген қалқанның жоғарғы бөлігі көк, төменгі бөлігі күміс, ал қалқанның ортасында алтын бүркітпен табиғи тас бейнеленген, төменгі бөлігінде қиылысқан зәкір мен кадуцей, екеуі де көк түсті", ал қазіргі герб былай сипатталады: "Көк түсті қалқанда алтын түсті табиғи бүркіттің қанаттары көтеріліп, күміс түсті қиылысқан зәкір мен кадуцеймен тұр". Котка қаласының алғашқы елтаңбасы 1881 жылы бекітілді. Алайда, 1954 жылы Котка қалалық кеңесі ескі гербті жаңартпауға мәжбүр болды, себебі ол геральдикалық талаптарға сай келмеді. Жаңа елтаңбаны 1957 жылы Олоф Эриксон жасады.
Тарих
1878 жылғы 16 сәуірде Финляндия Ұлы Герцогтігінің Сенаты Кими приходының оңтүстік бөлігіндегі аралдарда қала құру туралы жарлық шығарды. 1879 жылы Коткансаари және Ховинсаари аралдары Кимиден бөлініп, Котка қаласы құрылды. Ресей Социал-демократиялық Жұмысшы партиясының екінші Бүкілресейлік конференциясы 1907 жылғы 21-23 шілдеде (3-5 тамыз) Котка қаласында өтті. Тарихи тұрғыдан алғанда, 1902 жылға дейін қалада швед тілі ресми тіл болды. 1902 жылдан 1906 жылға дейін қала ресми түрде екі тілді болды. Коткада швед тілінде сөйлейтін азшылық бар (қараңыз: Финляндияның швед тілінде сөйлейтін халқы), ол 1890 жылдары қала халқының 16%-ын құрады, ал 1950 жылдары 3%-ын құрады. Бүгінде қала халқының шамамен 1%-ы швед тілінде сөйлейді. Коткада швед тілі оқыту тілі болып табылатын бір мектеп бар, ол Котка швед мектебі (Kotka Svenska Samskola) деп аталады және 1885 жылы құрылған. Котка аймағы Финляндияның ең алғашқы және қарқынды өнеркәсіптік дамыған аймақтарының бірі болды. Қағаз және целлюлоза фабрикалары маңызды жұмыс берушілер болып табылады. Соңғы онжылдықтарда бірнеше зауыттар қайта құрылымдалып, жұмыссыздықтың өсуіне әкелді. 1980 жылдардан бері Котка халқы баяу азайып келеді, негізінен Хельсинки аймағына ішкі көші-қонға байланысты.
Халық саны
Котка қаласының тұрғындары бар, бұл оны Финляндиядағы ең көп халқы бар муниципалитет етеді. Котка-Хамина аймағының халқы құрайды. Коткада халықтың 10,9%-ы шетелдік тегінен шыққан, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары. Котка – фин тілінде сөйлейтін, бір тілді муниципалитет. Халықтың көп бөлігі, яғни адамдар немесе халықтың бөлігі, фин тілін ана тілі ретінде қолданады. Коткада адам, яғни халықтың бөлігі швед тілінде сөйлейді. Коткада шетелде туған тұрғындардың саны 5071 адамды құрады, бұл халықтың 10,0%-ына тең. Коткада тұратын шетел азаматтарының саны 3151 адамды құрайды. Котка халқындағы иммигранттардың салыстырмалы үлесі ұлттық орташадан жоғары. Сонымен қатар, қалаға жаңадан келгендердің саны көбейіп, олардың көп бөлігі шетелдіктер. Бұл алдағы жылдары шетелдік тұрғындардың үлесін арттыра түседі.
Дін
2023 жылы Евангелиелік лютеран шіркеуі Котка қаласының халқының 59,9% құрап, ең ірі діни топ болды. Басқа діни топтар халықтың 3,0% -ын құрады. Халықтың 37,2% діни сенімі жоқ.
Экономика
2018 жылдың басында Котка қаласының ең ірі үш жұмыс берушісі – Котка қаласы, Кименлааксо облысының (Кимсоте) әлеуметтік және денсаулық сақтау қызметтері және Стивко компаниясы болды. 2004 жылы ең көп жұмыспен қамтылғандар әлеуметтік қызметтер (31,7%) және жергілікті өнеркәсіп (21,9%) салаларында болды. 2006 жылы қаланың жалпы шығындары 370 миллион еуродан асып, муниципалды салық түсімдері 141,3 миллион еуроға жетті, ал табыс салығы мөлшерлемесі 18,75% құрады. 2015 жылдың соңында Котка қаласындағы жұмыссыздық деңгейі 22,2% болды, бұл Финляндиядағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі және ірі қалалардың қатарында. 2005 жылы Коткадағы жұмыссыздық деңгейі 14,4%, ал 2006 жылы 12,9% болды. 2010 жылы қаладағы жұмыссыздар санының үлесі арта бастады және 2012 жылдың соңында көрсеткіш 17,1% құрады.
Құрылыстар
Веламо теңіз орталығында Финляндияның Теңіз мұражайы, Кименлааксо мұражайы, Жағалау күзет мұражайы, Веламо ақпараттық орталығы және Котка мәдени орталығы орналасқан. Бұдан өзге, ғимаратта сыныптар, семинар залдары, 200 орындық аудитория, 100 орындық Laakonki мейрамханасы және Museum Shop Plootu орналасқан. Кименлааксо мұражайы Коткадағы Кантасатама портында, Веламо теңіз орталығында жұмыс істейді. Көп назар аударған мұражай ғимаратын сәулетші Ильмари Лахдельма жобалаған. Котка қаласы басқаратын Кименлааксо мұражайының қызмет аймағы жеті муниципалитетті қамтиды. Мұражайдың ақпараттық қызметі және аймақтық археологтың жұмысы Кименлааксо аймағының барлық бөлігін қамтиды. Құрылыс саласындағы зерттеулерде мұражай мемлекеттік орган ретінде әрекет етеді, оның міндеттеріне ғимараттарды қорғау мәселелері бойынша пікір беру кіреді. Кименлааксо мұражайының коллекциялары 1920 жылдан бері жинақталып келеді. Мұражай экспонаттарымен қатар, мұражайда кең фотосурет архиві де бар. Коллекциялар Коткадағы Метсолада орналасқан. Лангинкоски императорлық балық аулау үйі (Langinkosken keisarillinen kalastusmaja) – Кимиёки өзенінің аңғарында орналасқан мұражай және балық аулау үйі. Кимиёки – Финляндиядағы ең ірі өзендердің бірі, оның су жинау алабы Финляндия аумағының 11% құрайды. Ресей императоры Александр III 1880 жылы Лангинкоскиге тәж мұрагері ретінде алғаш рет келген. Лангинкоскиге екінші рет келгенде ол өзенге жақын жерде шағын балық аулау үйін салдыруды қалады. Үйдің құрылысы 1888 жылдың жазында басталды және келесі жылы пайдалануға берілді. Мұражайды жыл сайын шамамен 14 000 адам келіп көреді. 2002 жылы ашылған Maretarium аквариумы Сапокка шығанағының жағалауындағы Котка аралында орналасқан. Онда Финляндияның балық түрлері мен су экосистемаларын көрсетуге баса назар беріледі. Финляндияда 60-қа жуық тума және бейімделген балық түрі бар. Маретариум Котка қаласы, Хельсинки университеті және Финляндияның Аң және балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының бірлескен жобасы болып табылады. Аквариумдардан өзге, зерттеушілер мен табиғат мектебі үшін де жабдықталған ғимараттар бар. Сондай-ақ, Теңіз театры, Meri Café Kristina және сувенирлер дүкені де бар. Николай шіркеуі Котка қаласының орталығындағы Изопуисто саябағында орналасқан. Неоклассикалық стильде салынған шіркеу 1799–1801 жылдары Яков Перриннің жобасы бойынша салынды және қазіргі таңда Коткадағы ең көне ғимарат болып табылады. Фасады үш кіреберіс үшін бағаналардан, қоңырау мұнарасынан және крест күмбезінен тұрады.
Саябақтар
Көптеген жақсы күтілген саябақтар мен жасыл аймақтар Котка қаласының орталығын шамамен бес шақырымдық жаяу саяхатпен аралап көруге мүмкіндік береді, соның арқасында мынадай саябақтарға жете аласыз: Сапокка су бақшасы, Катарина теңіз жағалауы паркі, Сибелиус паркі, Изопуисто ("Үлкен парк"), Мүсіндер аллеясы, Палоторнивуори паркі, Редутти Котка дәмдік шөптер бағы, Фуксинпуисто паркі және Тоиво Пекканен паркі. Көптеген халықаралық жүлделерге ие болған Сапокка су бақшасы – Котка қаласының ортасындағы нағыз жасыл оазис. Өсімдіктердің алуан түрлілігімен қатар, бұл саябақтың басты элементтері – су, тас және ерекше жарықтандыру. Катарина теңіз жағалауы паркі – 20 гектардан астам аумақты алып жатқан кең ауқымды ашық демалыс орны, ол бұрынғы мұнай тиеу портының орнында пайда болған. Мүсіндер аллеясы – Финляндиядағы ең ірі ашық галерея. Аталған аллея жыл сайын жаңа туындылармен толықтырылып келеді.
Тағам
1980 жылдары Балтық шабағы, лосось сорпасы, бас ірімшігі, "ланттужиркко" деп аталатын түйнек картобы және "ринипиракка" дөңгелек наны Котканың дәстүрлі приход тағамдары деп танылды. "Поссос" деп аталатын қуырылған пончиктер де Коткадағы дәстүрлі тәттілер саналады.
Спорт
Жергілікті футбол командасы – КТП. 1927 жылы құрылған КТП-ның ұзақ және сәтті футбол тарихы бар. КТП 1951 және 1952 жылдары Финляндия чемпионатында жеңіске жетті, ал Финляндия кубогын 4 рет – 1958, 1961, 1967 және 1980 жылдары ұтып алды. Қазіргі таңда клуб Финляндияның екінші лигасы – Ykkönen лигасында өнер көрсетеді. KTP Basket Korisliiga лигасында ойнайды. Сонымен қатар, Griffins RFC регби клубы да бар.