Кіріспе

Құс түрі. Боболинк (Dolichonyx oryzivorus) – Жаңа дүниедегі қара құс және Долихоникс туысының жалғыз өкілі. Бұл түрдің бұрынғы аты – "күріш құсы", себебі ол қыс және көші-қон кезінде егілген астықтармен қоректенеді. Боболинк жазда АҚШ және Канадада көбейеді, жазғы ареалдың көп бөлігі АҚШ-тың солтүстігінде орналасқан. Боболинктер қыста Оңтүстік Американың оңтүстігінде, негізінен Парагвай, Аргентина және Боливияда қыстайды. Ауыл шаруашылығының күшейтілуі және мекендеу ортасының жоғалуы сияқты көптеген факторларға байланысты боболинктердің саны жылдам азайып барады; олар Канадада қорғауға алынған және өмір сүру ареалдарының барлығында қауіп төндіреді.

Этимология

Долихоникс туысының атауы ежелгі грек тіліндегі "dolikhos" – "ұзын" және "onux" – "тырнақ" сөздерінен шыққан. Түрлік атауы оризиворус латын тіліндегі "oryza" – "күріш" және "vorare" – "жою, жеу" сөздерінен алынған; бұл түрдің бұрынғы атауы – "Күріш Құсы". Ағылшын тіліндегі "Bobolink" атауы Боб о'Линкольн есімді адамның шақыруынан шыққан.

Тарату және қозғалыстар

Боболинк жаз айларында Солтүстік Америкада, Канаданың оңтүстігінің көп бөлігінде және АҚШ-тың солтүстігінде көбейеді; боболинк ұзақ қашықтыққа көшіп, Оңтүстік Американың оңтүстігінде қыстайды. Бір құстың жыл бойы 12000 миль (19312 км) қашықтықты көшіп-қонуы тіркелді, ол бір күні 1100 миль (1770 км) дейін ұшып, содан кейін бірнеше күн немесе апта бойы күшін қайта жинау үшін тоқтаған. Боболинктер көбінесе үйір-үйір болып көшіп, егістік дақылдары мен күрішпен қоректенеді, осының салдарынан кейбір аймақтардағы шаруалар оларды зиянкес деп есептейді. Боболинктер ұзақ қашықтыққа көшіп жүргеніне қарамастан, Еуропада сирек кездеседі. Америкадан келген көптеген құстар сияқты, олардың көп бөлігі Британ аралдарында тіркелген. Бұл түр АҚШ-тың оңтүстігінде "қамыстық құс" немесе "күрішқұс" деп аталады, себебі күзде оңтүстікке қарай көшіп бара жатқанда Оңтүстік Каролина және Персид шығанағы штаттарындағы күріш алқаптарынан көп мөлшерде дәнді жейді. Түрдің негізгі көшіп-қону жолдарының бірі Ямайка арқылы өтеді, онда оларды "майлы құстар" деп атайды және тарихи тұрғыдан кемінде күрішпен семіріп, тамақ ретінде жиналған. Чарльз Дарвин 1835 жылы Галапагос аралдарында боболинктің бір данасын жинаған. Боболинктер аралдарға құс безгегін тудыратын паразиттерді тарататын векторлар болуы мүмкін деген гипотеза бар. Сонымен қатар, Галапагос аралдарындағы боболинктің қауырсындарында Галапагосқа тән, бірақ басқа жерлерде жайылмалы Дримария кордатаның тұқымдары табылған, олар құрлыққа таралуы мүмкін. Бұл табиғи зиянкестерді бақылауға көмектеседі. Флоридада боболинктер көбінесе Шын әскер құртынан гөрі Күзгі әскер құртымен қоректенеді, себебі ол аймақта көп таралған. Осы құстардың саны мекендеу ортасының жойылуына байланысты азайып барады. Боболинктер Нова Шотландияда және бүкіл Канадада қорғауға алынған түрлерге жатады. Вермонт штатында 1966 жыл мен 2007 жыл аралығында 75% төмендеу тіркелді. Бұрын олар биік шөпті далаларда және басқа да ашық, тығыз шөпті жерлерде кездесетін. Шөп шабындылары ұя салуға қолайлы болғанымен, ерте немесе маусым ішінде бірнеше рет шабылатын шабындылар жас құстардың ұшып кетуіне жеткілікті уақыт бермейді. Шөп шабуды тек 1,5 аптаға кейінге қалдырса, боболинктің тірі қалу мүмкіндігі 20%-ға артады.