Кіріспе
1711 жылы жазылған опера - Джордж Фридерик Гендельдің 1711 жылы жазылған операсы. Бұл Лондон сахнасы үшін жазылған алғашқы итальян тіліндегі опера болды. Либреттоны Джакомо Росси дайындады, ал сценарийді Арон Хилл ұсынды. Шығарма алғаш рет 1711 жылғы 24 ақпанда Лондонның Хеймаркеттегі Королева театрында орындалды. Бірінші крест жорығы дәуіріндегі махаббат, соғыс және құтқарылу туралы бұл әңгіме Торквато Тассоның «Jerusalem Delivered» («Бостандыққа жеткен Иерусалим») атты эпостық поэмасына негізделген. Сахналануында көптеген жаңа және әсерлі эффектілер қолданылды. Ағылшын театрларында итальяндық ойын-сауыққа қарсы болған әдеби сыншылардың жағымсыз пікірлеріне қарамастан, опера көпшілік арасында үлкен сәттілікке ие болды. Гендель «Rinaldo» операсын тез жазды, Италияда 1706-10 жылдары өткізген уақытында жазған опералары мен басқа да шығармаларынан музыка элементтерін алып, бейімдеді. Премьерадан кейін ол партитураға көптеген түзетулер енгізді. Сыншылар «Rinaldo» операсын Гендельдің ең ұлы туындыларының бірі деп санайды. Оның жеке бөлімдерінен «Lascia ch'io pianga» атты сопрано ариясы ерекше танымал болды және концерттік репертуардың сүйікті туындысына айналды. Гендель Англиядағы опера өнеріне ондаған жылдар бойы үстемдік етті. «Rinaldo» операсы 1717 жылға дейін Лондонда үнемі қайта қойылды, ал 1731 жылы жаңартылған нұсқасы көрсетілді. Гендельдің барлық операларының ішінде «Rinaldo» оның өмірінде ең көп орындалған опера болды. Бірақ 1731 жылдан кейін бұл опера 200 жылдан астам уақыт бойы сахнада қойылмады. ХХ ғасырда барокко операсына деген қызығушылықтың қайта жандануы 1954 жылы Гендельдің туған жері – Германияның Галле қаласында алғашқы заманауи кәсіби қойылымға әкелді. Опера келесі отыз жыл бойы эпизодтық түрде қойылды. 1984 жылы Нью-Йорктің Метрополитен операсындағы сәтті қойылымнан кейін операның орындалуы мен жазбалары бүкіл әлемде көбейді. «Rinaldo» Метрополитен театрына жеткен Гендельдің алғашқы операсы болды. Операның 300 жылдығы 2011 жылы Глиндеборн фестивалінде жаңартылған қойылыммен аталып өтті.
Rinaldo (HWV 7) is an opera by George Frideric Handel, composed in 1711, and was the first Italian language opera written specifically for the London stage. The libretto was prepared by Giacomo Rossi from a scenario provided by Aaron Hill, and the work was first performed at the Queen's Theatre in London's Haymarket on 24 February 1711. The story of love, war and redemption, set at the time of the First Crusade, is loosely based on Torquato Tasso's epic poem Gerusalemme liberata ("Jerusalem Delivered"), and its staging involved many original and vivid effects. It was a great success with the public, despite negative reactions from literary critics hostile to the contemporary trend towards Italian entertainment in English theatres. Handel composed Rinaldo quickly, borrowing and adapting music from operas and other works that he had composed during a long stay in Italy in the years 1706–10, during which he established a considerable reputation. In the years following the premiere, he made numerous amendments to the score. Rinaldo is regarded by critics as one of Handel's greatest operas. Of its individual numbers, the soprano aria "Lascia ch'io pianga" has become a particular favourite, and is a popular concert piece. Handel went on to dominate opera in England for several decades. Rinaldo was revived in London regularly up to 1717, and in a revised version in 1731; of all Handel's operas, Rinaldo was the most frequently performed during his lifetime. After 1731, however, the opera was not staged for more than 200 years. Renewed interest in baroque opera during the 20th century led to the first modern professional production in Handel's birthplace, Halle, Germany, in 1954. The opera was mounted sporadically over the following thirty years; after a successful run at New York's Metropolitan Opera in 1984, performances and recordings of the work have become more frequent worldwide. Rinaldo was the first Handel opera to have found its way to the Metropolitan. The opera's tercentenary in 2011 brought a modernized production at the Glyndebourne Festival.
Музыка
Ринальдодағы қайта пайдаланған музыканың көлемі соншалық, Дин мен Кнап оны Гендельдің итальяндық кезеңіндегі ең үздік туындыларының "антологиясы" деп атайды. Дин мен Кнаптың сөзінше, үшінші актідегі шеруді жариялайтын кернейлердің күрт дауысы "уақыт өткен сайын сөймейтін салтанаттылық пен көтеріңкілік сезімін" сыйлайды. Екінші актідегі "Vo' far guerra" әнін көркейтін клавесин сололары бастапқыда Гендельдің өнер көрсетулерінде импровизациялаған және өте танымал болған. Олар Уильям Бэбелл есте сақтап, кейін жеке туындылар ретінде жарияланған. Лангтың пікірінше, қарыздарға және жұмыстың асығыс жиналуына қарамастан, Ринальдо Гендельдің ұлы операларының бірі болып табылады.
1717 либретто және кейінгі өзгерістер
1711 жылғы либреттоның негізгі музыкалық нөмірлері, 1717 және 1731 жылдардағы екі маңызды қайта жөндеуден жасалған өзгерістер мен алмастырулармен бірге тізімделген. Шағын өзгерістер, транспозициялар және речитатив бөлімдеріне енгізілген түзетулер көрсетілмеген. 1717 және 1731 жылдары қосылған жаңа нөмірлер бөлек тізімделген. Тізімде көрсетілмеген басқа ариялар 1711–17 жылдары «Ринальдо» операсында орындалған болуы мүмкін, бірақ заманауи ноталар мен либреттоларда дәлелдердің болмауы салдарынан мұндай өзгерістердің көлемін нақты анықтау мүмкін емес. «Queen’s Theatre» театрындағы алғашқы қойылым кезінде баспагер Джон Уолш «Ринальдо» операсының әндерін, негізінен қысқа партитура түрінде басып шығарды. Овертурадан басқа, аспаптық бөлімдер мен речитативтер де алынып тасталды. 1711 жылдың маусым айында Уолш аспаптық бөлімдері қосылған толық нұсқасын жариялады; ол 1730 жылдарға дейін әртүрлі оркестрлік қоюлармен жеке нөмірлердің нұсқаларын жариялауды жалғастырды. 1717 жылы Уильям Бэбелл овертура мен жеті арияның клавесинге арналған аранжировкасын шығарды. Фридрих Крайсандер 1874 және 1894 жылдары барлық операның басылымдарын жариялады, олар қолжазба және басылған материалдарды зерттеуге негізделген. 1993 жылы Дэвид Кимбелл «Hallische Händel Ausgabe» (HHA) үшін 1711 жылғы нұсқаның толық партитурасын жасады, сонымен қатар қабылданбаған эскиздер мен 1717 жылға дейінгі қайта қоюларда енгізілген қосымша нөмірлерді де қосты. HHA 1731 жылғы нұсқаның толық партитурасын да жариялады. Либретто 1711 жылдың ақпанында Лондонның «Queen’s Theatre» театрында премьерамен бірге, Хиллдің ағылшын тіліне аудармасымен бірге жарық көрді. 1717 және 1731 жылдары енгізілген өзгерістерді көрсету үшін түзетілген нұсқалар жарық көрді; Росси итальяндық қосымшалар мен түзетулерді дайындаған деп саналады, ал 1731 жылғы ағылшын тіліндегі аударма «Мистер Хамфриске» тиесілі. Файндтың либреттосының неміс тіліндегі нұсқалары 1715, 1723 және 1727 жылдары Гамбургте басылып шықты.
Жазбалар
Ринальдоның толық алғашқы жазбасы (одан бұрын екі жылдай бұрын "фрагменттерден" тұратын дискісі шыққан) 1977 жылы CBS компаниясымен жасалды, онда Каролин Уоткинсон бас рөлде, Илеана Котрубаш Альмирена рөлінде болды, ал Жан-Клод Малгуар «La Grande Écurie et la Chambre du Roy» ұжымын дирижерлік етті. Париж шіркеуінде жазылған бұл туынды 1711 жылғы ноталарға негіделген; Алан Блайт «Граммофон» журналында әншілердің шеберлігін жоғары бағалады, ал дыбыс сапасы бойынша кейбір ескертулері болғанына қарамастан, бұл Гендель операсының қолжетімді жазбаларының ең әсерлілерінің бірі деп атады. 1990 жылға дейін Ринальдоның тағы бір жазбасы шыққан жоқ, сонда Джон Фишердің «La Fenice» сахнасындағы қысқартылған нұсқасы жарық көрді. Одан бері бірнеше нұсқалар қолжетімді болды: Гарри Бикеттің 2001 жылы Arthaus үшін жасаған, кейін DVD ретінде шығарылған жазбасы; Рене Джейкобстың 2001 жылы Фрайбург барокколық оркестрімен Harmonia Mundi үшін жасаған жазбасы; және Кевин Мэллон басқаратын Aradia ансамблінің 2004 жылы жазылған, ал 2005 жылы Naxos лейблімен шығарылған орындауы.