Кіріспе

Теміз өзеніндегі қоғамдық көлік қызметтеріне жауапты мемлекеттік орган, өзен қызметтеріне лицензия беруші, Transport for London құрамындағы бөлімше.

London River Services Limited – Transport for London (TfL) бөлімшесі болып табылады, ол Лондондағы Теміз өзенінде жолаушылар тасымалын – демалысқа бағытталған туристік және жұмысшыларға арналған қызметтерді басқарады. Өзіне қарасты кемелері жоқ, тек Woolwich Ferry кемелерін қоспағанда, операторлардың қызметтерін лицензиялайды. Өзен қызметі ғасырлар бойы Лондонда кең таралған көлік құралы болды, бірақ 1900 жылдардың басында көпірлер мен туннельдердің көбеюіне байланысты (көлік жақсарғандықтан және өзен қозғалысы шектелгендіктен) бұл қызмет тоқырады. Теміз өзенінің Лондон орталығынан өтетін жерінің ені көбінесе 300 метрден аспайтындықтан, өзендік қайық қызметтерін қайта жаңғырту басымдықпен Теміз бойымен шығысқа немесе батысқа қарай жүргізілуде; ірі өзен арқылы жүретін паром қызметтерін өзен ені кең болатын жерлерде ғана табуға болады, ал көпірлер мен туннельдердің саны одан әлдеқайда аз. Лондонның өзен қызметтерін жаңғырту туралы шешім 1997 жылы «Темза» жобасын іске қосу арқылы ілгері жылжуда. Бұл жоба Теміз өзенін жаңғырту және Темізде жаңа жолаушылар тасымалы қызметін құруға бағытталған, құны 21 миллион фунт стерлинг (1997 жылғы 21,0 фунт стерлинг бүгінгі күні шамамен миллион фунтқа тең). Қызмет Гонконг немесе Сиднейдегідей кең емес болғанымен, дамуда: 2007 жылы Thames Clippers қызметтерімен, жүйенің операторларының бірімен 700 000-нан астам жұмысшылар өзен арқылы саяхаттады; 2013 жылы Thames Clippers қызметі 3,3 миллионға дейін өсті, себебі ол метро және автобус билеттерін сату желісімен тығыз байланысты болды; 2018 жылға қарай жүйедегі 33 айлақтың әртүрлі комбинацияларына күнделікті жолаушыларды, демалысқа шығушыларды, чартерлік немесе экскурсиялық саяхаттарға қатысушыларды тасымалдаушы 21 түрлі оператор жұмыс істеді.

Тарих

Лондон көпірлері мен метрополитені салынар алдында Темза өзені ғасырлар бойы маңызды көлік арнасы ретінде қызмет еткен. Жолаушылар мен жүктерді тасымалдауды реттеу әрекеттері 1197 жылы басталды, сол кезде король Ричард I Темза өзеніндегі коронаның құқықтарын Лондон қалалық корпорациясына сатты, ол өзендегі қайықтарға лицензия беруге тырысты. 1510 жылы Генрих VIII су тасымалдаушыларына лицензия берді, ол өзенде жолаушыларды тасымалдауға эксклюзивті құқық берді, ал 1555 жылы Парламент актісі Темзадағы қозғалысты бақылау үшін Су тасымалдаушылары мен жеңіл қайық жүргізушілер компаниясын құрды. Ғасырлар бойы Темза өзенінен тек Лондон көпірі ғана өтетін болды. Өзеннен өту үшін әдетте шағын ағаш ескектер (wherry) қолданылатын.

19 ғасыр

1815 жылы жолаушыларға арналған бу кемелер енгізілді және өзеннің қоғамдық көлік құралы ретінде пайдалануы күрт өсті. Өзен қызметтері Грейвсенд, Маргейт және Рамсгейттен Гринвич және Вулвич арқылы Лондон орталығына дейін жүргізілді. 1850 жылдардың ортасына қарай күніне шамамен 15 000 адам бу кемелерімен жұмысқа баратын – бұл жаңадан пайда болған теміржолдардағы жолаушылар санынан екі есе көп. Өзендегі тығырылудың артуымен соқтығысулар және басқа да апаттар жиіледі, ең ірісі – 1878 жылы Вулвичтегі «Принцесса Элис» апаты. Ірі бу кемелерді енгізу және көпірлер салу Темза су тасымалдаушыларының бизнесін кеміткенімен, теміржолдардың дамуы жолаушыларды бу кемелерінен алып, өзенді қоғамдық көлік үшін пайдаланудың бірте-бірте төмендеуіне әкелді. Өзен қызметтерін ұйымдастырушы компаниялар қаржылық қиындықтарға тап болды, ал 1876 жылы бес ірі компания бірігіп «Лондон бу кемелер компаниясын» құрды. Компания 1884 жылы банкротқа ұшырағанға дейін сегіз жыл бойы Челсиден Гринвичке жарты сағат сайын қызмет көрсетті. Дегенмен, өзен қызметтері келесі ғасырға дейін басқа басшылық астында жалғасты. Осы кезеңде Темзадағы көптеген бу кемелері Боу-Криктегі Темза темір зауытында салынған.

20 ғасыр

1905 жылы Лондон округтік кеңесі (LCC) жаңа трамвай желісін толықтыру мақсатында өз қоғамдық өзендік көлік қызметін іске қосты, кемежайларды сатып алды және 30 булы қайықтан тұратын үлкен кеме паркіне инвестиция жасады. Хаммерсмиттен Гринвичке дейін үнемі рейстер жүзеге асырылды. LCC өзен қызметі табысты болмады; алғашқы жылы ол 30 000 фунт стерлинг қарызға батты. Екі жыл қызметтен кейін 1907 жылы қызмет тоқтатылды. 20-шы ғасыр бойында «өзен автобусы» қызметіне қатысты көптеген ұсыныстар қарастырылды, бірақ іске асырылғандарының көпшілігі қызмет көрсетудің қысқа мерзімінен кейін тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1940 жылдың 13 қыркүйегінен 1940 жылдың 2 қарашасына дейін, Уэстминстер мен Вулвич арасында 20 минут сайын жүретін уақытша соғыс уақытындағы өзендік автобус қызметі енгізілді. Бұл қызмет Лондон порты басқармасы ұсынған, Блитц бомбалау салдарынан тоқтап қалған пойыз, трамвай және троллейбус қызметтерін алмастыру үшін пайдаланылды. Лондон көлік инспекторлары мен кондукторлары қайықтарда билеттерді сатумен және тексерумен айналысты. 1960 жылдары Лондон портының өзен ағысы бойымен төменге жылжуына байланысты, тұрақты өзен көлігі көбінесе туристік қайықтармен шектелді.

Жолаушылар қызметін қайта жандандыру

1997 жылы Көлік министрі Джон Прескотт Темза 2000 жобасын бастады, бұл Темза өзенін Мыңжылдық тойына дейін жаңғырту және Темзада жаңа жолаушылар тасымалы қызметтерін дамытуға бағытталған 21 миллион фунт стерлингтік жоба болды. Бұл тойдың орталық нүктесі Миллениум дөңгелегі болуы тиіс еді, бірақ өзендегі қоғамдық көлік қайықтары мен кемежайлардың ұзақ мерзімді мұрасын қамтамасыз ету жоспары да болды. Жергілікті билік органдары, жеке сектор ұйымдары және қоғамдық ұйымдардың консорциумы Cross River Partnership өзен қызметтерін үйлестіру және дамыту үшін мемлекеттік орган құруды ұсынды. Уақытша Thames Piers Agency деп аталған бұл агенттік қайық қызметтерін басқа қоғамдық көлік түрлерімен интеграциялайды, Темза кемежайларын Лондон портының басқаруынан алып, жаңа кемежайлар салуды тапсырады. Нәтижесінде 1999 жылы Лондон көлік компаниясының толық иелігіндегі London River Services (LRS) құрылды. Лондон қаласының әкімі Кен Ливингстонның 2005 жылғы Лондон көлік стратегиясында былай делінген: "Темза өзенін жолаушылар мен жүк тасымалы үшін қауіпсіз пайдалану дамытылуы керек. Жолаушылар қызметі, әсіресе оның мәдени және сәулеттік құндылықтарымен және туризммен байланысты қызметтер ынталандырылады. Лондонның басқа да кеме жүретін су жолдары, олардың демалыс және экожүйе ретіндегі қызметтерімен үйлесімді, жүк тасымалы үшін қолданылуына көмектесіледі".

21 ғасыр

Бүгін LRS өзен көлігін метро және автобустар сияқты қоғамдық көлік желісімен үйлестіруге жауапты. Ол «Лондон өзен қызметтері» таңбасымен қайық қызметтерін ілгерілетеді, кестелер мен өзен карталарын жариялайды. LRS өзендегі сегіз тұраққа тікелей басшылық етеді және «LRS» таңбалы белгілерге және жолаушылар ақпаратына инвестиция салады. LRS «Thames Clipper» қалалық қызметін қаржылай қолдайды және пик сағаттардағы қызмет жиілігін 15 минут сайын бір қайыққа дейін арттырды. «Лондон өзен қызметтері» өзенді күтіп ұстауға жауапты емес; Лондон порты басқармасы өзендегі қозғалысты бақылау, қауіпсіздік, кеме жүру қауіпсіздігі (буйлер, маяктар, көпір шамдары және арналарды зерттеуді қоса) және RNLI Темзадағы құтқару қайықтарын басқарумен айналысады.

Брендтеу

London River Services-тің көпшілікке таныстырылымы визуалды тұрғыдан TfL дизайн стандарттарымен үйлесімді, Лондон метросының жарнамалық материалдарында, көрсеткіштерінде және басқа да элементтерінде қолданылатын бірдей графикалық дизайн элементтерін пайдаланады және Фрэнк Пиктің дизайн мұрасын негізге алады. London River Services бренді – TfL-дің қосалқы бренді болып табылады, ол бастапқыда Лондон метросы үшін жасалған және қазір TfL-дің барлық қызметтерінің корпоративтік таңбасы ретінде орныққан танымал Tube roundel-ін қолданады. Өзен қызметтерінің дөңгелегі – ақшыл көк (Pantone 299) шеңбердегі қою көк (Pantone 072) жолақтан тұрады. TfL қызметтерінің, соның ішінде LRS-тің корпоративтік көрсеткіштері, кеңсе заттары мен материалдары New Johnston шрифтін қолданады. LRS Гарри Бектың әйгілі Tube картасының стилінде схемалық өзен карталарын жариялайды. TfL 2000 жылдан бері жариялап келе жатқан метро карталарында өзендегі ауысу станциялары қайық символымен белгіленеді.

Қызметтер

TfL жарнамалаған қызмет кестелері маусымға қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Олар негізгі үш түрге бөлінеді:

Кеме айлақтарының тізімі

Жоспарланған туристік және жолаушылар қызметтері келесі кемежайларды пайдаланады, бірақ ешбір қызмет тізімдегі барлық кемежайларда тоқталмайды. Кемежайлар өзен ағысы бойынша ретпен тізімделген:

# Кемежай қызметтері Жақын метро/поезд бағыттары Ескертулер 1 Хэмптон Корт кемежайы gb теміржолы Хэмптон Корт Хэмптон Корт сарайы Turk Launches Ltd. басқарады. 2 Хэмптон Корт Landing Stage Вестминстер жолаушылар қызметтері қауымдастығы (Темза өзені қайықтары) gb теміржолы Хэмптон Корт Ричмонд-ан-Темза Thames River Boats, Colliers Launches & Maynard Launches енгізілген, меншік иесі және басқарушы. 3 Кингстон (Town End Pier) Кингстон-апон-Темза Turk Launches Ltd. басқаруында, бас кеңсесі осы кемежайда орналасқан. 4 Кингстон (Turks Pier) gb теміржолы Кингстон Кингстон-апон-Темза Turk Launches Ltd. басқаруындағы. 5 Hammertons Landing Stage Лондон метрополитені, Лондон overground gb теміржолы Ричмонд Ричмонд-ан-Темза Хэм Хаус, Hammerton's Ferry. 6 Ричмонд Landing Stage Вестминстер жолаушылар қызметтері қауымдастығы (Темза өзені қайықтары) Лондон метрополитені, Лондон overground gb теміржолы Ричмонд Ричмонд-ан-Темза Thames River Boats, Colliers Launches & Maynard Launches енгізілген, меншік иесі және басқарушы. 35 Вулвич (Royal Arsenal) пирсі Thames Clippers RB1 Вулвич паром gb теміржолы Вулвич докмастерлік кемежайы gb теміржолы Лондон dlr Вулвич Арсеналы, Вулвич Оңтүстік айналма жолы. 36 Солтүстік Вулвич пирсі Вулвич паром Лондон dlr Король Георг V Вулвич Солтүстік айналма жолы, Лондон қалалық әуежайы. 37 Баркинг Риверсайд пирсі Thames Clippers RB1 Лондон overground Баркинг Риверсайд 2022 жылдың сәуірінде ашылды.

Билеттер мен билеттер

Метро және автобус желілерінен өзгеше, қайық операторлары өздеріне жеке билет жүйесін ұстанады және әдетте метро немесе автобус бағасынан жоғары жеке тарифтерді қолданады. Бір ғана ерекшелік – Вулвич паром, ол ақысыз. Көптеген Thames Clipper рейстерінде Oyster картасын қолдануға болады, ол бір жолғы билетке он пайыздық жеңілдік береді. Көптеген қайық операторлары Travelcard иелеріне, Freedom Pass иелеріне және студенттерге жеңілдіктер ұсынады. Операторлар кемежайлардағы билет сатуды дербес жүзеге асырады, билеттер жеке киоскілерде сатылады, бірақ бір-бірімен билет алмасу мүмкіндігі жоқ. Көптеген кемежайларда әрқайсысы әртүрлі қайық компаниясына тиесілі бірнеше билет сату орындары бар. Көп жағдайда бір жолғы билеттерді қайықтың өзінен сатып алуға болады, бірақ бұл әр оператордың жеке шартына байланысты. Кейбір операторлар маусымдық билеттер мен бірнеше билеттен тұратын жиынтықтарды ұсынады. Мысалы, Thames Clipper бір күндік Roamer билетін ұсынады, ол сағаттар аз қызығушылық танытатын уақытта бірнеше сапар жасауға мүмкіндік береді.