Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индонезияның жергілікті этносы – Корувай, сондай-ақ Колуфо деп те аталады, Индонезияның Оңтүстік Папуа және Таулы Папуа провинцияларының оңтүстік-шығысында өмір сүретін халық. Олардың тайпалық аймағы Бовен Дигоел, Маппи, Асмат және Яхукимо округтерінің шекараларымен бөлінген. Олардың саны шамамен 4000-нан 4400-ға дейін жетеді.
Indigenous ethnic group of Indonesia
The Korowai, also called the Kolufo, are the people who live in southeastern Papua in the Indonesian provinces of South Papua and Highland Papua. Specifically their tribal area is split by the borders of Boven Digoel Regency, Mappi Regency, Asmat Regency, and Yahukimo Regency. They number about 4000 to 4400 people.
Тіл
Коровай тілі Аую-Думут тілдер отбасының құрамына кіреді (Оңтүстік-Шығыс Папуа) және Транс-Жаңа Гвинея тілдік тобының бөлігі болып табылады. Голланд миссионері тіл маманы сөздік және грамматикалық оқулық жазған.
The Korowai language belongs to the Awyu–Dumut family (southeastern Papua) and is part of the Trans–New Guinea phylum. A dictionary and grammar book have been produced by a Dutch missionary linguist.
Тіршілік ету
Корувай тайпаларының көпшілігі өздерінің оқшауланған орманды аумағында ағаш үйлерде тұрады. 1980 жылдан бері олардың бір бөлігі Бекинг өзенінің жағасындағы (Комбай-Коровай аймағы), Му және Мбасман (Коровай-Цитак аймағы) жақында ашылған Янирума ауылдарына көшіп келді. 1987 жылы Мангельде, 1988 жылы Яфуфлада, 1989 жылы Эйланден өзенінің жағасындағы Мабүлде және 1998 жылы Хаифламболупта ауылдар ашылды. Қоныстар мен тағамдық (саго) ресурстар арасындағы салыстырмалы түрде үлкен қашықтыққа байланысты ауылдарда тұруға келмейтін азаматтардың саны әлі де жоғары. Корувайлар қазір темекі шегеді, бірақ алкоголь ішпейді.
The majority of the Korowai clans live in tree houses on their isolated forested territory. Since 1980 some have moved into the recently opened villages of Yaniruma at the Becking River banks (Kombai–Korowai area), Mu, and Mbasman (Korowai–Citak area). In 1987, a village was opened in Manggél, in Yafufla (1988), Mabül at the banks of the Eilanden River (1989), and Khaiflambolüp (1998). The village absenteeism rate is still high, because of the relatively long distance between the settlements and the food (sago) resources. The Korowai appear to now smoke tobacco but not to drink alcohol.
Экономика
Коровайлар – аң аулаушы-жинақшылар және егіншілікпен айналысатын бау-бақшашылар, олар көшіп-қонып егін шаруашылығын жүргізеді. Олар аң аулау және балық аулауда өте шебер. Коровайлардың сауда үлгілері туралы мәліметтер аз. Коровайларда саго дайындау және тек ересек ер адамдардың қатысуымен діни рәсімдер өткізу сияқты жынысқа қатысты белгілі бір іс-әрекеттер бар. 1990-шы жылдардың басынан бері кейбір Коровайлар Коровай аймағына саяхаттар ұйымдастыратын тур компанияларымен жұмыс істеу арқылы белгілі бір деңгейде ақшалай табыс табады. Туристік индустрияда мүмкіндіктер туристердің қаржыландыруымен ауылдарда саго тойларын ұйымдастыру, жүк тасымалдау және дәстүрлі шаралар көрсетумен шектеледі.
The Korowai are hunter gatherers and horticulturalists who practice shifting cultivation. They have excellent hunting and fishing skills. Information about Korowai trade patterns is scant. The Korowai have a few gender specific activities, such as the preparation of sago and the performance of religious ceremonies in which only the male adults are involved. Some Korowai have since the early 1990s generated moderate cash income by working with tour companies selling tours into the Korowai region. Within the tourist industry, opportunities are limited to hosting tour groups in villages for tourist sponsored sago feasts, carrying luggage, and performing traditional displays.
Туыстық қатынас
Патриклан – әлеуметтік, экономикалық және саяси ұйымдастырудың негізгі бірлігі болып табылады. Туыстық терминология Omaha I үлгісін (Lounsbury) қабылдайды, бұл қарым-қатынастардың қиылысқан және параллель түрлері арасындағы негізгі қарама-қарсылықты білдіреді. Коровай қоғамында институционалды левираттың түрлері, ежекенің (ағаның) қарым-қатынастарының басымдығы, сондай-ақ туыстық байланыс арқылы туғандармен арадағы шектеулер кездеседі. Неке экзогамиялық және полигиниялық болып табылады. Әйелдің анасының ағасының қызымен неке жасауға басымдық беріледі.
The patriclan is the central unit with respect to social, economic, and political organization. Kinship terminology follows the Omaha I pattern (Lounsbury), knowing a central opposition between cross and parallel relationships. In Korowai society, the forms of institutional levirate and predominance of avuncular relationships are found, as well as a kind of affinal avoidance relationships. Marriage is exogamous and polygynous. Preference is given to a conjugal relationship with the (classificatory) mother's mother's brother's daughter.
Әлеуметтік өмір
Басшылық құрылымдар институттарға емес, ірі тұлғалардың жеке қасиеттеріне негізделген. Рулар арасындағы қарулы қақтығыстар көбінесе әдетте колдовство мен сиқырға байланысты дау-жанжалдардан туындайды.
Leadership structures are based on personal qualities of big men, rather than on institution. Interclan warfare occurs mainly because of witchcraft and sorcery related conflicts.
Діндарлық өмірі
Корувай әлемі әр түрлі рухтарға толы, олардың кейбіреулері жеке тұлғалы, ал кейбіреулері одан да аз. Ең көп құрмет қызыл шашты Жаратушы Құдай Ғимигиге көрсетіледі. Коровайлар күнделікті өмірінде "бір Құдайға" құрмет көрсетуді маңызды деп санайды, осы Құдай барлық басқа рухтардың бастауы немесе оларға бағынышты деп есептейді. Өмір бойы бір рет Коровай тайпасы өркендеу мен құнарлылықты қамтамасыз ету үшін саго пальмасының құртын тойлау рәсімін өткізуге міндетті. Қиын жағдайларда олар ата-бабаларының рухтарына үйретілген шошқаларды құрбан етеді. Коровайлардың ерекше және бай ауызша дәстүрі бар: мифтер, халық ертегілері, (сиқырлы) мақал-мәтелдер мен дұғалар, және тотемдік дәстүрлер. Өлім мен өмірден кейінгі өмір туралы Коровайлар өзара реинкарнацияға сенуші: өлгендер өз кланының жаңа туған баласында қайта жаралу үшін, өлгендер әлеміндегі туыстарының күшімен тірілер әлеміне қайта оралуы мүмкін.
The Korowai universe is filled with a variety of spirits, some more personal of character than others. Reverence is paid especially to the red headed creator god Gimigi. The Korowai ascribe an important role in their daily lives of honoring their "One God" with one being used as the concept of a prime deity from whom all others either descend or to whom all others pay homage. Once in a lifetime, a Korowai clan must organize a sago grub festival in order to stimulate prosperity and fertility in a ritual fashion. In times of trouble they sacrifice domesticated pigs to the spirits of the ancestors. The Korowai have an extraordinary and rich oral tradition: myths, folktales, (magical) sayings and charms, and totem traditions. With respect to death and afterlife the Korowai believe in the existence of a reciprocal type of reincarnation: those who died can be sent back at any time to the land of the living, by their kinsmen in the land of the dead, in order to reincarnate in a newly born infant of their own clan.
Батыспен байланыс
Батыс ғалымдарының батыс Коровай (немесе шығыс Цитак) тобының мүшелерімен алғашқы құжатталған байланысы 1974 жылдың 17-18 наурызында болды. Экспедицияны антрополог Питер Ван Арсдейл (қазір Денвер университетінде), географ Роберт Миттон және қоғамдық дамытушы Марк (Деннис) Грандхофер басқарды. Отыз адам Жоғарғы Эйланден өзенінің оңтүстік жағалауында, оның Колф өзенімен қосылатын жерінен шамамен 12 миль шығысқа және Бекинг өзенінен 10 миль солтүстікке кездесті. Негізгі сөздік жасалып, от жағу техникасы сияқты мәселелер бойынша байқаулар тіркелді. 1970 жылдардың соңында бірнеше христиан (голландиялық протестант) миссионерлері Коровайлардың арасында тұруын бастады. Индонезиялық антрополог Деа Сударман 1980 жылдары жапон теледидары үшін Коровай туралы бірнеше деректі фильмдер түсірді. 1993 жылы кинотоп Жоғарғы Эйланден өзенінің жанындағы Дайо ауылындағы Смитсондар институтының антропологиялық зерттеуін, Коровай ағаш үйлерін салуын және қылмыстық жаза ретінде каннибализмді түсірді. Бұл "Бақша иелері" фильмінің пайда болуына әкелді. 1996 жылы жергілікті христиан қауымы құрылды, оның мүшелері негізінен көршілес Комбай халқынан шыққан. Ұзақ уақыт бойы Коровайлар діни сенімдерін өзгертуге өте қарсылық танытқан деп есептелді; алайда 1990 жылдардың соңында христиан дініне алғашқы жандар қабылданды және крещение рәсімінен өтті. 2003 жылдың күзінде Уиклиф/SIL-дің Киелі кітап аудармашыларының шағын тобы Янирумаға көшіп келді. 2006 жылдың мамырында тур жетекшісі Пол Раффаэле австралиялық "60 минут" тобын халық туралы репортаж жасау үшін алып келді. Бірнеше күн түсірілімнен кейін, топқа 6 жасар немересі Ва Ваны хакуа (құдіретті шаман) деп айыптаған және оны жеу қаупі бар екенін мәлімдеген адам келді. "60 минут" тобы көмек көрсетуден бас тартты. Пол Раффаэле бәсекелес Seven Network телеарнасына жүгініп, олар Ва Ваны ауданнан шығарып алу үшін "Today Tonight" тобын жіберуге келісті. Оларға қол жеткізбей тұрып, Индонезия билігі оларды визалық мәселелер бойынша Папуаның астанасы Джаяпурадан депортациялады. 2007 жылғы BBC-дің "Бірінші байланыс" атты деректі фильмі, Марк Анстис ұсынған, 1999 жылы Коровай халқының мүшелерімен кездескенін көрсетеді және олардың "ақ арбақ" көргенде қаншалықты алаңдағанын сипаттайды, оның келгені әлемнің соңы жақын екенін көрсетеді. 2011 жылдың қаңтар-ақпанында BBC-нің "Human Planet" деректі фильмі Коровайларға 35 метрлік ағаш үй салуды тапсырды. Фильм тобы бір жыл ішінде бірнеше рет Коровай аймағына сапар шегеді. Деректі фильмде көптеген Коровайлардың дәстүрлі өміріне байланысты индустрия пайда болғаны көрсетілді. Көптеген жергілікті тұрғындар ақша табу үшін Коровайлардың ерекше өмір салты туралы репутациясын пайдаланады. Сонымен қатар, биік орналасқан үйлердің батыстық фильм топтарының қаржыландыруымен салынғаны хабарланды.
The first documented contact by Western scientists with members of a band of western Korowai (or eastern Citak) took place on 17–18 March 1974. The expedition was co led by anthropologist Peter Van Arsdale (now at the University of Denver), geographer Robert Mitton, and community developer Mark (Dennis) Grundhoefer. Thirty men were encountered on the south bank of the Upper Eilanden River, approximately 12 miles east of its junction with the Kolff River and 10 miles north of the Becking River. A basic word list was generated and observations were recorded regarding such things as fire making techniques. In the late 1970s, a few Christian (Dutch Protestant) missionaries began to live among the Korowai. Dea Sudarman, an Indonesian anthropologist, made several documentary films on the Korowai for Japanese television in the 1980s. In 1993, a film crew documented an anthropological study in the Dayo village area by the Smithsonian Institution of Korowai treehouse construction and the practice of cannibalism as a form of criminal justice. This resulted in the film Lords of the Garden. In 1996 a local Christian community was established, the members of it mainly originating from the neighbouring Kombai people. For a long time the Korowai have been considered exceptionally resistant to religious conversion; however, by the end of the 1990s the first converts to Christianity were baptized. In the autumn of 2003, a small team of Bible translators from Wycliffe/SIL moved to Yaniruma. In May 2006, tour guide Paul Raffaele led an Australian 60 Minutes crew to report on the people. After a few days' filming, the crew were allegedly approached by a man who claimed his 6 year old nephew Wa Wa had been accused of being a khakua (witch doctor), and was in danger of being cannibalised. The 60 Minutes crew declined to offer assistance. Paul Raffaele approached the rival Seven Network, who agreed to send a Today Tonight crew to remove Wa Wa from the area. Before being able to gain access to them, the crew were deported by Indonesian authorities at the Papuan capital of Jayapura over visa issues. The 2007 BBC documentary First Contact, presented by Mark Anstice, features footage from his 1999 encounter with members of the Korowai people, and describes how they were disturbed upon seeing a "white ghost", whose presence indicated the end of the world was nigh. In January–February 2011, the BBC documentary Human Planet commissioned the Korowai building of a treehouse 35m high. a film team visits the Korowai area several times over a period of one year. The documentary reveals that an industry has developed around the supposedly traditional lives of many Korowai. Many locals take advantage of the Korowai's reputation for living a particularly original life in order to earn money. It is also reported that houses located at a particular high altitude have been financed by Western film crews.
Адамды жеуге қарсы әрекеттер
Корувай тайпаларының қазірге дейін ритуалдық каннибализмді орындап жүргендігі туралы хабарлар бар. Антропологтар сыртқы әлеммен жиі байланыста болған Корувай рулары каннибализмді тоқтатқан болуы мүмкін деп күдіктенеді. Жақындағы мәліметтерге сәйкес, кейбір рулар каннибализм әлі де қолданыста деген мифті тарату арқылы туризмді дамытуға баулыныпты.
The Korowai have been reported to practice ritual cannibalism up to the present day. Anthropologists suspect that cannibalism is no longer practiced by the Korowai clans that have had frequent contact with outsiders. Recent reports suggest that certain clans have been coaxed into encouraging tourism by perpetuating the myth that cannibalism is still an active practice.
Сәулет
Су тасқыны деңгейінен әлдеқайда биік салынған Коровай үйлерінің ерекше архитектурасы – бұл қарсыласты тайпалардың адамдарды (әсіресе әйелдер мен балаларды) құлдыққа немесе жеміс-жидек жеуге (каннибализмге) алуын болдырмау үшін салынған қорғаныс құрылысы. Көбінесе қолданылатын темір ағаш қадаларының биіктігі мен жуандығы үйді өртеу шабуылдарынан да қорғайды, онда лашықтар өртеніп, ішіндегілер түтінге шығарылады.
The distinctive high stilt architecture of the Korowai houses, well above flood water levels, is a form of defensive fortification – to disrupt rival clans from capturing people (especially women and children) for slavery or cannibalism. The height and girth of the common ironwood stilts also serves to protect the house from arson attacks in which huts are set alight and the inhabitants smoked out.