Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Онтарио және Квебек провинцияларының ерекше алгонкиандық ожибве тілі.
Distinct Algonquian Ojibwe language of Ontario and Quebec
Алгонкин (кейде Алгонкин деп те жазылады; алгонкин тілінде: Anicinàbemowin немесе Anishinàbemiwin) – ожибве тілімен тығыз байланысты жеке алгонкиан тілі немесе ерекше диалектісі. Оны Квебек пен Онтарионың алгонкин тайпалары француз және, белгілі бір деңгейде, ағылшын тілдерімен бірге қолданады. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, алгонкин тілінде сөйлейтін 2680 адам болған, олардың 10%-дан азы монолингв болған. Алгонкин тілі – алгонкиан тілдері тобының аталған тілі; атаулардың ұқсастығы осы тілдерді шатастыруға себеп болуы мүмкін. Көптеген үнді тілдері сияқты, бұл тіл негізінен етістікке басымдық береді, мағынаның көп бөлігі жеке сөздердің (байланыс сөздері, уақыт көрсеткіштері және т.б.) орнына етістіктерге біріктіріледі.
Algonquin (also spelled Algonkin; in Algonquin: Anicinàbemowin or Anishinàbemiwin) is either a distinct Algonquian language closely related to the Ojibwe language or a particularly divergent Ojibwe dialect. It is spoken, alongside French and to some extent English, by the Algonquin First Nations of Quebec and Ontario. As of 2006, there were 2,680 Algonquin speakers, less than 10% of whom were monolingual. Algonquin is the language for which the entire Algonquian language subgroup is named; the similarity among the names often causes considerable confusion. Like many Native American languages, it is strongly verb based, with most meaning being incorporated into verbs instead of using separate words for prepositions, tense, etc.
Жіктеу
Оммавининимовин (алгонкин) – алгонкиан тілі, алгик тілдер отбасының бір түрі және протоалгонкиан тілінен тараған. Көптеген адамдар оны оджибве тілінің ерекше диалектісі деп санайды. Бірақ, өздерін Омамивинин немесе Анисинабе деп атаса да, оджибвелер оларды Одишкваагами («көлдің соңындағылар») деп атайды. Омамивинин (алгонкиндер) арасында ниписингтер Отиквагам (оджибве тіліндегі Одишкваагами сөзінің алгонкинше жазылуы) деп аталады, ал олардың тілі – Отиквагаммовин. Оммавивининмовин (алгонкин) қауымдастықтарының қалғаны өздерін Оммамивининнивак («ағысқа қарай жүретін адамдар») деп атайды, ал тілі – Оммамивининмовин («ағысқа қарай жүретін адамдардың сөйлеуі»). Омамивининмовин (алгонкин) тілінен басқа, анишинаабе тілінің ерекше диалекттері ретінде миссиссауга (көбінесе «Шығыс оджибве» деп аталады) және одава тілдері де қарастырылады. Потаватоми тілі бұрын анишинаабемовин (анишинаабе тілі) диалектісі саналған, бірақ қазір ол жеке тіл деп есептеледі. Мәдени тұрғыдан алғанда, омамивинин (алгонкин) және мичи саагиг (миссиссауга) оджибве–одава–потаватоми одағының, яғни Үш Отыстың Кеңесінің құрамына кірген жоқ. Омамивининвивак (алгонкиндер) абенаки, атикамекв және кри тайпаларымен мықты мәдени байланыстарды сақтап келді. Алгонкиан тілдерімен туысқан тілдердің қатарында қара аяқ, шайен, кри, фокс, меномине, потаватоми және шоуни тілдері бар. Алгик тілдер отбасы алгонкиан тілдерін және «Ритван» тілдері деп аталатын виот және юрок тілдерін қамтиды. Оджибве және оған ұқсас тілдер жиі «Орталық алгонкиан» тілі деп аталады; алайда, Орталық алгонкиан – генетикалық емес, географиялық топтастыру. Алгонкиан тілдерінің ішінде шығыс алгонкиан тілдері ғана нағыз генетикалық топты құрайды. Анишинабемовиннің солтүстік омамивининмовин диалектісі (алгонкин тілі), квебек провинциясының Винневей (Лонг-Пойнт) және Тимискаминг тайпасы аудандарында сөйленеді, географиялық жағынан алыс болса да, Онтарио провинциясының солтүстік-батысындағы оджи-кри диалектісіне (Северн/Анишининимовин) ұқсас.
Omàmìwininìmowin (Algonquin) is an Algonquian language, of the Algic family of languages, and is descended from Proto Algonquian. It is considered a particularly divergent dialect of Ojibwe by many. But, although the speakers call themselves Omàmìwininì or Anicinàbe, the Ojibwe call them Odishkwaagamii ('those at the end of the lake'). Among Omàmìwininì (Algonquins), however, the Nipissing are called Otickwàgamì (the Algonquin orthography for the Ojibwe Odishkwaagamii) and their language as Otickwàgamìmowin. The rest of the Omàmìwininìmowin (Algonquin) communities call themselves Omàmiwininiwak ('down stream men'), and the language Omàmiwininìmowin ('speech of the down stream men'). Other than Omàmìwininìmowin (Algonquin), languages considered as particularly divergent dialects of the Anishinaabe language include Mississauga (often called "Eastern Ojibwe") and Odawa. The Potawatomi language was considered a divergent dialect of Anishinaabemowin (the Anishinaabe language) but now is considered a separate language. Culturally, Omàmìwininì (Algonquin) and the Michi Saagiig (Mississaugas) were not part of the Ojibwe–Odawa–Potawatomi alliance known as the Council of Three Fires. The Omàmìwininìwak (Algonquins) maintained stronger cultural ties with the Abenaki, Atikamekw and Cree. Among sister Algonquian languages are Blackfoot, Cheyenne, Cree, Fox, Menominee, Potawatomi, and Shawnee. The Algic family contains the Algonquian languages and the so called "Ritwan" languages, Wiyot and Yurok. Ojibwe and its similar languages are frequently referred to as a "Central Algonquian" language; however, Central Algonquian is an areal grouping rather than a genetic one. Among Algonquian languages, only the Eastern Algonquian languages constitute a true genetic subgroup. The northern Omàmìwininìmowin (Algonquin language) dialect of Anishinabemowin as spoken at Winneway, Quebec (Long Point), and Timiskaming First Nation, Quebec, is a similar dialect to the Oji Cree dialect (Severn/Anishininimowin) of northwestern Ontario, despite being geographically separated by .
Диалектілері
Омамивининмовиннің (алгонкин тілі) бірнеше диалектісі бар, олар көбінесе Солтүстік алгонкин және Батыс алгонкин деп жіктеледі. Китиган Зибиде сөйлейтіндер өз тілдерін Оңтүстік алгонкин деп есептейді, алайда тіл білімі тұрғысынан қарағанда бұл Ниписсинг Ожибва тілінің диалектісі болып табылады. Ниписсинг Ожибва, Миссиссауга Ожибва және Одава тілдері бірге Ожибва тілінің диалектілері континуумінің Нишнаабемвин (Шығыс Ожибва) тобын құрайды.
There are several dialects of Omàmìwininìmowin (the Algonquin language), generally grouped broadly as Northern Algonquin and Western Algonquin. Speakers at Kitigan Zibi consider their language to be Southern Algonquin, though linguistically it is a dialect of Nipissing Ojibwa which, together with Mississauga Ojibwa and Odawa, form the Nishnaabemwin (Eastern Ojibwa) group of the Ojibwa dialect continuum.
Аспирация және алофония
Алғонкин тіліндегі p, t және k дауыссыз дыбыстары екі дауыстының арасында немесе m немесе n әріптерінен кейін айтылғанда үрленбейді; осылайша, алғонкин тіліндегі қарапайым дауыссыз және үрленген дауыссыз тоқталымдар – аллофондар болып табылады. Сондықтан "kìjig" ("күн") [кіжіг] деп айтылады, ал "anokì kìjig" ("жұмыс күні") [анокі кіжіг] деп айтылады.
The Algonquin consonants p, t and k are unaspirated when they are pronounced between two vowels or after an m or n; plain voiceless and voiceless aspirated stops in Algonquin are thus allophones. So kìjig ('day') is pronounced , but anokì kìjig ('working day') is pronounced .
Мұрындық дауыстылар
Алгонкин тілінде мұрындық дауыстылар бар, бірақ олар аллофоникалық варианттар (ағылшын тіліндегі дауыстылар кейде m және n әріптерінің алдында мұрындықтанатыны сияқты). Алгонкин тілінде дауыстылар nd, ndj, ng, nh, nhi, nj немесе nz әріптерінің алдында автоматты түрде мұрындыққа айналады. Мысалы, kìgònz ('балық') сөзі деп емес, деп айтылады.
Algonquin does have nasal vowels, but they are allophonic variants (similar to how in English vowels are sometimes nasalized before m and n). In Algonquin, vowels automatically become nasal before nd, ndj, ng, nh, nhi, nj or nz. For example, kìgònz ('fish') is pronounced , not .
Стресс
Алгонкин тілінде сөздің әдемісі күрделі, бірақ заңды. Сөздер иамбтық буынға бөлінеді (иамбтық буын – бір "әлсіз" буын мен бір "күшті" буыннан тұратын тізбек), ал ұзақ дауыстылар (à, è, ì, ò) толық буын ретінде саналады (бір "күшті" буыннан тұратын буын). Негізгі екпін әдетте сөздің соңынан есептегенде үшінші буынның күшті буынына түседі, ал бес буыннан кем немесе тең сөздерде бұл практикалық тұрғыда бірінші буынға (ұзақ дауыстысы болса) немесе екінші буынға (болмаса) сәйкес келеді. Қалған иамбтық буынның күшті буындары екінші деңгейдегі екпінді, сондай-ақ соңғы әлсіз буындарды қабылдайды. Мысалы: , , , .
Word stress in Algonquin is complex but regular. Words are divided into iambic feet (an iambic foot being a sequence of one "weak" syllable plus one "strong" syllable), counting long vowels (à, è, ì, ò) as a full foot (a foot consisting of a single "strong" syllable). The primary stress is then normally on the strong syllable of the third foot from the end of the word—which, in words that are five syllables long or less, usually translates in practical terms to the first syllable (if it has a long vowel) or the second syllable (if not). The strong syllables of the remaining iambic feet each carry secondary stress, as do any final weak syllables. For example: , , , .