Кіріспе
Жозеф Гайднның 1791 жылы жазған музыкалық шығармасы.
No. 94 соль мажорда (H. 1/94) – Жозеф Гайднның Лондонда жазған он екі симфониясының екіншісі. Ол "Таңсылдырғыш симфония" деп кеңінен танымал.
Құрастыру және тұсаукесер
Хайдн симфонияны 1791 жылы Лондонда, Англияға жасаған алғашқы сапары барысында (1791–1792) өткізген концерттер сериясы үшін жазды. Премьера 1792 жылғы 23 наурызда Лондондағы Хановер-сквер бөлмелерінде өтті, оны Хайдн фортепианода отырып оркестрге жетекшілік етті.
Нысан және ұзындығы
"Сюрприз симфониясы" классикалық дәуірдегі оркестр құрамына екі флейтадан, екі гобойдан, екі фаготтан, екі мүйізден, екі трубадан, сонымен қатар тимпандардан және скрипкалар (бірінші және екінші), альттар, виолончельдер мен контрабастардан тұратын әдеттегі саптық бөлім кіреді. "Сюрприз симфониясының" орындалуы шамамен 23 минутқа созылады.
Есімдік
Хайднның қартайған шағында оның өмірбаясын жазған Георг Август Гризингер одан осы "көңіл көтеруді" көрермендерді ояту үшін жазды ма деп сұрады. Хайдн:
Жоқ, бірақ мен жұртшылықты жаңа нәрсемен таң қалдыруға және керемет дебют жасауға қызығушылық білдірдім, сондықтан менің шәкіртім Плейел, сол кезде Лондондағы оркестрмен (1792 жылы) жұмыс істеп, концерттері менікінен бір апта бұрын ашылған, мені басып өтуіне жол бермеуді қаладым. Менің симфониямның алғашқы "Аллегросы" көптеген "Браво" дауыстарымен қарсы алынды, бірақ құлшыныс "Анданте" мен "Дауыл соққысы" бөлімінде ең жоғары деңгейге жетті. "Тағы да! Тағы да!" – әрбір ерінден естілді, тіпті Плейелдің өзі де менің идеямды мақтады. Бұл шығарма премьерасында үлкен сәттілікке ие болды. The Woodfall's Register сыншысы былай деп жазды: Хайднның үшінші туындысы – өте ерекше қасиеттері бар жаңа Овертура [яғни симфония] болды. Ол қарапайым, терең және ұлы. Әсіресе, анданте бөлімі ерекше бағаланды. "Morning Herald" газетінің сыншысы: "Кеше зал толы болды" деп жазды. Оның кешегі жаңалығы – үлкен Овертура, тақырыбы өте қарапайым, бірақ үлкен күрделілікке дейін кеңейтілген, тамаша түрде үйлестірілген және әсерлі. Сынаушылардың қолдауы қызу және мол болды. Симфония бүгінгі күнге дейін танымал, жиі орындалады және жазылады.
No, but I was interested in surprising the public with something new, and in making a brilliant debut, so that my student Pleyel, who was at that time engaged by an orchestra in London (in 1792) and whose concerts had opened a week before mine, should not outdo me. The first Allegro of my symphony had already met with countless Bravos, but the enthusiasm reached its highest peak at the Andante with the Drum Stroke. Encore! Encore! sounded in every throat, and Pleyel himself complimented me on my idea. The work was popular at its premiere. The Woodfall's Register critic wrote:The third piece of Haydn was a new Overture [i. e. symphony], of very extraordinary merit. It was simple, profound, and sublime. The andante movement was particularly admired. The Morning Herald critic wrote:
The Room was crowded last night A new composition from such a man as Haydn is a great event in the history of music. – His novelty of last night was a grand Overture, the subject of which was remarkably simple, but extended to vast complication, exquisitly modulated and striking in effect. Critical applause was fervid and abundant. The symphony is still popular today, and is frequently performed and recorded.
Кейінгі қолданылуы
Өзінің белсенді мансабының соңында Хайдн екінші бөлімнің тақырыбын өзінің "Сезондар" ораториясының (1801) ариясына енгізді, онда бас солист жұмыс істеп жатқанда Хайдн әуенімен сыбызғылайтын шаруаның бейнесін көрсетеді. Осы тақырып музыканы жаңа үйренетін балаларға оқыту үшін де жиі қолданылады; "Папа Хайдн" деген мақалаға қараңыз. Композитор Чарльз Айвс 1909 жылы екінші бөлімнің пародиясын жазды, ал бастапқы ноталардың астына "Жақсы, оңай, тәтті қантты дыбыстар" деген сөздерді жазды. Айвс концерт залындағы тыңдаушылардың жаңа, қиын музыкаға қарсы тұруына наразы болды, бұл оның пародиясындағы басқа сөздерінен де көрінеді: "Жұмсақ жібек қалпақтың әдемі әуендері, киім шеңбері үшін хош иісті дыбыстар". Хайднның екінші бөлімінің бастапқы ноталары өте қарапайым болғандықтан, Айвстың мақсатына толыққанды сай келді. Дональд Сванн әзілді Hoffnung музыка фестивалі үшін "Төңкеріліс симфониясының" "қосымша тосын сыйлармен" нұсқасын жасады.