Кіріспе

13 ғасырдағы француз энциклопедисі Винсент Бове (Vincentius Bellovacensis немесе Vincentius Burgundus; шамамен 1264 жылы) – Франциядағы Рояумонт аббаттығының цистерциандық монастырындағы доминикан монахы. Ол негізінен "Спекулум Майус" ("Ұлы айна") деп аталатын, орта ғасырларда кеңінен таралған маңызды жинақ еңбегімен белгілі. Көбінесе кейіннен энциклопедия немесе гүлдер жинағы ретінде сипатталатын оның шығармасы, ортағасырлық Еуропада жасалған қысқаша жинақтардың көрнекті үлгісі болып табылады.

Өмірбаян

Оның туған және қайтыс болған күндері нақты белгісіз, және оның мансабы туралы көп мәлімет табылмады. Болжамдар бойынша, ол 1215 және 1220 жылдар аралығында Париждегі доминикан үйінде, ал кейін Франция королі Людовик IX-тың Пикардиядағы Бове қаласында құрған доминикан монастырында болған. Дегенмен, 1228-1235 жылдар аралығында Парижден алыс емес, Луи IX құрған Оаз өзеніндегі Рояумон монастырында "оқырман" қызметін атқарғаны белгілі. 1230-жылдардың соңында Винсент Ұлы Айна жұмысын бастап, 1244 жылы алғашқы нұсқасын аяқтады. Король Винсент жинаған кітаптарды оқып, оған қажетті авторлардың көшірмелерін алуға қаржы жұмсады. Прованс королевасы Маргарет және оның күйеу баласы Шампан мен Наварра графы Теобальд V оны "кішкентай еңбектерін", әсіресе "De morali principis institutione" жазуға ынталандырғандардың қатарында. 1240-жылдардың соңында Винсент "Асыл қыздардың тәрбиесі" (De Eruditione Filiorum Nobilium) кіретін Opus еңбегімен айналысты. Бұл еңбекте ол өзін "Vincentius Belvacensis, de ordine praedicatorum, qualiscumque lector in monasterio de Regali Monte" деп таныстырады. Винсент Рояумонға 1240 жылға дейін шақырылған болуы мүмкін, бірақ Людовик IX және оның әйелі Киелі жерден оралғанға дейін онда тұрғанына ешқандай дәлел жоқ. Ол 1260 жылы Рояумонды тастап кеткен болуы мүмкін, сонымен қатар ол сол жылы король ұлы Луидің қайтысынан кейін жазылған "Трактат Консоляториус" еңбегін де дайындаған. 1260-1264 жылдар аралығында Винсент Opus еңбегінің алғашқы толық кітабын Людовик IX және Тибо V-ке жіберді. 1264 жылы ол қайтыс болды.

Үлкен айна (Speculum Maius)

Винсент туралы және оның тарихи маңызы туралы білетініміз көбінесе оның Speculum Maius немесе Ұлы айна жинағымен байланысты. Ол осы еңбекке шамамен 29 жыл (1235–1264) бойы жұмыс істеді, сол кездегі барлық білімді жинақтауды мақсат етті. Ол еңбек үшін материалдарды Иль-де-Франс кітапханаларынан жинады, және одан да кең көлемде іздегендігіне дәлелдер бар. Ол Ұлы айнаны жасау үшін Доминикан орденінен, сондай-ақ Франция королі Людовик IX-тан қолдау алды. Атаудың метафорасы ортағасырлық білімнің шағын әлемдік байланыстарын "бейнелеуге" арналған деп саналады. Осы тұрғыда, кітап "космостың мазмұны мен құрылымын" көрсетеді. Винсент өзі, оның еңбегінде "көру арқылы ойлануға (спекуляция) лайық, яғни, таң қалдыратын немесе үлгі алуға лайық нәрселер" болғандықтан "Speculum" атауын таңдағанын айтты. Осы атаумен жинақ ортағасырлық спекулум әдебиеті жанрымен байланысты.