Кіріспе
1907 жылы Корольдік әскери-теңіз флотының Invincible класындағы ұрыс крейсері HMS Inflexible Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Корольдік әскери-теңіз флоты үшін салынған үш кемеден бірі болды және соғыс кезінде белсенді қызмет атқарды. Соғыс басталғанда ол Жерорта теңізінде неміс ұрыс крейсерін және жеңіл крейсерін іздеуге тырысты, ал ол және оның бауырласы Фолкленд аралдары шайқасында неміс бронекрейсерлерін батырды. 1915 жылы Inflexible Дарданеллдегі түрік бекіністерін бомбалады, бірақ жауап атысынан зақымданып, маневр жасағанда минаға шалдықты. Батып кетуіне жол бермес үшін оны жағаға тіреуге мәжбүр болды, бірақ оны жөндеп, Мальтаға, содан кейін Гибралтарға тұрақты жөндеуге жіберді. Кейіннен Ұлы флотқа қосылды, 1916 жылы Ютландия шайқасында неміс ұрыс крейсеріне зақым келтірді және Invincible кемесінің жарылысын көрді. Соғыстан кейін ол ескірген деп танылды және 1921 жылы металл тескісіне сатылды.
HMS Inflexible was one of three s built for the Royal Navy before World War I and had an active career during the war. She tried to hunt down the German battlecruiser and the light cruiser in the Mediterranean Sea when war broke out and she and her sister ship sank the German armoured cruisers and during the Battle of the Falkland Islands. Inflexible bombarded Turkish forts in the Dardanelles in 1915, but was damaged by return fire and struck a mine while maneuvering. She had to be beached to prevent her from sinking, but she was patched up and sent to Malta, and then Gibraltar for more permanent repairs. Transferred to the Grand Fleet afterwards, she damaged the German battlecruiser during the Battle of Jutland in 1916 and watched Invincible explode. She was deemed obsolete after the war and was sold for scrap in 1921.
Дизайн
Invincible класының кемелері 1911 жылға дейін бронекруизерлер деп ресми түрде танылған, бірақ 1911 жылғы 24 қарашадағы Адмиралтейство бұйрығымен ұрыс кемелеріне қайта жіктелді. Оған дейін бұл кемелерге круизерлік линкор, дредноут круизері және ұрыс круизері сияқты бірнеше ресми емес атаулар қолданылды.
Жалпы сипаттамалары
Inflexible бұрынғы зы броненосцына қарағанда әлдеқайда ірі болды. Оның жалпы ұзындығы 567 фут (173 м), ені 78 фут (24 м), ал толық жүктелгенде суға батып тұру тереңдігі 29 фут (9 м) болды. Ол жүкпен 14 850 тонна, ал толық жүктелгенде 15 300 тонна суырып тастады, бұл бұрынғы кемелерден шамамен 2000 тоннаға жуық артық.
Қозғалтқыш
Inflexible екі жұп Парсонс тікелей жететін турбиналарымен жабдықталған, олардың әрқайсысы жеке-жеке машина бөлімінде орналасқан және сыртқы және ішкі біліктерді қозғалтатын. Жоғары қысымды алға және кері турбиналар сыртқы біліктерге, ал төмен қысымды турбиналар ішкі біліктерге жалғанған. Әрбір ішкі білікке крейсерлік турбина да жалғанған; олар көбінесе қолданылмаған және кейіннен ажыратылған. Турбиналар төрт қазандық бөлімінде орналасқан тридцать бір "Яроу" су түтік қазандықтарымен қуаттандырылған. Турбиналар жалпы қуаты , бірақ 1908 жылғы сынақтар кезінде шамамен жеткен. Ол үшін жобаланған, бірақ сынақтар кезінде қол жеткізілген. Ол көмірдің қоры және көмірдің жану жылдамдығын арттыру үшін оған бүркуге арналған қосымша жанар майды тасымалданған. Толық жанар май сыйымдылығымен ол жылдамдықпен сағатына жүзіп бара алатын.
Қару-жарақ
Инельдің сегіз BL Mk X зеңбірегі төрт гидравликалық екілік мұнарада орнатылған. Оның қосалқы қарулануы он алты QF Mk III зеңбірегінен тұрды. 1915 жылы мұнара төбесіндегі зеңбіректер суперструктураға көшірілді, ал зеңбіректердің жалпы саны он екіге дейін азайтылды. Қалған барлық зеңбіректер казематтарға орналастырылды және сол кезде зеңбірек экипаждарын ауа райынан және жаудың шабуылынан жақсы қорғау үшін жарылыс қалқандарымен жабдықталды. Бұл зеңбіректер 1917 жылы CPI орнатуларындағы он екі 4 дюймдік BL MK IX зеңбіректерімен ауыстырылды. Оның қанатқа қарсы қарулануы 1915 жылдың шілдесінен бастап суперструктураның артқы бөлігінде орналасқан жоғары бұрышты MKII орнатудағы бір QF 20 cwt AA зеңбірегінен тұрды. 1914 жылдың қарашасында жоғары бұрышты MkIc орнатудағы 3 фунттық Hotchkiss зеңбірегі орнатылды және 1917 жылдың тамызына дейін пайдаланылды. 1917 жылдың сәуір айында HA MkII орнатудағы 4 дюймдік BL MK VII зеңбірегі қосылды. "Invincibles" кемесіне екі жақта екі, ал кормада біреуден барлығы бес суасты торпедалық түтікшелер орнатылды. Ютландия шайқасы оның тік түсетін снарядтарға осалдығын көрсеткеннен кейін, жарықтандырғыштар мен мұнара төбелеріне қосымша броня қосылды. Дәл қалыңдығы белгісіз, бірақ жалпы көлемі аз болғандықтан, оның қалыңдығы үлкен болмауы мүмкін.
Құрылыс және мансап
Ол 1905 жылғы теңіз күштерін кеңейту бағдарламасында бекітілді және Джон Браун мен Компания кеме құрылыс шиянында салынды. "Inflexible" бастапқыда Ұлыбританияның Отандық флотының Нор дивизиясына қарасты болды.
Гобен мен Бреслауды қуып шығу
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, «Инфлексив» Жерорта теңізі флотының флагманы болды. Адмирал сэр Арчибальд Беркли Милннің басқаруымен, ол 1914 жылғы 4 тамыз күні таңертең француз Алжирінің Филиппвиль портын шағын бомбалаудан кейін шығысқа бет алған неміс «Гобен» бронекрейсерімен және «Бреслау» жеңіл крейсерімен кездесті. Бірақ Ұлыбритания мен Германия әлі соғыс жарияламағандықтан, Милн немістер Мессинаға қайтып оралуын бақылады, олар қайта отын толтыру үшін келген болатын. Үш бронекрейсердің де қазандықтарымен мәселелер болды, бірақ «Гобен» мен «Бреслау» байланысты үзіп, 5 тамыз таңында Мессинаға жетті. Осы кезде Бельгияға неміс әскерлерінің шабуылынан кейін соғыс жарияланды, бірақ Адмиралтействоның итальяндық бейтараптықты сақтау және итальян жағалауынан белгілі бір шекарадан тыс қалу туралы бұйрығы Мессина бұғазынан өтуге және портты тікелей бақылауға мүмкіндік бермеді. Сондықтан Милн «Инфлексивті» және «Индефатигеблді» Мессина бұғазының солтүстік жағалауына орналастырды, немістер батысқа қарай шығып, француз әскерлерін тасымалдайтын кемелерге шабуыл жасауы мүмкін деп күтті. Жеңіл крейсерді оңтүстік жағалауына жіберді, ал «Индомитаблді» Бизертеге отын толтыруға жіберді, онда ол Жерорта теңізінің батысына немістердің шабуылына жылдам әрекет етуге қолайлырақ болатын. Немістер 6 тамызда Мессинадан шығып, Константинопольге қарай шығысқа бет алды, ал «Глостер» олардың соңынан ерді. Милн контр-адмирал Вильгельм Сухонның батысқа бұрылуын күтіп, 8 тамыздың түн ортасынан кейін «Инфлексивті» және «Индефатигеблді» Мальтада ұстады, содан кейін Матапан мүйісіне қарай жол тартты, онда «Гобен» сегіз сағат бұрын байқалған еді. 14:30-да ол Адмиралтействодан Ұлыбританияның Австриямен соғыста екенін хабарлайтын қате сигнал алды; соғыс 12 тамызға дейін жарияланбады және бұйрық төрт сағаттан кейін кері алынды, бірақ Милн Австриядан болатын шабуылға қарсы Адриатика теңізін күзету туралы әдеттегі бұйрығын орындады, «Гобенді» іздеуге асықпады. Ақырында 9 тамызда Милнге «7-сі Матапан мүйісінен өтіп, солтүстік-шығысқа бағыт алған «Гобенді» қуу» туралы нақты бұйрық берілді. Милн Сухонның Дарданеллге қарай бара жатқанына әлі де сенбеді, сондықтан ол Эгей теңізінен шығуды күзетуге шешім қабылдады, бірақ «Гобеннің» шығуға ниеттенбейтінін білмеді. «Индомитабл» Дарданеллді блокадалау үшін Жерорта теңізінде қалды, ал «Инфлексивке» 18 тамызда үйге қайтуға бұйрық берілді.
Фолклендтер шайқасы
Контр-адмирал Кристофер Крэдоктың Батыс-Индия эскадрильясы 1914 жылғы 1 қарашада Коронель шайқасында адмирал Граф фон Шпее басқарған Германияның Шығыс Азия эскадрильясымен жойылды. Адмиралтейство немістерді жою үшін эскадрилья жіберуге бұйрық берді. Адмирал сэр Доветон Стюрдтың басқаруындағы эскадрилья Invincible (флагмандық кеме) және Inflexible кемелерінен құралды. Олар 11 қарашада жолға шығып, 26-сы Бразилия жағалауындағы Аброльос тауларында контр-адмирал Стоддард басқарған бірнеше крейсерлермен кездесті. Олар келесі күні жолға шығып, 7 желтоқсан таңында Порт-Стэнлиге жетті. Шпее Атлантикаға қайтып келе жатып, Порт-Стэнлидегі радиостанцияны жойғысы келді, сондықтан ол 8 желтоқсан таңында порттың британдық соғыс кемелерінен бос екенін анықтау үшін бронекруизер мен жеңіл крейсерді жіберді. Олар 07:30-да байқалды, бірақ қала мен оның сымсыз стансасын қорғау үшін Порт-Стэнлидегі тоқтау орнына тірелген ескірген соғыс кемесі 07:45-ке дейін сигнал алмады. Бұл маңызды емес еді, өйткені Стюрд шайқасқа дайындалмаған және оның көптеген кемелері отынмен толықтырылып жатқан болатын. Сонымен қатар, бронекруизер мен жеңіл крейсердің бірінің немесе екеуінің қозғалтқыштары жөндеуде болды. Қарулы сауда крейсері "Македония" сыртқы порттың кіреберісінде күзетте тұрды, ал бронекруизер сыртқы портта тұрды, сағат 08:00-де "Македонияны" алмастыру жоспарланған. Немістер қарсылық күтпеді және сағат 09:20-да "Канопус" кемесінің алғашқы оқтары оларды радиостанцияны бомбалаудан тоқтатып, Шпеенің негізгі күштеріне қайтаруға мәжбүр етті. Стюрдтың кемелері сағат 09:50-ге дейін порттан шыққан жоқ, бірақ олар оңтүстік-батыс горизонтта шегініп бара жатқан неміс кемелерін көрді. Жаңадан құрғақ доктан шыққан "Invincible" және "Inflexible" кемелерінің жылдамдығын шектеген су астындағы өсімдер болған жоқ. Жеңіл крейсер басқа кемелерден қалып қойды және "Inflexible" сағат 12:55-те қашықтық төмендегенде оған оқ ашты. "Invincible" көп ұзамай оқ ашты және екі кеме де қашықтық жақындағанда "Лейпцигті" қоршап алды. Сағат 13:20-да Шпее өз эскадрильясын бөліп, жеңіл крейсерлеріне оңтүстік-батысқа бұрылуды, ал бронекруизерлеріне солтүстік-шығысқа бұрылып, олардың шегінуін қамтамасыз етуді бұйырды. Неміс кемелері сағат 13:30-да бірінші оқ атып, сағат 13:44-те "Invincible" кемесіне бірінші соққысын тигізді, бірақ снаряд белдік бронясында зиянсыз жарылды. Екі тарап та алғашқы жарты сағатта қарқынды оқ атысты, бірақ Стюрд кемелерін неміс қаруларының тиімді қашықтығынан тысқары жылжыту үшін қашықтықты сәл ұзартты. Осы кезеңде британдық артиллерия өте нашар болды, 210 оқтың тек төртеуі ғана мақсатына жетті. Негізгі себебі – британдықтар немістердің соңынан желмен келе жатқандықтан, түтін. Шпее британдықтар оның бағытын өзгерткенін көрмей тұрып, олардан қашып кету үмітімен оңтүстікке бұрылды. Бұл бекер болды, өйткені британдық крейсерлер қырық минуттан кейін қуып жете бастады, ал сегіз минуттан кейін қайтадан оқ ашты. Шпее тағы да шығысқа қарай шайқасқа бұрылды; бұл жолы оның стратегиясы британдық кемелерге қашықтықты қысқарту болды, сонда ол қосалқы қаруларын қолдана алатын болар еді. Ол сәтті болды және сағат 15:00-де ең жоғары бұрышта оқ атарға мүмкіндік алды. Бұл бағытта түтін екі тарапқа да кедергі келтірді, бірақ бірнеше соққылар жасалды. Немістер жасағандары жарылмады немесе маңызсыз жерлерге тиді. Керісінше, "Gneisenau" кемесінің оң жақ моторлық бөлімі істен шықты. Стюрд сағат 15:15-те кемелеріне өздерінің іздерінен кері өтуді бұйырды, желдің басымдығын алу үшін. Шпее британдық кемелерді Т-тәрізді формада кесіп өту үшін солтүстік-батысқа бұрылды, бірақ шындығында "Scharnhorst" кемесінің зақымдалмаған оң жақ қаруларын қолдану үшін. Британдықтар осы уақыт ішінде "Scharnhorst" және "Gneisenau" кемелерін үнемі соққылай берді және "Scharnhorst" сағат 16:00-де оқ атуын тоқтатып, сағат 16:17-де тірі қалғандарсыз айналып кетті. Бұрынғы зақымдардан баяулаған "Gneisenau" тағы бір жарым сағат бойы "Inflexible" және "Invincible" кемелерінен қашықтығы 150 метрден аспайтын оқтарға ұшырады. Зақымдарға қарамастан, оның экипажы сағат 16:47-ге дейін оқ атып, тоқтады. Стюрд сағат 17:15-те "Оқ атуды тоқтату" бұйрығын беруге дайын болғанда, оқ-дәрілігі босап, соңғы оғын атты. Британдықтар оны сағат 17:50-ге дейін ұрып-соқты, капитан оны сағат 17:40-та батыруға бұйрық бергеннен кейін. Ол сағат 18:00-де баяу айналып, британдықтар 176 адамды құтқара алды. Ол шайқас кезінде 661 12 дюймдік снаряд атқан.
Дарданелл жорығы
Фолкленд аяқашынан кейін «Инфлексибел» Гибралтарда жөнделіп, қайта жабдықталды. 1915 жылғы 24 қаңтарда Дарданеллге келді, онда «Indefatigable» кемесін Жерорта теңізі флотының флагманы ретінде алмастырды. 19 ақпанда ол Галлиполи шайқасының басталуымен түрік бекіністерін бомбалады, бірақ тиімділігі төмен болды, және 15 наурызда да сондай нәтижеге қол жеткізді. 18 наурызда ол британдық кемелердің алдыңғы қатарында болды, түрік артиллериясын басып, миналық далаларды тазалауға тырысты. Түрік тарапынан қарсы атыс күшті болды және кеме бірнеше рет зақымдалды. Гаубицалық снаряд «P» мұнарасының сол жақ қаруын істен шығарды, ал снаряд алдыңғы мачтаның үстіндегі аулаға тиіп, ішіндегілердің барлығын өлтірді немесе жарақаттады. Белгісіз калибрлі ауыр снаряд кеменің су сызығынан 2 метр төмен, сол жағынан соқты, бірақ тек борлық қаптамасын бүкіп жіберді. Снаряд бағыттық көпірдің деңгейіндегі алдыңғы мачтаға тиді және кеме бағытшысының кабинасын өртеп жіберді. Соққы алдыңғы мачта арқылы өтетін барлық кабельдер мен дауыс құбырларын жойды. Өрттен шыққан түтін жараланғандарды улап жатқандықтан, кеме желге қарай бұрылып, өрт тез сөндірілді. Ол түрік бекіністерін қайтадан шабуылға алып, аз әсермен тағы бір рет зақымдалды. Кейіннен Эрен Кэуи шығанағында бұрылғанда, минаға шағылысып, қатты зақымдалды – шамамен сол көлемдегі мина оның оң жақ алдыңғы бөлігінде үлкен тесік жасап, алдыңғы торпедалық бөлімін су батып, 39 теңізшінің өмірін қиды. Батуын болдырмау үшін кеме Боzcaада (Тенедос) аралына жағаға отыруға мәжбүр болды, өйткені ол біршама су сіңіріп алған еді, бірақ тесіктің үстіне уақытша қоршау орнатылып, жөндеу жұмыстары жүргізілді. 6 сәуірде ол Мальтаға қауіпсіздікпен жөнелді. Қатты ауа райында қоршауы босап кеткенде, кеме батып кетуге жақын болды және қоршау жөнделгенше алты сағат бойы «Canopus» кемесімен артқа сүйретілді. Ол маусым айының басына дейін Мальтада жөндеуден өтті, содан кейін үйге қайтып келді. 19 маусымда Ұлыбританияға жетіп, Гранд Флоттың 3-ші крейсерлік эскадрильясына қосылды. «Invincible» Беттидің «Крестоносцы» күштеріне қарасты жеңіл крейсерден екі жау крейсерін көргені туралы радиохабарламаны қабылдады. Бұл хабарлама солтүстікке қарай бет алған жеті жау кемесінің бар екендігі туралы басқа хабарлармен де күшейтілді. Худ мұны Скагеррак арқылы қашуға тырысу деп түсіндірді және 15:11-де жылдамдықты арттыруға бұйрық берді, ал қашып бара жатқан кемелерді кесіп тастау үшін шығыс-оңтүстік-шығысқа бағытталды. 20 минуттан кейін «Invincible» Беттиден бес жау крейсерін көргенін және кейіннен оңтүстік-шығыс бағытында жаумен шайқасқа түскенін хабарлайтын хабарлама алды. 16:06-да Худ толық жылдамдықпен оңтүстік-оңтүстік-шығысқа бағыт алып, Беттиге жетуге тырысты. 16:56-да британдық кемелер көрінбей жатып, Худ Беттиден бағытын, орнын және жылдамдығын сұрады, бірақ ол жауап алмады. Худ 17:40-қа дейін курсын жалғастырды, сонда оның жеңіл крейсері басқа атыс жарқырауын тексеру үшін жіберілген бағытта атыс байқалды. «Chester» Хиппердің 2-ші скаутингтік тобының төрт жеңіл крейсеріне тап болды және Худ тергеуге бұрылмас бұрын қатты зақымдалды, содан кейін неміс крейсерлерін қуып шыға алды. 17:53-те «Invincible» атыс ашты; қалған екі «Invincible» екі минуттан кейін соңынан келді. Неміс кемелері 18:00-де торпедаларды тиімсіз атып, тұманнан баспана іздеуге тырысып, оңтүстікке бұрылды. Олар бұрылыс жасағанда, «Invincible» «Wiesbaden» кемесін машина бөлімінен соқтырып, оның қозғалтқыштарын тоқтатты, ал «Inflexible» бір рет соқты. 2-ші скаутингтік топты жеңіл крейсер және 2-ші және 9-шы флотилиялар мен 12-ші жартылай флотилияның 31 эсминеці сүйемелдеді, олар 3-ші БКС-ке бірінен соң бірі шабуыл жасады. Оларды Худтың қалған жеңіл крейсері және оның эскорттағы бес эсминеці қуып жіберді. Шатасқан шайқаста немістер 12 торпеда ғана ұшырды және атыстан жойғыш кемені істен шығарды. Беттидің кемелеріне жақындау үшін батысқа бұрылған «Invincible» кемелері қарсы келе жатқан торпедаларға қарай тікелей бағытталды, бірақ «Invincible» солтүстікке бұрылды, ал «Inflexible» және «Indomitable» торпедаларға ең тар профильді көрсету үшін оңтүстікке бұрылды. Барлық торпедалар өткен, бірақ біреуі жарылмай «Inflexible» астынан өтті. «Invincible» солтүстікке бұрылғанда, рульі тұйықталып, ол мәселені шешу үшін тоқтауға мәжбүр болды, бірақ бұл тез арада жасалды және эскадрилья батысқа қарай қайта құрылды. 18:21-де Бетти де, Гранд Флот та оған жақындағанда, Худ оңтүстікке бұрылып, Беттидің ұрыс крейсерлерін бастап кетті. Хиппердің ұрыс крейсерлері қашып кеткен кезде, «Invincible» дереу-ақ Хиппердің флагманы «Seydlitz» кемесіне атыс ашты, ал «Lützow» кемесі «Invincible», «Inflexible» және «Invincible» кемелерінен он рет соққы алды, соның ішінде «Invincible» алдыңғы бөлігіндегі су сызығының астындағы екі соққы оны құртуға әкелді. Бірақ 18:30-да «Invincible» «Lützow» және «Derfflinger» кемелерінің алдында анық нысана ретінде пайда болды. Екі неміс кемесі «Invincible» кемесіне үш кезекпен атып, 90 секунд ішінде батырды. Үшінші кезектегі 305 мм (12 дюймдік) снаряд «Invincible» кемесінің ортаңғы бөлігіндегі «Q» мұнарасының шатырына тиді, төмендегі жарылғыш заттарды жарып, кеме жарылып екіге бөлінді, оның 1032 офицер мен сарбаздан құралған экипажының барлығынан басқа алты ғана адам құтқарылды, соның ішінде Худ адмиралы да бар еді. «Inflexible» және «Indomitable» шайқастың қалған бөлігінде Беттимен бірге болды. Олар күн батқанда шамамен сағат 8:19-да Хиппердің ұрыс крейсерлеріне тап болды және атыс ашты. «Seydlitz» кемесі бес рет соққы алды, бірақ неміс ұрыс крейсерлері адмирал Мауведің ескі ұрыс кемелерінің пайда болуымен құтқарылды және британдықтар атысты жаңа қауіпке аударды. Олар да бұрылып, тұманға енгенше үш ескі ұрыс кемесі соққыға ұшырады.
Ютландиядан кейінгі мансап
Ютландия шайқасында үш шайқас крейсерін жоғалту (қалғандары – және ) күшті екі эскадрильяға қайта ұйымдастыруға әкелді, сонда Inflexible және Indomitable 2-ші БКС-ке кірді. Алайда, Ютландиядан кейін «Жеңілмейтіндер» үшін әдеттегі патрульдеуден басқа маңызды теңіз шаралары болмады, себебі кайзердің бұйрығы бойынша оның кемелері жеңіске көз жеткізбей теңізге шығуға рұқсат етілмеді. 1918 жылдың 1 ақпанында ол Май аралынан өтетін ағылшын субмаринасымен соқтығысып, жеңіл зақымдар алды. Бұл Форт фиртінің суларындағы Флотилия, сегіз капиталдық кеме, көптеген крейсерлер мен эсминецтердің қатысқан түнгі жаттығу кезінде болды. Осы соқтығыстар салдарынан екі K класты субмаринасы жоғалып, тағы үш кеме, оның ішінде K22 және бір крейсер ауыр зақымданып, 104 су асты кемешісі қаза тапты, жаудың қатысы болмады. 1918 жылдың басында кеменің ортаңғы мұнараларының үстіне екі ұшыру пандусы орнатылды. 21 қарашада ол Scapa Flow-да Германияның Ашық теңіз флотының тапсыру рәсіміне қатысты.