Психологиялық зерттеудегі алаяқтық: Джеймс Рандидің "Alpha" жобасы, паранормальды құбылыстарды сынап, әйелдердің әдістерін ашты. Ғылыми тәжірибедегі магия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парапсихологиялық алаяқтық
Parapsychology hoax
Альфа жобасы – әйгілі паранормальды құбылыстарды тексерудің ғылыми қатаңдығын сынауға бағытталған сиқыршы Джеймс Рэндидің күш-жігері. 1970 жылдардың соңында Рэнди жаңадан құрылған Психикалық зерттеулер жөніндегі МакДоннелл зертханасына («MacLab») паранормальды құбылыстарды тексеру қалай жүргізілуі керек екені туралы ұсыныстармен жүгінді. Сол кезде екі жасөспірім (Стив Шоу, кейін Баначек атымен танылған, және Майк Эдвардс) тәуелсіз түрде МакДоннелл зертханасына хабарласып, 1979 жылдан 1982 жылға дейін мұндай сынақтарға қатысуға ерікті болды. Олар өте жылдам басқа қатысушыларға қарағанда әлдеқайда жақсы паранормальды қабілеттерді көрсетті. Зертхана олардың қабілеттері туралы ақпаратты жариялай бастады, бірақ бұл шындығында қарапайым фокус еді. Сынаққа қатысушылардың Рэндимен байланысы туралы қауесеттер MacLab жетекшісі Питер Филлипске жеткенде, ол эксперименттер үшін қатаң ережелер енгізді; екі қатысушының нәтижелері күрт төмендеді. 1983 жылы Рэнди Альфа жобасының нәтижесінде алаяқтықтың ашыққа шығуы үшін баспасөз мәслихатын өткізді, себебі ғылыми зерттеулерге араласудың этикасы және сол кездегі паранормальды зерттеулердің дұрыстығы туралы көптеген даулар болды. Бұл парапсихология саласындағы шешуші оқиға болып қала береді.
Project Alpha was an effort by magician James Randi to test the quality of scientific rigor of a well known test of paranormal phenomena. In the late 1970s, Randi contacted the newly established McDonnell Laboratory for Psychical Research ("MacLab") with suggestions on how to conduct tests for paranormal phenomena. At the same time, two teenage boys (Steve Shaw, later known as Banachek, and Mike Edwards) independently contacted the McDonnell Laboratory and volunteered as subjects for such tests from 1979 to 1982. They quickly proved to exhibit a range of paranormal abilities far and away better than the other subjects of the experiment. The lab began leaking reports of the pair's capabilities, which were in fact simple magic tricks. When rumors of the test subjects' connection to Randi reached Peter Phillips, head of the MacLab, he instituted tighter protocols for the experiments; the two subjects' results declined sharply. In 1983, Randi held a press conference to expose the deception in the wake of Project Alpha, as there were a number of controversies about the ethics of interference in scientific research and the validity of paranormal research as it then existed. It remains a watershed event in the field of parapsychology.
МакДоннелл психикалық зерттеулер зертханасы (MacLab)
1970 жылдары МакДоннелл Дугластың басқарма төрағасы Джеймс Смит МакДоннелл, сондай-ақ паранормальдық құбылыстарға сенуші, Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетіне тұрақты ПСИ зерттеу орталығын құру жоспарларымен жүгінді. Көп ұзамай, физик Питер Филлипс, ол да бұл салаға қызығушылық танытқан, университетте парапсихология зертханасын басқаруға келісті. Филлипс Кембридж және Стэнфорд университеттерінде физика ғылымдары бойынша диплом алған. 1979 жылы МакДоннелл МакДоннелл психикалық зерттеулер зертханасын, немесе қысқаша MacLab құруға және оның бес жылдық жұмысын қамтамасыз етуге 500 000 АҚШ доллары көлемінде грант бөлді. Филлипсті ең қызықтырған мәселе – қасықтарды иілу, бұл "психокинетикалық металл иілу" немесе PKMB деп те аталады.
In the 1970s, James Smith McDonnell, board chairman of McDonnell Douglas and believer in the paranormal, approached Washington University in St. Louis with plans to set up a permanent PSI research facility. Eventually, physicist Peter Phillips, who was also interested in the field, agreed to lead a parapsychology lab at the school. Phillips had degrees in physics from both Cambridge University and Stanford University. In 1979, McDonnell arranged a US$500,000 grant for the establishment and five years operation of the McDonnell Laboratory for Psychical Research, or MacLab for short. Phillips was most interested in spoon bending, also known as "psychokinetic metal bending", or PKMB.
Альфа жобасы эксперименті
Осы жобаның жариялануына жауап ретінде Джеймс Рэнди зертханаға 11 қателік тізімін және олардан қалай аулақ болу керектігі туралы ұсыныстарын жіберді. Бұл ұсыныстардың ішінде сынақ протоколына қатаң түрде бағыну болды, сонда сынақ барысында оны өзгертуге рұқсат етілмес еді. «Альфа жобасы» туралы жазғанда, ол Стэнфорд зерттеу институтындағы сынақтар кезінде протоколдарды өзгертетін Ури Геллерді мысалға келтірді. Егер бір нәрсе жұмыс істемесе, Геллер жай ғана басқаша әрекет етіп, оны зерттеушілер сәтті тәжірибе нәтижесінің дәлелі ретінде баяндады. Рэндидің басқа ұсыныстары бір уақытта тек бір сынақ нысанын пайдалану және қолданылған нысанды немесе нысандарды тұрақты түрде белгілеуді қамтиды, осылайша оларды ұқсас нысандармен алмастыру мүмкін болмас еді. Ол сондай-ақ бөлмеде мүмкіндігінше аз адам болуын, ыңғайсыздықтарды болдырмау үшін ұсынды. Сонымен қатар, Рэнди эксперименттерді қадағалауға өз қызметін ұсынды, өйткені фокусник жалғандықты табуға ең жақсы адам болар еді. Майкл Талборнның сөзіне сүйенсек, Филлипс Рэндидің ұсынысын қабылдамады, себебі фокусник «бейтарап сыншы емес, шоумен» репутациясы мен психикалық талапкерлерге деген жаугершілігі болған. Алайда, 1982 жылдың 1 сәуірінде Рэнди Филлипске 1981 жылғы Парапсихологиялық қауымдастықтың конференциясындағы баяндамасына «күшті жауап ала алмағандықтан» бақылауды жеңілдету туралы ұстанымын қайта қарағаны үшін «Түзу қасық» сыйлығын табыс етті. Сынақтан өтушілерді тексеру кезінде зертхана екі жас жігітке – Стив Шоу мен Майк Эдвардсқа күшін жұмсады, олар басқа үміткерлерге қарағанда әлдеқайда табысты болды. Шындығында, екеуі де фокусниктер еді және зертхана ашылғанда Рэндимен жеке-жеке байланысқа шықты. Олар Рэндидің қолдауымен сынаққа қатысуға келісті. Рэндидің осы жігіттерге берген нұсқауларының бірі – нәтижелерді жалғандап отырса, шындықты айту еді. Рэндидің сөзіне қарағанда, оларға бұл сұрақ тікелей қойылған емес; Вашингтон университетінің өкілі Фред Волкманның айтуынша, «мұндай қақтығыс болды және [Эдвардс пен Шоу] мойындаған жоқ». Шоу мен Эдвардс Рэндимен жұмыс істегендері туралы сұрамағанын, тек олар туралы әңгімелер бар екенін айтты.
In response to the announcement of this venture, James Randi wrote to the lab with a list of 11 pitfalls and his suggestions on how to avoid them. These suggestions included a rigid adherence to the protocol of the test, so that the subjects would not be allowed to change it during the run. In writing about Project Alpha, he cited Uri Geller, who had changed protocols during tests at Stanford Research Institute. Whenever something did not work, Geller simply did something else instead, which the researchers then reported as evidence of a successful experimental result. Other suggestions from Randi included using only one test object at a time, and permanently marking the object or objects used so they could not be switched with similar objects. He also suggested having as few people in the room as possible to avoid distractions. In addition, Randi offered his services to watch the experiments, noting that a conjurer would be an excellent person to look for fakery. According to Michael Thalbourne, Phillips did not take Randi up on the offer because of the magician's reputation of being "a showman rather than an unprejudiced critic" and his perceived hostility towards psychic claimants. However, on April 1, 1982, Randi awarded Phillips a Straight Spoon award for reconsidering his position on loose controls after what Randi called a "less than enthusiastic reception" for his presentation at the 1981 Parapsychological Association conference. While testing applicants, the lab started to focus its energies on two young men, Steve Shaw and Mike Edwards, who were much more successful than other applicants. In fact, the two young men were magicians who had each independently contacted Randi when the opening of the laboratory was announced. They offered to participate as test subjects with Randi's support. Part of Randi's instructions to these men was to tell the truth if ever asked whether they were faking the results. According to Randi, they were never asked this question directly; according to a Washington University spokesman, Fred Volkmann, "Such a confrontation did occur and [Edwards and Shaw] did not own up." Shaw and Edwards recall that they were not asked whether they worked with Randi, but simply told there were rumors to that effect.
Стивен Шоу мен Майкл Эдвардс
Зертхананың ашылғаны жарияланғанда, 18 жасар Майк Эдвардс пен 17 жасар Стивен Шоу, қазір Баначек атымен таныс, екеуі де фокусник, жеке-жеке Рандиге өз жоспарларымен хабарласты. Олар өздерінің шеберліктерін пайдаланып, алғашқы зерттеу кезеңдерінде ғалымдарды әдейі шатастыруды ұсынды. Олар сынаққа қатысушылар ретінде таңдалды және алдау жобасы басталды. Жоба бастапқыда қасықтарды иілуден басталғандықтан, екеуі тез арада осыны іске асырудың жолын ойлап тапты. Ранди хатында ескерткен шарттардың біріне қайшы, сынақ құрылғысында бір емес, көптеген түрлі қасықтар болды, олар тұрақты белгілеудің орнына жіпке ілінген қағазбен белгіленген. Қасықты иілуді бастағанда, екі фокусник белгілер кедергі келтіреді деп шағымданып, оларды алып тастады. Содан кейін олар белгілерді қайта орнына қойып, күтеді. Қасықтар тәжірибеге дейін және кейін өлшенді, және әртүрлі қасықтар қолданылғандықтан, белгілерді ауыстыру әртүрлі өлшемдерді көрсетіп, ғалымдарды паранормальды құбылыс болды деген сенімге жеткізді. Басқа жағдайларда, олар қасықтың біреуін тізелеріне түсіріп, бір қолымен үстелдің астында иіп, екінші қолымен қасықты иілуде екенін көрсетіп, ғалымдардың назарын аударды. Студиядағы жабдық камера алдында тұрған адамдарға өздерін мониторда көруге мүмкіндік берді және бейнежазбаларды кез келген адам көре алатын болғандықтан, екеуі өздерінің өнерлерін бағалау үшін бейнежазбаны пайдаланды. Олар демонстрацияның алғашқы әрекетінде әдейі сәтсіздікке ұшырады, содан кейін зерттеушілерге ненің көрінетінін және ненің көрінбейтінін анықтау үшін бейнежазбаны қарады. Олар өздерінің әдісін өзгертіп, бейнежазбаға түспеуіне қол жеткізді. Эдвардс бір камера операторының қолмен жасалған әрекеттерді анықтауға тырысып жатқанын байқады, сондықтан ол оны бір экспериментте көмектесуге шақырды, ал ол оның орнына тәжірибесі аз оператормен ауыстырылды. Бұл Рандидің сынақ протоколына ешқандай өзгеріс енгізбеу туралы талабын бұзу болды; сынақ осы сәтте тоқтатылып, сәтсіздік ретінде тіркелуі керек еді.
When the establishment of the laboratory was announced, Mike Edwards, 18, and Steven Shaw, 17, now known as Banachek, both magicians, each contacted Randi independently with a plan. They proposed to use their skills to deceive the researchers with tricks during the first stages of the investigations. They were chosen as test subjects and the hoax began. The project had originally started with spoon bending, so the two quickly developed a way to accomplish this. Contrary to one of the caveats Randi noted in his letter, the test setup included not one, but many and various spoons, labeled with paper on a loop of string instead of any sort of permanent marking. When starting to bend a spoon, the two magicians would complain the labels were in the way and remove them. They would then simply switch the labels when putting them back and wait. The spoons were measured before and after the experiment, and since all sorts of spoons were used, simply switching the labels would produce different measurements, causing the scientist to believe that something paranormal had occurred. In other cases, they would drop one of the spoons in their lap and bend it below the table with one hand, while pretending to bend a spoon in their other hand, distracting the scientists. Because the studio was set up to allow people in front of the camera to see themselves on monitors, and the videotapes were available to be watched by anyone, the two used the video to critique their own performance. They would deliberately fail on their first attempt at a demonstration and then use the video to find out what was visible to the researchers and what was not. They would then modify their technique so it would not appear on video. Edwards found that one particular camera operator was on guard to capture any attempts at sleight of hand, so he picked the man to assist him in one experiment, and he was replaced by a less competent cameraman. This was also a breach of Randi's caveat of not letting subjects modify anything about the testing protocol; the test run should have been stopped at this point and recorded as a failure.
Тағы да тәжірибелер
Эдвардс пен Шоу қасық иіруде соншалықты табысқа жетті, сол себепті тағы бірнеше сынақтар ойлап табылды. Бір сынақта оларға мөрленген конверттердегі суреттер берілді де, кейін сол суреттерді көрсетілген тізімнен танулары сұралды. Екеуі конверттері бар бөлмеде жалғыз қалды. Олар конверттерді ашып көруі мүмкін болғанымен, конверттер кейін тексеріліп, бұл қадам бақыланатын еді. Конверттер төрт түйреуішпен жабылып, фокусниктер оларды тырнақтарымен ашты. Олар суретке қарап, содан кейін түйреуіштерді сол тесіктерге қайта орнатып, конвертті үстелге басып жапты. Марчелло Труццидің сөзіне сәйкес, Бертольд Э. Шварц "Альфа жобасының басты құрбаны" болды. Шварц Шоудың паранормальдық қабілеттері туралы монография жазған, бірақ ол басылымнан алынып тасталды. Труцци былай деп қосты: "Доктор Шварц Шоумен алғаш рет қызының ауыр сырқатынан құтылуына психокинез (ПК) көмектеседі деген үмітпен танысқан, себебі дәстүрлі медициналық ем табылмаған". Шоу доктор Шварцтың бұл ниетінен хабарсыз болғанын айтады. Алдауға реакциялар өте жағымдыдан наразылыққа дейін әртүрлі болды. Мартин Гарднер бұл әрекетті маңызды оқиға деп атады. Рандидің әрекетіне қатысты этикалық емес мінез-құлқы туралы айыптауларға қарсы Гарднер тағы бір ұқсас жағдайды келтірді – "N сәулелерінің ашылуы". Лойд Ауербах Рандидің баспасөз мәслихатын зертханаға 48 сағаттан ертерек хабарлағанын және Филлипстің шақырылмағанын ескеріп, Рандидің мақсаты ғылыми зерттеулер ме, әлде шоумендік пе деп күмәнданды. АҚШ Орталық Барлау Қызметінің (ЦБҚ) ішкі меморандумы Рандиді "үлкен бұрмалаулар жасаумен" айыптады. Меморандум "Конгресс өкілдерімен ЦБҚ-ның паранормальдық қабілеттерді зерттеуі" тақырыбындағы талқылауларға дайындық ретінде жазылды, бұл зерттеулер SRI International компаниясымен келісімшарт бойынша жүргізілді. Сондай-ақ, "Парапсихология саласындағы жақындағы жағымсыз жариялылық GRILL FLAME жобасына кері әсер тигізбеуі керек" делінген. 1979 жылы MacLab ашуға қаржыны қамтамасыз еткен Джеймс С. МакДоннелл 1980 жылдың 22 тамызында қайтыс болды. 1985 жылы қаржы жетіспеуіне байланысты MacLab есігін жапты. Ранди "Альфа жобасын" "үлкен жетістік" деп бағалады, ол "кейбір парапсихологтардың қорытындыларына көбірек назар аударуына себеп болды".
Edwards and Shaw were so successful at spoon bending that several other tests were invented. In one, they were given pictures in sealed envelopes and then asked to try to identify them from a list shown to them later. The two were left alone in a room with the envelopes. Although there was a possibility that they would peek, this was supposed to be controlled by examining the envelopes later. The envelopes were held closed with four staples, which the magicians simply pried open with their fingernails. They looked at the picture and then resealed the envelope by inserting the staples back into the same holes and forcing them closed by pressing them against the table. According to Marcello Truzzi, Berthold E. Schwarz was the "chief victim of Project Alpha". Schwarz had written a monograph on Shaw's psychic powers which was withdrawn from publication. Truzzi adds "Dr. Schwarz first became involved with Shaw because Schwarz hoped that Shaw might be able to use PK to help his seriously ill daughter for whom no orthodox medical cure is available." Shaw states that he was unaware of this agenda of Dr. Schwarz. Reactions to the deception ranged from the extremely favorable to deplorable. Martin Gardner referred to the hoax as a landmark. To counter accusations of unethical conduct on Randi's part, Gardner cites another similar case, that of the "discovery" of N rays. Loyd Auerbach, noting the less than forty eight hour notice given to the laboratory of Randi's press conference and the fact that Phillips was not invited to attend it, questioned whether Randi's motives were those of scientific research or showmanship. An internal memo of the United States Central Intelligence Agency accused Randi of "gross distortions". The memo was written "in anticipation of discussions with representatives of Congress" regarding CIA research into paranormal abilities, which was contracted to SRI International, and said "This recent adverse publicity to the field of parapsychology should not have any adverse impact on the GRILL FLAME Project". James S. McDonnell, who had provided the money to open the MacLab in 1979, died in on August 22, 1980. In 1985, with no funding forthcoming, the MacLab closed its doors. Randi viewed Project Alpha as "a great success" that "has resulted in some parapsychologists being more careful about their conclusions".