Француз тіл білімі: тарихы мен дамуы

Кіріспе

Француз тіліндегі ым тілі (фр. langue des signes française, LSF) – Францияда және Швейцарияның француз тілді аймақтарындағы естімейтін адамдардың ым тілі. Ethnologue мәліметінше, оның 100 000 туған тілінде қолданушысы бар. Француз тіліндегі ым тілі голланд тіліндегі ым тілімен (NGT), фламанд тіліндегі ым тілімен (VGT), Бельгияның француз тіліндегі ым тілімен (LSFB), ирланд тіліндегі ым тілімен (ISL), американ тіліндегі ым тілімен (ASL), Квебек (сондай-ақ француз-канад) ым тілімен (LSQ), бразилия тіліндегі ым тілімен (LSB, LGB немесе LSCB) және ресей тіліндегі ым тілімен (RSL) туыс және ішінара олардың алдынан келген.

Тарих

Француз тілінің пайда болуы Шарль Мишель де л'Эппе (l'abbé de l'Épée) еңбегімен байланысты деп жиі, бірақ қате айтылады. Шындығында, ол бұрыннан бар тілді кездейсоқ жағдайда тапқан деседі; жаңбырдан қашу үшін жақын үйге кіргенде, ол егіз, есту қабілеті бұзылған қыздарға кездесіп, олардың арасындағы және париждік саңырау қауымдастығымен байланыстарында қолданатын тілдің байлығы мен күрделілігіне таң қалды. Абат сол тілді үйренуге кірісіп, қазіргі француз тілінің ескі нұсқасы деп танылатын тілді меңгерді, содан кейін есту қабілеті бұзылғандар үшін тегін мектеп ашты. Осы мектепте ол оқушыларын оқу мен жазуға үйрету үшін «әдістемелік белгілер» деп аталатын жүйені жасады. Абат жүйесін көпшілыққа (1771–1774) көрсетіп, континенттің түкпір-түкпірінен педагогтар мен танымал адамдардың назарын аударды, соның арқасында саңыраулардың білім алуы мүмкін екені, әсіресе қол жестілері арқылы, туралы идея тарады. Ол жасаған әдістемелік белгілер – ол үйренген ым тілінің сөздері мен өзі ойлап тапқан грамматикалық терминдердің қосындысы болды. Нәтижесінде пайда болған жасанды тіл тым күрделі және оның оқушылары үшін қолдануға жарамсыз еді. Мысалы, оның жүйесі «түсінбеушілік» сөзін бес белгіден тұратын тізбек арқылы жасаса («ішкі түсіну мүмкін емес сипаттауыш емес»), саңыраулардың табиғи тілі оны «түсіну мүмкін емес» деп айтар еді. ЛСФ-ті абат ойлап тапқан жоқ, бірақ саңыраулар қауымына оның ең маңызды үлесі – саңыраулардың ойлау үшін ауызша тілге мұқтаж емес екенін мойындауы және көптеген саңырау студенттерді бір шатыр астына жинау арқылы тілдің табиғи дамуын ынталандыру болды. Осыдан бастап француз тілі 19 ғасырдың соңына дейін дамыды, сол кезде мануалистер мен оралистердің арасында жік туды. 1880 жылы Милан халықаралық саңырау-бірсінік мұғалімдерінің конгресі ауызша дәстүрді басымдыққа қоюға шешім қабылдады. Бірте-бірте ым тілінің қолданылуы сөйлеуді үйренуге кедергі келтіретін фактор ретінде қарастырылып, сынып бөлмелерінде тыйым салынды. Францияда бұл жағдай 1970 жылдардың соңына дейін өзгермеді, содан кейін саңыраулар қауымы ым тілінің тануын күшейту және екі тілді білім беру жүйесін енгізу үшін күреске түсті. 1991 жылы Ұлттық Ассамблея саңырау балаларды оқыту үшін ЛСФ қолдануға ресми рұқсат берген Фабиус заңын қабылдады. 2005 жылы ЛСФ-ті жеке тіл ретінде толыққанды тану туралы заң қабылданды.

French Sign Language is frequently, though mistakenly, attributed to the work of Charles Michel de l'Épée (l'abbé de l'Épée). In fact, he is said to have discovered the already existing language by total accident; having ducked into a nearby house to escape the rain, he fell upon a pair of deaf twin sisters and was struck by the richness and complexity of the language that they used to communicate among themselves and the deaf Parisian community. The abbé set himself to learning the language, now known as Old French Sign Language, and eventually he established a free school for the deaf. At this school, he developed a system he called "methodical signs", to teach his students how to read and write. The abbé was eventually able to make public demonstrations (1771–1774) of his system, demonstrations that attracted educators and celebrities from all over the continent and that popularised the idea that the deaf could be educated, especially by gesture. The methodical signs he created were a mixture of sign language words he had learned with some grammatical terms he invented. The resulting combination, an artificial language, was over complicated and completely unusable by his students. For example, where his system would elaborately construct the word "unintelligible" with a chain of five signs ("interior understand possible adjective not"), the deaf natural language would simply say "understand impossible". LSF was not invented by the abbé, but his major contributions to the deaf community were to recognize that the deaf did not need oral language to be able to think, and to indirectly accelerate the natural growth of the language by virtue of putting so many deaf students under a single roof. From this time French Sign Language flourished until the late 19th century when a schism developed between the manualist and oralist schools of thought. In 1880 the Milan International Congress of Teachers for the Deaf Mute convened and decided that the oralist tradition would be preferred. In due time the use of sign language was treated as a barrier to learning to talk and thus forbidden from the classroom. This situation remained unchanged in France until the late 1970s, when the deaf community began to militate for greater recognition of sign language and for a bilingual education system. In 1991 the National Assembly passed the Fabius law, officially authorising the use of LSF for the education of deaf children. A law was passed in 2005 fully recognising LSF as a language in its own right.

Әліпби

Француз қол әліпбиі ЛСФ белгілерін ажыратуға және қолмен сөйлегенде француз тіліндегі сөздерді қосуға қолданылады.