Кіріспе

Құс түрі

Пятнистый баклан немесе pārekareka (Phalacrocorax punctatus) – Жаңа Зеландияға ендемик құс. Алғашқыда Phalacrocorax punctatus деп жіктеліп келгенімен, оның сыртқы түрі сол әдеттегі түрлерден айқын ерекшеленгендіктен, бір кезде оны ұқсас түрмен бірге Stictocarbo деген жеке туысқа жатқызған. Кейінгі генетикалық зерттеулер көрсеткендей, пятнистый бакланның тегі дәл сол баклан туысының ішінде орналасқан.

Таксономия

Жаңғақ шағылдырық алғашқыда Иоганн Форстер "жаңғақ шағылдырық" деп атаған. Ол құсты әйгілі Джеймс Кукпен бірге аң аулағанда атып өлтірді. Швед натуралисі Андерс Спаррман Джеймс Куктың екінші саяхатында Форстердің көмекшісі болды және 1786 жылы жаңғақ шағылдырықты Pelicanus punctatus деп сипаттады. Бонапарт 1855 жылы оған жеке Stictocarbo туысын құрды. Кейіннен ол бастапқы туысына қайтарылды. 1930 жылы Стюарт аралындағы популяция жеке түр ретінде сипатталды – көк шағылдырық (Stictocarbo steadi), ол бас және мойнындағы кең емес, тар ақ жолағымен ерекшеленеді. Кеннеди мен Спенсердің 2014 жылғы молекулалық зерттеуі жаңғақ шағылдырықтың Ескі әлемнің қара құстар кладына жататынын көрсетті. Оның ең жақын туысы – Питт шағылдырығы (P. featherstoni), ал олардың ортақ ата-бабасы Австралияның қара бетті, ала және кішкентай қара қара құстарына бастау берген туыстан бөлініп шықты.

Сипаттама

Бұл – орташа мөлшерлі теңіз құсы. Олардың денелері өте жіңішке, ал мойны мен маңдайларында ерекше көзге түсетін, қара түсті, иілген, екі қабырғалы шоқтары болады. Оларда ұзын, жұқа, қызғылт қоңыр түсті, ілгекті мүсік және сары-қызғылт аяқтары бар. Денелеріндегі қауырсындары сұр және көк түсті. Ересек құстардың арқасы мен қанаттарында кішкентай қара дақтар болады, осыдан оларға осы ат берілген. Көздің қабыршағы қоңыр, ал қабыршақтың шеті көк түсті. Көздері мен мүсігі арасындағы беттерінің терісінің кішкентай бөлігі көбейтін маусымға жақындағанда жасыл-көк түске енеді. Сонымен қатар, көбеймейтін ересек құстарда шоқтары болмайды және құрсақ жағы ашық түсті болады. Аталықтары мен аналықтары көрінісі жағынан өте ұқсас, жыныстық диморфизмге ие емес. Жыныстық диморфизм дегеніміз – түрдің аталықтары мен аналықтары әртүрлі көрінеді және оларды оңай ажыратуға болады, бірақ бұл дақтарға қатысты емес. Дегенмен, аталықтары мен аналықтарын олардың дауыстары мен жұптасу мінез-құлқы арқылы ажыратуға болады. Олар дыбыс шығарғанда, қатты құрлық естіледі. Олар негізінен Оңтүстік аралда кездеседі. Батыс жағалауында және Стюарт аралының жанында көптеп табылады, сондай-ақ Солтүстік аралдағы кейбір жерлерде де мекендейді. Көбею кезінде олар көбінесе көбейетін жерлерінде кездеседі, ал қалған уақытта басқа жағалау аймақтарына таралады. Бұл түр жартасты жағалаулардағы жартастарда ұялайды, олардың жарықтарына немесе тіректеріне қоныстанып, мыңнан астам құстан тұратын топтарды құрайды.

Өсіру

Дақты шаға бірден төртке дейін (әдетте үш) көк түсті, әкпен қапталған жұмыртқа салады. Екі ата-ана да шабақтарды шамамен 30 күн бойы үнемі қорғайды. Шабақтар кемінде 52 күнге дейін ұядан шықпайды. Олар жыл бойы көбейе алады. Дақты шағадан жасырып шыққанда, ол толығымен соқыр, жалаңаш, әлсіз және нашар координацияланған болады. Олар ата-аналарынан тамақ сұрайды, бірақ оны дұрыс бағыттай алмайды. 4-6 күн аралығында олардың көздері ашыла бастайды, ал 7-11 күн аралығында олардың тілегі ата-анасына қарай бағытталады. Олар сонымен қатар күшейеді және жоғарырақ дыбыспен айқайлай бастайды. 12-17 күн аралығында денелерін жабатын жұмсақ қауырсын пайда болады және олардың қалыңдығы артады. Олар да белсендірек болып, қанаттарын қағуды бастайды. 18-23 күн аралығында шабақтар жылдам, бірақ ұқыпсыз қозғала бастайды. Осы кезде құйрық қауырсыны шамамен 1 см-ге жетеді. 24-30 күн аралығында қанаттарының үстіңгі бетінде дақты контурлық қауырсындар пайда болады. Кейбір шабақтар ұядан ұшып кете бастайды. 30-35 күн аралығында құстар шамамен ересектердің мөлшеріне жетеді, бірақ жұмсақ қауырсын әлі де денелерін жабады. Контурлық қауырсындар 35-40 күн аралығында пайда болады және 40-50 күн аралығында толыққанды болады. Осы кезде құйрық та толығымен өсіп, көптеген құстар ұядан шығып, кішкентай топтар құрайды. Кейін өмірде олар моногамдық жұптар құрастырады. Көбею ошақтары кейде тіпті 700 жұптан тұруы мүмкін. Бұл жұптар 3-4 көк жұмыртқа салады, ал жұмыртқаны жатыру және шабақтарды бағып-күту міндеттері бөліседі. Көбеюден кейін көптеген дақты шағалар көбею жерлерінен 200 километрлік радиуста қалады. Олар 2000 құсқа дейін үлкен қысқы үйірлер құрып, тамақтанатын және қонақтайтын жерлері арасында ұзын тізімдермен ұшады.

Тамақ және азық іздеу

Дақты шағалалар жағалаудан 16 шақырымға дейін теңізде азықтана алады. Олардың негізгі рационы ұсақ балықтар мен теңіз жәндіктерінен тұрады.

Қорғау мәртебесі

Бұл түрдің қауіп төндірмейтіні анықталды. Дегенмен, бұрын Хаураки шығанағында кең таралған болса да, соңғы ғасырда олардың саны күрт азайды. Жақында жүргізілген ДНК-талдау Жаңа Зеландияның солтүстік бөлігінен таралған құстардың генетикалық тұрғыдан ерекше екенін көрсетті, бұл Окленд және оның төңірегіндегі түрлердің жалғасудағы азаюына қатысты алаңдаушылықты күшейтті.

Мәдениетте

1988 жылы Жаңа Зеландия елдегі туған құстарына арналған пошта маркалары сериясын шығарды. Дақты шаға 60 центтік маркада бейнеленген.